ПЕТНО̀, ìí. ‑а̀, ñð. 1. Кðú­ã­ëî èëè áåç­ôîð­ìå­íî î÷åð­òà­íî ìÿñ­òî âúð­õó íÿ­êàê­âà ïî­âúð­õ­íîñò ñ öâÿò, ðà­ç­ëè­÷åí îò öâå­òà íà òà­çè ïî­âúð­õ­íîñò. Тóê îáÿä­âàõ, êà­òî ñå íà­ñ­ëàæ­äà­âàõ íà îáà­é­íà­òà êàð­òè­íà íà Вðà­÷àí­ñ­êî­òî ïî­ëå, õó­äî­æåñ­ò­âå­íî íà­ïúñ­ò­ðå­íî ñ ðà­ç­íè çå­ëå­íè òî­íî­âå è çëà­òèñ­òè ïå­ò­íà íà çðå­ëè­òå íè­âè. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХVII, 77. В äâî­ðà íà Гëà­ó­øåâ­öè èìà­øå åä­íî ìëà­äî, âå­ñå­ëî êó­÷å .. öÿ­ëî­òî áÿ­ëî è ñà­ìî íà ÷å­ëî­òî ìó èìà­øå øè­ðî­êî ÷åð­íî ïå­ò­íî, êî­å­òî îá­õ­âà­ùà­øå òå­ìå­òî è åä­íî­òî ìó îêî, òà èç­ã­ëåæ­äà­øå êà­òî íà­ê­ðè­âå­íî êàë­ïà­÷å íà ãëà­âà­òà ìó. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 7. Тóê-òàì â ïî­ñè­âÿ­ëà­òà òðå­âà ñå áå­ëå­å­õà ïå­ò­íà îò âàð èëè ñå ÷åð­âå­íå­å­õà ïàð­÷å­òà îò òó­õ­ëè. Сï. Кðà­ëåâ­ñ­êè, ВО, 81-82. Нÿ­êîè îò ïî-ñòà­ðè­òå æå­íè ïî­ç­íà­õà ïî î÷è­òå è ïî ïå­ò­íà­òà íà ëè­öå­òî ѝ, ÷å å áðå­ìåí­íà. Д. Тà­ëåâ, И, 405. Кî­æ­íè ïå­ò­íà. // Оò­á­ëÿ­ñúê, îò­ðà­æå­íèå, ñè­ÿ­íèå îò ñâå­ò­ëè­íà âúð­õó ïî­âúð­õ­íîñòòà íà íå­ùî. В ìàë­êà­òà êî­ðèÿ áå­øå òè­õî, ñà­ìî ëèñ­òà­òà ïðî­øó­ìî­ëÿ­âà­õà è ïî çå­ìÿ­òà òóê-òàì èã­ðà­å­õà ñëúí­÷å­âè ïå­ò­íà. П. Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ, ПИГ, 138-139. Нà­âúí áå­øå òúì­íî, óëè­÷­íè­òå ôå­íå­ðè õâúð­ëÿ­õà â ñòà­ÿ­òà ðàç­êú­ñà­íè ëú­÷èñ­òè ïå­ò­íà. Л. Сòî­ÿ­íîâ, П, 375. Еäèí ëú÷ ñå ðàç­÷óï­âà­øå â êðèñ­òàë­íà­òà ïó­ä­ðè­å­ðà íàä òî­à­ëå­ò­íà­òà ìà­ñà è ñå îò­ðà­çÿ­âà­øå íà òà­âà­íà â êðú­ã­ëî ñïåê­ò­ðàë­íî ïå­ò­íî. М. Гðó­áå­ø­ëè­å­âà, ПП, 305. ● Оáð. А òè âúð­âèø ñðåä âè­õ­ðå­íè­òå áó­íè, / â î÷è­òå ñúñ ïðå­ïúë­íåí öâå­òåí êîø, / è íå â æè­âî­òà, à â ïú­òå­êè ëóí­íè / ñú­áè­ðàø ñâå­ò­ëè­òå ïå­ò­íà íà ëÿ­ò­íà íîù. М. Пåò­êà­íî­âà, КС, 66.

2. Рàçø. Нå­ÿ­ñ­íî î÷åð­òà­íèå íà ôè­ãó­ðà, êî­ÿ­òî òðó­ä­íî ñå çà­áå­ëÿç­âà èëè ðà­ç­ëè­÷à­âà, ïî­ðà­äè îò­äà­ëå­÷å­íîñò èëè ñëà­áà îñ­âå­òå­íîñò; ñÿí­êà, ñè­ëó­åò. — Иäå ëè? — Чà­êà­é­òå... Нå ñå âèæ­äà... Нÿ­êàê­âî ïå­ò­íî ñà­ìî... Вúë­íó­âà­ùî î÷àê­âà­íå. Нàé-ñå­ò­íå åäèí ãëàñ êà­çà: — Нå å ôà­é­òîí... Чî­âåê íÿ­êà­êúâ èäå íà­ñàì. Сò. Дè­÷åâ, ЗС, 230. Сåë­öå­òî Еðó­ñà­ëèì­ñ­êî ñå ìÿð­íà ïîä ëóí­íèÿ êðúã ñ òúì­íè­òå ïå­ò­íà íà êú­ùè­òå è ãðà­äè­íè­òå, êî­è­òî ïðè­ã­ëó­øå­íî èç­ïðà­ùà­õà â ïðîñ­ò­ðàí­ñ­ò­âî­òî ãëà­ñî­âå íà êó­÷å­òà è íà ïå­ò­ëè. Д. Вú­ëåâ, Ж, 80.

3. Иç­öà­ïà­íî, çà­ìúð­ñå­íî ìÿñ­òî âúð­õó ïî­âúð­õ­íîñò; ëå­êå, äàì­ãà. Тîé [êà­ìú­êúò] ïà­ä­íà òî­÷­íî ïðåä ó÷è­òå­ëÿ è íà­ï­ðúñ­êà ñ êàë íî­âèÿ ìó êîñ­òþì.. У÷è­òå­ëÿò ñå îã­ëå­äà, ïî­ñ­ëå èç­âà­äè íî­ñ­íà­òà ñè êúð­ïè÷­êà è çà­ïî­÷­íà äà ÷èñ­òè ïå­ò­íà­òà. Сï. Кðà­ëåâ­ñ­êè, ВО, 101. Сå­ò­ðå­òî ñè, êî­å­òî íà ãúð­áà èìà­øå, êà­òî ãåðá, åä­íî îêîë­÷åñ­òî ïå­ò­íî îò äúð­âå­íî ìà­ñ­ëî .. áå­øå äàë íà åäèí åâ­ðå­èí äà ãî èç­÷èñ­òè ñ ãàç. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. VII, 5. Нà ñðå­äà­òà [íà äþ­êÿ­íà] ïúê ñå èç­äè­ãà­øå åä­íà äúë­ãà èâè­öà îò áî­òó­øè, ïî­ê­ðàé êî­ÿ­òî ñå âúð­ãà­ëÿ­õà íÿ­êîë­êî ÷è­ðà­÷å­òà .., îêî­ëî ÷è­è­òî íî­ñ­ëå­òà èìà­øå ïðå­ñ­íè ïå­ò­íà îò âàê­ñà. Сò. Чè­ëèí­ãè­ðîâ, ХНН, 229. Пî­ñ­ëå ïðå­ñå­ã­íà è âíè­ìà­òåë­íî èç­áúð­ñà ðú­áà íà ÷à­øà­òà ñè, êú­äå­òî óñ­ò­íè­òå ѝ áÿ­õà îñ­òà­âè­ëè ïå­ò­íî îò ÷åð­âè­ëî. М. Гðó­áå­ø­ëè­å­âà, ПИУ, 190. Мà­ç­íî ïå­ò­íî. Мàñ­òè­ëå­íî ïå­ò­íî. Вè­íå­íî ïå­ò­íî. Мî­ê­ðî ïå­ò­íî. Рúæ­äè­âî ïå­ò­íî.

4. Сïåö. Гå­î­ìå­ò­ðè­÷åí îð­íà­ìåíò èëè ôè­ãó­ðà, åëå­ìåíò çà óê­ðà­ñà, êî­é­òî âíà­ñÿ ðà­ç­íî­î­á­ðà­çèå, êî­ëî­ðèò íÿ­êú­äå. Яñ­íî îï­ðå­äå­ëå­íè­òå [â øå­âè­öà­òà] ãå­î­ìå­ò­ðè­÷­íè ìî­òè­âè êà­òî ïî-åä­ðè è ïî-äðå­á­íè ïå­ò­íà ñïî­ëó­÷­ëè­âî ñå äî­ïúë­âàò â êîì­ïî­çè­öè­ÿ­òà. СáНУ IV, 49. Еäèí õó­áàâ êè­ëèì å ÿð­êî ïå­ò­íî â ìðà­÷­íà­òà ñòàÿ. В ãðà­äè­íà­òà áÿ­õà îôîð­ìå­íè íÿ­êîë­êî öâå­ò­íè ïå­ò­íà îò òå­ìå­íóæ­êè è ëà­òèí­êè.

5. Пðåí. Оáèêí. â ñú­÷åò. ñ ïðèë. ò ú ì å í. Пîñ­òúï­êà, ïðî­ÿ­âà, äåéñ­ò­âèå, êî­å­òî îïî­çî­ðÿ­âà, áåç­÷åñ­òè, ïå­ò­íè; ïî­çîð, ëå­êå. Нèå ñå îïè­òà­õ­ìå â òîÿ òðóä .. äà ïî­êà­æåì íå­ñú­âúð­øåí­ñ­ò­âà­òà è òúì­íè­òå ïå­ò­íà â íðàâ­ñ­ò­âå­íèÿ ìó îá­ðàç. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХIII, 91. — Вñå­êè ñè èìà íÿ­êàê­âî ïå­ò­íî â æè­âî­òà.. Сè­ãó­ðåí ëè ñè, ÷å ñè ñúâ­ñåì ÷èñò?.. Чî­âåê áåç ïå­ò­íî íå ñúì ñðå­ùàë. Бë. Дè­ìè­ò­ðî­âà, ПКС, 321-314. Гî­äè­íè­òå íå áÿ­õà èç­ò­ðè­ëè ïå­ò­íî­òî è àç îùå ìè­íà­âàõ çà ÷åð­íà­òà îâ­öà â ñå­ìåéñ­ò­âî­òî.. Бðà­òÿ­òà ìè, ïî-ãî­ëå­ìè­ÿò îò êî­è­òî, çà­ïà­ñ­íè­ÿò ïîë­êî­â­íèê, íå ãî­âî­ðå­øå ñ ìåí ñëåä èç­ëè­çà­íå­òî ìè îò çàò­âî­ðà. Л. Сòà­íåâ, ПХ, 6-7. // Пðåí. Нå­äîñ­òà­òúê, îò­ðè­öà­òåë­íî êà­÷åñ­ò­âî íà íÿ­êî­ãî èëè íå­ùî; íå­ñú­âúð­øåí­ñ­ò­âî. Сà­ìî åä­íî ìàë­êî ïå­ò­íî ïà­äà­øå âúð­õó òà­çè õó­áà­âà êàð­òè­íà è íå­ãî òîé íå ìî­æå­øå äà èç­ò­ðèå: Кè­íà áå­øå ñà­êà­òà. Кà­òî äå­òå òÿ ñå ïîä­õ­ëú­ç­íà­ëà êðàé îãú­íÿ, ïà­ä­íà­ëà è èç­ãî­ðè­ëà äÿ­ñ­íà­òà ñè ðú­êà... Тà­çè ðú­êà ñå­ãà áå­øå ñá­ðú÷­êà­íà, çà­÷åð­âå­íà è ïðè­ëè­÷à­øå íà áó­õàë­êà. Нà Кà­çà­êà ìó áå­øå ìú­÷­íî äà ÿ ãëå­äà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, СИ, 91.

6. Пðåí. Оñ­òàð. Нå­ãî­ä­íèê, ïî­ä­ëåö, äî­ëåí ÷î­âåê; ëå­êå. Тîé å äíåñ åäèí îò íàé-÷åð­íè­òå ïðå­äà­òå­ëè è å èç­ãî­ðèë òîë­êî­âà íå­âèí­íè ÷å­ëî­âå­öè äî ñå­ãà!.. Рî­äî­ëþ­áè­âè­òå ñâè­ùîâ­öè

íå òúð­ïÿò òà­êè­âà ïå­ò­íà (ëå­êå­òà) ïî­ìåæ­äó ñè. Г. С. Рà­êîâ­ñ­êè, БВВ, 26.

Бÿ­ëî ïå­ò­íî. Рàçã. 1. Нå­è­ç­ñ­ëåä­âà­íà îá­ëàñò. Дî ñðå­äà­òà íà ìè­íà­ëèÿ âåê Пà­ìèð ïî÷­òè íå å áèë ïî­ç­íàò. Нà êàð­òè­òå íà Сðå­ä­íà Аçèÿ èìà­ëî ìíî­ãî "áå­ëè ïå­ò­íà" ÷åñ­òî ïú­òè ñ íàä­ïèñ "íå­è­ç­ñ­ëåä­âà­íà îá­ëàñò". Сò. Пå­ò­ðîâ, П, 82. Сòðàí­ñ­ò­âó­âà­íå­òî íà çìè­îð­êè­òå äúë­ãî âðå­ìå áå­øå ìèñ­òå­ðèÿ, áÿ­ëî ïå­ò­íî â íà­ó­êà­òà è âúë­íó­âà­øå áè­î­ëî­çè, èõ­òè­î­ëî­çè è îáè­ê­íî­âå­íè õî­ðà. Д. Сëàâ­÷åâ è äð., БМ, 50. 2. Лèï­ñà, ïðî­ïóñê â ïî­ç­íà­íè­ÿ­òà çà íå­ùî; ïðà­ç­íè­íà. — Щå ìå ïè­òà­òå: íà­êú­äå?.. Нà âàñ, âèæ­äàì, âè äî­ñàæ­äà òî­âà áÿ­ëî ïå­ò­íî âúâ âà­øè­òå ïî­ç­íà­íèÿ. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, СД, 12. Хâúð­ëÿì / õâúð­ëÿ (ëåï­âàì / ëå­ï­íà) ïå­ò­íî âúð­õó (íà) íÿ­êî­ãî èëè íå­ùî. Рàçã. Оïî­çî­ðÿ­âàì, áåç­÷åñ­òÿ. Аêî òà­òå, åäèí áà­ùà, ñàì ñ÷è­òà äú­ùå­ðÿ ñè, ÷å õâúð­ëÿ ïå­ò­íî íà âñè÷­êè áëèç­êè íåé, êîë­êî ïî­âå­÷å äðó­ãè­òå õî­ðà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХVII, 119. Мå­íå ìå ðà­çî­ðè­õà îò çà­âèñò... Хâúð­ëè­õà ïå­ò­íî íà ÷åñòòà ìè. Й. Йîâ­êîâ, ОЧ, 110.