ПАРЧЀ, ìí. ‑òà, ñð. 1. Кúñ, ÷àñò îò íå­ùî (ïëàò, ïðå­ä­ìåò, õðà­íà, çå­ìÿ è äð.). Кî­ãà­òî Бèñ­ò­ðà âçå âñè÷­êè èç­ïè­òè, ñòà­ðà­òà ïðè­ãîò­âè òîð­òà è îò­ðÿ­çà íà Вàí­êî íàé-ãî­ëÿ­ìî­òî ïàð­÷å: — Зà­ñ­ëó­æèë ñè ãî. М. Гðó­áåø­ëè­å­âà, ПИУ, 34-35. Иë­êîâ îò­âî­ðè êó­ôà­ðà, èç­ìú­ê­íà áÿë ñåë­ñ­êè õëÿá, ïàð­÷å ñëà­íè­íà, òîð­áè÷­êà ôà­ñóë. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ II, 275. Нÿ­êú­äå ìî­æå äà ñå âè­äÿò, ïðè­ê­ðå­ïå­íè êúì ñòå­íè­òå îã­ëå­äà­ëà, öå­ëè èëè ñà­ìî ïàð­÷å­òà. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. I, 6-7. Тîé îò­êú­ñ­íà ïàð­÷å îò ðè­çà­òà ñè è çà­ïó­øè äóï­êè­òå. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. XXII, 159. — Кú­äå å ñå­ãà òàÿ öè­ãóë­êà? .. — Иâàí ÿ ñòðî­øè. Уäà­ðè ÿ âúð­õó îíàÿ îïó­øå­íà ãðå­äà íà òà­âà­íà è ÿ íà­ï­ðà­âè íà ïàð­÷å­òà. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, СР, 24. Вè­äè ñå, ÷å Аâ­ñ­ò­ðèÿ ùå ñà çà­äî­âî­ëè ñ òâúð­äå ìàë­êî ïàð­÷å çå­ìÿ îò Тóð­öèÿ. НБ, 1876, áð. 9, 36. Сëó­ãà­òà .. ñâå­êîé äåí ìó íî­ñåë äî­á­ðà ðà­íа̀, àìà òîé íå ÿäåë: çå­ìàë åä­íî ïàð­÷å ëåá è åä­íî äðî­áåí­÷å. СáКШ, 25. Аêî ÷ó­ÿò ìî­é­òå áðà­êÿ,/ òå­áå ëó­äî êå çà­ãó­áàò:/ êå òå ñå­÷àò ïàð­÷å ïî ïàð­÷å,/ ïàð­÷å ïî ïàð­÷å, çàë­÷å ïî çàë­÷å! Нàð. ïåñ., СáНУ X, 35. Пàð­÷å õëÿá. Пàð­÷å ñè­ðå­íå.

2. Оò­äåë­íà áðîé­êà, åäè­íè­öà îò íÿ­êàê­âî ìíî­æåñ­ò­âî èëè öÿ­ëîñò. — Оõ, çà òå­áå âñè÷­êî å ëå­ñ­íî, ÷å íå çíà­åø êàê ñå å ïåñ­òè­ëî è êàê ñå å ñú­áè­ðà­ëî ïàð­÷å ïî ïàð­÷å. Сò. Кîñ­òîâ, Иçáð. òâ, 452. Пî­òúð­ñè­õà òúð­ãîâ­öè­òå âñå­êè ñâî­å­òî, êîé ùî èìà äà âçè­ìà, ïà .. èç­ï­ðî­äà­äî­õà âñè÷­êî, äî ïàð­÷å. Кú­ùà, ïî­êú­ù­íè­íà, ÷åð­æ­êè. М. Гå­îð­ãè­åâ, Иçáð. ðàçê., 237. Рå­øå­íî áå ñú­ùî òà­êà, ÷å öÿ­ëî­òî Пðè­äó­íà­âèå .. çà â áú­äå­ùå ùå ïðåä­ñ­òà­â­ëÿ­âà åäèí îã­ðî­ìåí áëîê.. В òà­çè ìåñ­ò­íîñò òîé èìà­øå òðè ïàð­÷å­òà çå­ìÿ. Сò. Мàð­êîâ, ДБ, 502. Иç­âå­ä­íúæ â êó­õ­íÿ­òà âëå­çå äå­ñåò­ãî­äè­ø­íè­ÿò Сïàñ­÷î .., ñú­ã­ëå­äà òà­âà­òà ñ èç­ïå­÷å­íè­òå áà­äå­ìî­âè êî­ðà­áè­é­êè âúð­õó åäèí ñòîë, ëîâ­êî ïðî­òå­ã­íà äúë­ãà­òà ñè ðú­êà è ñã­ðàá­÷è äâå ïàð­÷å­òà. М. Гðó­áå­ø­ëè­å­âà, ПП, 24. — Е, ìîì­÷å? Иìà ëè ïúñ­òúð­âà ïî òàÿ ðå­êà? — ïî­ïè­òà Вëà­äå.. Оíÿ äåí èç­äúð­ïàõ åä­íà, åé òà­êà­âà! Кè­ëî è ñòî ïåò­äå­ñåò ãðà­ìà! — А! ... Тàì, â äúë­áî­êè­òå âè­ðî­âå ñà óëà­âÿ­ëè [ïúñ­òúð­âà] è äî ÷å­òè­ðè êè­ëà ïàð­÷å­òî! Д. Кàë­ôîâ, КР, 54. // Мà­ëúê ïî ïëîù íåä­âè­æèì èìîò (çå­ìÿ, íè­âà, ëè­âà­äà è ïîä.). Вñè÷­êè áå­ä­íè ñå­ëÿ­íè .. ùå áú­äàò çà­÷è­ñ­ëå­íè â òî­âà ñòî­ïàí­ñ­ò­âî, â òàÿ ñåë­ñ­êà çà­ä­ðó­ãà.. Вñå­êè ùå âëå­çå ñ ïàð­÷å­òî çå­ìÿ, êî­å­òî èìà. Й. Йîâ­êîâ, ЧКГ, 250. Мà­êàð äà èìà­õ­ìå ñà­ìî òî­âà ïàð­÷å, âñå ïàê ñå ÷óâ­ñ­ò­âó­âà­õ­ìå íÿ­êàê ãîð­äè, ÷å ñòúï­âà­ìå íà ñâîÿ çå­ìÿ. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, Н, 186. Пî­ñ­ëå­ä­íè­òå ãî­äè­íè å æè­âÿë ñ æå­íà ñè íà äâàé­ñå­òè­íà êè­ëî­ìå­ò­ðà îò Бåð­ëèí â ìàë­êà ñåë­ñ­êà êú­ùóð­êà, äå­òî ñà îá­ðà­áîò­âà­ëè ïàð­÷å çå­ìÿ. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. III, 337.

3. Рàçã. Мó­çè­êàë­íà òâîð­áà, îáèêí. îò ïî­ïó­ëÿð­íèÿ æàíð. Фè­çàð­ìî­íè­êà­òà ìó ñëó­æè äà õàð­ìî­íè­ðà è îð­êåñ­ò­ðè­ðà ðå­ïåð­òî­à­ð­íè­òå ïàð­÷å­òà. М. Кðå­ìåí, РЯ, 586. Тÿ èç­ñ­âè­ðè íÿ­êîë­êî íå­ùà ñúñ ñðú­÷­íîñò, êàê­âà­òî ñå ñðå­ùà íà ñå­ëî.. Пî­ñ­ëå èç­ïÿ åä­íà ïå­ñåí, íÿ­êàê­âî íå­æ­íî, òú­æ­íî ïàð­÷å. М. Аð­íà­ó­äîâ, Г, 88. Еä­íà õàð­ìî­íè­êà è åä­íà ãà­é­äà ñâè­ðÿò ïàð­÷å­òà îò "Чàð­äà­øà". Хð. Сìèð­íåí­ñ­êè, Сú÷. III, 26. Кî­ãà­òî áå­øå âðå­ìå­òî ÿñ­íî è áëà­ãî­ï­ðè­ÿ­ò­íî, òîé äà­âà­øå íàé-ïðè­ÿ­ò­íè ïàð­÷å­òà, è òî ñѐ êëà­ñè­÷åñ­êè, êà­òî èìà­øå îð­êåñ­òúð. Лåò, 1874, 234.

4. Рàçã. Мëà­äà è õó­áà­âà æå­íà, ìî­ìè­÷å. — Аìà òî­âà .. Еìè­íå­òî, áè­âà ñè ãî — ìíî­ãî­çíà­÷è­òåë­íî ñå óñ­ìè­õ­íà Кå­ëå­ïè­ðúò.. — Аìà ïàð­÷å! — îá­ëè­çà ñå äðóã. Б. Нåñ­òî­ðîâ, АР, 133. Тî­ìîâ ÿ [Сòàí­êà] îã­ëåæ­äà­øå âíè­ìà­òåë­íî è êðà­äåø­êîì. "Нå ñúì ñå èç­ëú­ãàë!" — ïîõ­âà­ëè ñå òîé íà­óì." — Пàð­÷å è ïî­ëî­âè­íà!" Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ, 450. — Кàê­âî? Вå­÷å ñå ðàç­âåæ­äà­òå? Нå äó­ìàé, áðà­ò­ëå!.. Аìà òÿ áå­øå, ñ èç­âè­íå­íèå, åê­ñ­ò­ðà ïàð­÷å áå!.. Чå êàê òúé ñå ðå­øè? К. Кàë­÷åâ, СТ, 223.

Бèð ïàð­÷å. Рàçã. Сúñ ñëåä­âà­ùî ñúù. Мàë­êî, ïî÷­òè, äî èç­âåñ­ò­íà ñòå­ïåí, â èç­âåñ­òåí ñìè­ñúë. — Дå­ëèéñ­êè, ÿ âèæ òó­êà, îï­ðà­âè òàÿ áó­ìà­ãà, òè ñè áèð ïàð­÷å ïè­ñà­òåë. Еì. Мà­íîâ, ДСР, 108. — Нÿ­ìà ùî äà äî­ëà­ãàø è àç ñúì áèð ïàð­÷å äîê­òîð. Тâî­ÿ­òà áî­ëåñò å "êðúø­êà­÷óñ ëå­æÿ­÷óñ". В. Нåø­êîâ, Н, 337. Зà ïàð­÷å<òî> õëÿá. Сðå­ùó íè­ùî­æ­íî çà­ï­ëà­ùà­íå, êîë­êî­òî çà ïðå­õ­ðà­íà, ïðå­ïè­òà­íèå. — Оòè­âàì íà íè­âà­òà. Аç ñúì ñè­ðî­ìàõ ÷î­âåê, ìú­÷à ñå çà ïàð­÷å õëÿá. К. Пåò­êà­íîâ, Х, 175. Тîé æè­âå­åë êà­òî "äå­áåë ïëúõ" â ãðà­äà, à òå ìó ðà­áî­òå­ëè çå­ìÿ­òà çà ïàð­÷å õëÿá è åä­íè ñâèí­ñ­êè öúð­âó­ëè. О. Вà­ñè­ëåâ, УП, 5-6. Нà ïàð­÷å ð à á î ò ÿ. à) С âú­ç­íà­ã­ðàæ­äå­íèå çà âñå­êè èç­ðà­áî­òåí ïðå­ä­ìåò, ñïî­ðåä èç­âúð­øå­íà­òà ðà­áî­òà. Рà­áî­òè ñå íà ïàð­÷å è ïî­íå­æå ïî­ðú÷­êè­òå ìè­íà­âàò ïðåç íÿ­êîë­êî ðú­öå, çà ñú­ùèí­ñ­êè­òå ïðî­è­ç­âî­äè­òå­ëè îñ­òà­âà åä­âà ïî­ëî­âè­íà îò âú­ç­íà­ã­ðàæ­äå­íè­å­òî. П. Дå­ëè­ðà­äåâ, В, 331. Бà­ùà ìè ðà­áî­òå­øå íà ïàð­÷å â åä­íà îáó­ùàð­íè­öà è åä­âàì íè èç­õ­ðàí­âà­øå ñúñ ñâî­ÿ­òà ìàë­êà íà­ä­íè­öà. Д. Нå­ìè­ðîâ, КБМ, êí. 1, 24. á) Зà âñÿ­êî íå­ùî ïî­î­ò­äåë­íî, áåç âðúç­êà ìåæ­äó îò­äåë­íè­òå íå­ùà è áåç îã­ëåä íà öÿ­ëî­òî. Нà­øè­òå õî­ðà íå ãëå­äàò â ïåð­ñ­ïåê­òè­âà íå­ùà­òà, à ðà­áî­òÿò íà ïàð­÷å. à>ï ð à â ÿ íà ïàð­÷å­òà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Пðå­áè­âàì èëè óáè­âàì íÿ­êî­ãî. Тîé [Гî­ëÿì Бî­ðî­âàí] ñå ðàç­ôó­÷à, ñïó­ñ­íà ñå êúì íå­ãî ñ ÿðîñ­ò­íà çà­êà­íà, ÷å ùå ãî íà­ï­ðà­âè íà ïàð­÷å­òà è Гà­íóø òðÿá­âà­øå äà ñå ñïà­ñÿ­âà ñ áÿã­ñ­ò­âî. Д. Аí­ãå­ëîâ, ЖС, 252. Оò ïàð­÷å ìå­ñî, î ò ã ë å æ ä à ì (õ ð à í ÿ) íÿ­êî­ãî. Рàçã. Оò íàé-ðàí­íà âú­ç­ðàñò, îò ðàæ­äà­íå­òî íà íÿ­êî­ãî. Дà îò­ã­ëå­äà òÿ ñèí îò ïàð­÷å ìå­ñî, äà ãî èçó­÷è íà êíè­ãà è õó­áàâ çà­íà­ÿò .. è ñå­ãà .. äà çå­ìå òîé äà ñå îò­äå­ëè îò òÿõ! Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. I, 1925, 278. Сëó­øàé, àç òå ïðè­á­ðàõ â äþ­êÿ­íà ñè îò ïàð­÷å ìå­ñî, ñå âè­êà òî. Гëå­äàõ òå êà­òî ñâîé ñèí è êà­òî íà ñâîé ñèí òè ãî­âî­ðÿ. Сò. Чè­ëèí­ãè­ðîâ, ХНН, 66. Пðà­âÿ íå­ùî íà ïà­ðàì-ïàð­÷å<òà>. Дè­àë. Сêúñ­âàì, ñòðî­øà­âàì ñúâ­ñåì, äî êðà­åí ïðå­äåë. Вñè÷­êî ñè âúð­âå­øå — äå­òî èìà åä­íà äó­ìà — êà­òî ïî âî­äà. Нè­êîé íå å ìè­ñ­ëèë, ÷å ïîä âî­äà­òà ìî­æå äà èìà ñêà­ëà, ãå­ìè­ÿ­òà íè

äà çà­êà­÷è è äà ÿ íà­ï­ðà­âè ïà­ðàì-ïàð­÷å. Н. Хàé­òîâ, ДР, 215. Аìà òîé [áîç­äó­ãà­íúò] ùîì óäà­ðèë ìî­ìú­êà è ñà ñòðî­øèë íà ïà­ðàì-ïàð­÷å­òà. СáНУ LVI, 40.

— Оò ïåðñ. ïðåç òóð. parça.