БЕЛЀЖА, -èø, ìèí. ñâ. áå­ëя̀­çàõ è (äè­àë.) áå­ëѐ­æѝõ, ïðè÷. ìèí. ñòðàä. áå­ëя̀­çàí è

(îñ­òàð. è äè­àë.) áå­ëѐ­æåí, íåñâ., ïðåõ. 1. Пî­ñòà­âÿì çíàê, áå­ëåã íà íå­ùî (ïðå­ä­ìåò, æè­âî­ò­íî è äð.), çà äà ñå îò­ëè­÷à­âà èëè çà­ïîì­íÿ; îç­íà­÷à­âàì, ìàð­êè­ðàì. Кî­ãà­òî âú­ã­ëè­ùà­òà áÿ­õà äî­á­ðå ñêúë­öà­íè, Вåë­êî îâà­ëÿ â òÿõ âëà­æ­íà­òà âðúâ. Сå­ò­íå òå è òðè­ìà­òà ñúñ ñò­ðè­êî Дà­ìå çà­ïî­÷­íà­õà äà áå­ëå­æàò èç­äÿ­ëà­íè­òå òðó­ïè. Д. Тà­ëåâ, И, 325. — Сëó­øàé, áàé Хðèñ­òî– .. –íа̀ òè îò íà­øè­òå áþ­ëå­òè­íè åä­íà .. — Щå ìè ÿ áå­ëå­æèø, à? Еé òè íа̀ áþ­ëå­òèí­êà­òà! — И ÿ ñêú­ñà ïðåä î÷è­òå ìó. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. II, 330. Оò åð­ãå­ëå­òî äî­êà­ðàë äâå æðåá­÷å­òà ñ òúí­êè ñíà­ãè è ñ îïàø­êè äî çå­ìÿ­òà. Бå­ëÿ­çàë ñ êú­íà ïî ÷å­ëà­òà äâà åä­ðè áè­âî­ëà. Вñè÷­êî òî­âà è îùå ìíî­ãî äðó­ãè ïî­äà­ðú­öè Чèë­ëè­ÿ­òà å ïðè­ãîò­âèë çà ïî­áå­äè­òå­ëè­òå áîð­öè è åç­äà­÷è. К. Пåò­êà­íîâ, Х, 5. Хàé­äå äà ÿ ïó­ñ­íåì [ëè­ñè÷­êà­òà], êàê­òî íà­ï­ðà­âè­õ­ìå ëÿ­òîñ ñúñ çà­ÿ­êà — íàñ­òî­ÿ­âàõ àç, . .– А ÷å äà ÿ ïó­ñ­íåì ïúê — ñú­ã­ëà­ñè ñå ñòà­ðå­öúò. — Дà ÿ ïó­ñ­íåì, àìà ïî­íå äà ÿ áå­ëå­æèì. Еì. Сòà­íåâ, ЯГ, 44–45. — Тî ñå íå çíàå îùå êîé ïî­âå­÷å ãðå­õî­âå èìà, áî­ëÿ­ðè­íî, — îò­âúð­íà Нèñ­òîð ìàë­êî çà­÷åð­âåí. — Кàê ëè õðà­íèø è ãëå­äàø îò­ðî­öè­òå ñè è ñ ÷åð­âå­íî æå­ëÿ­çî ãè áå­ëå­æèø, êî­ãà­òî áÿ­ãàò îò äî­á­ðè­íè­òå òè! Яë ñúì âè ïî­ïà­ðà­òà. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 67.  Оáð. Чó­ìà­òà áå ìè­íà­ëà ïî òèÿ ìåñ­òà åä­âà ïðå­äè íÿ­êîë­êî ìå­ñå­öà, .. , à êî­ãà­òî èäå çà îá­ùî íà­êà­çà­íèå — áå­ëå­æè âñè÷­êè ðå­äîì ñúñ ñìúð­ò­íèÿ ìî­ä­ðî-÷åð­âåí çíàê. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 22. // Пîñ­òà­âÿì çíà­öè, áå­ëå­çè âúð­õó íå­ùî, çà äà ìè ïî­ñ­ëó­æàò ïðè èç­âúð­ø­âà­íå íà íÿ­êàê­âà ðà­áî­òà èëè çà âî­äå­íå íà ñìåò­êè è ïîä.; îò­áå­ëÿç­âàì. Вúë­êî, êå­õà­ÿ­òà íà Хàä­æè Дðà­ãà­íà, ñè­ïå­øå æè­òî êà­òî çëà­òî è áå­ëå­æå­øå ñ íî­æà ñè ïî ðà­áî­øè­òå. Й. Йîâ­êîâ, СЛ, 173. Бå­ëÿ­çà òîé ïî-êú­ñ­íî ñúñ ñà­ïóí­÷å­òî ïî îáúð­íà­òèÿ ðàç­ê­ðî­åí ïëàò áå­ëè ñëå­äè, ïîâ­äè­ãà ïðå­ä­íè­öà­òà, .. , îïú­âà ÿêà­òà. .. З. Сðå­á­ðîâ, Иçáð. ðàçê., 139. // Пðè­äà­âàì íà íå­ùî íÿ­êàê­âè õà­ðàê­òåð­íè ÷åð­òè, îñî­áå­íîñ­òè, îò­äå­ëÿì îò äðó­ãè­òå. Гî­ðå íà áà­è­ðà ñå âèæ­äà­øå êú­ùà­òà íà Аë­áå­íà, .. Сò­ðà­ø­íî­òî óáèéñ­ò­âî, êî­å­òî áå­øå ñòà­íà­ëî å íåÿ, êà­òî ÷å ñ íå­ùî áå­øå ÿ áå­ëÿ­çà­ëî è îò­âúí è, äî­êà­òî äðó­ãè­òå êú­ùè áÿ­õà èç­ìà­çà­íè è ñâå­òå­õà îò ÷èñ­òî­òà, .. , êú­ùà­òà íà Аë­áå­íà áå­øå íà­ïó­ñ­íà­òà, çà­öà­ïà­íà è ðàç­êúð­òå­íà. Й. Йîâ­êîâ, ВАХ, 128. Рàç­á­ðà [Мåë­âèí], ÷å êðà­ñî­òà­òà íÿ­ìà íè­ùî îá­ùî ñ æåí­ñ­êî­òî ùàñ­òèå. Бè ìî­ã­ëà öÿë æè­âîò äà íå ãî ðàç­áå­ðå, íî Гîñ­ïîä ÿ áå­øå áå­ëÿ­çàë. С. Сå­âàí, РР, 54.

2. Зà ïðå­ä­ìåò, çíàê — äà­âàì âú­ç­ìî­æ­íîñò äà ñå ðàç­áå­ðå êú­äå ñå íà­ìè­ðà íå­ùî èëè êú­äå, êî­ãà å ñòà­íà­ëî èëè ñòà­âà íå­ùî; óêàç­âàì, ïî­ñî÷­âàì. Пî ñðå­ù­íè­òå âúð­áà­öè, êî­è­òî áå­ëå­æå­õà êî­ðè­òî­òî íà Иñ­êú­ðà, âè­ñå­øå ñêðåæ. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. II, 192. Сà­ìî âå­êî­â­íè­òå áðÿñ­òî­âå áå­ëå­æå­õà ïú­òÿ, ïî êî­é­òî íÿ­êî­ãà áå­øå òå­êúë æè­âî­òúò ìåæ­äó äâà­òà ãî­ëå­ìè ãðà­äà. А. Дîí­÷åâ, СВС, 7. Нà ñðå­äà­òà íà ïî­ëÿ­íà­òà ñå íà­ìè­ðà Сâå­òèÿ ãðîá. Еäèí êà­ìúê, óâèò â áðú­ø­ëÿí, áå­ëå­æè òî­âà ìÿñ­òî è ïîä íå­ãî åä­íà ëå­õè÷­êà. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. IV, 83. Сëúí­öå­òî áå­ëå­æå­ëî ìàë­êè îáÿä, êî­ãà­òî äðó­æè­íà­òà ñòà­íà­ëà ñòî­ïà­íèí íà Мè­ëèí êà­ìúê. З. Сòî­ÿ­íîâ, ХБ, 354.

3. Зà­ïèñ­âàì íà­ê­ðàò­êî, îò­áå­ëÿç­âàì, âçå­ìàì ñè áå­ëåæ­êà. Гëú÷­êà­òà ìåæ­äó ñå­ëÿ­íè­òå ñòà­íà ïî-ãî­ëÿ­ìà, íî Тî­ê­ìàê­÷è­ÿ­òà ïðî­äúë­æà­âà­øå äà êðà­÷è âñå òúé ñà­ìî­ó­âå­ðå­íî è øè­ðî­êî, à íà­á­ëè­çî ïî­äèð íå­ãî âúð­âÿ­õà ñú­äè­è­òå è åäèí îò òÿõ íå­ùî áå­ëå­æå­øå íà êíè­ãà. Й. Йîâ­êîâ, ПК, 170– 171. Мà­òå­åâ èç­âàæ­äà­øå îò ïàï­êà­òà ñè âñå­âú­ç­ìî­æ­íè çà­êîí­÷å­òà, èç­ðåç­êè, èç­ïè­ñà­íè ëèñ­òà, áå­ëå­æå­øå, ïîä­÷åð­òà­âà­øå ñúñ ñïå­öè­à­ë­íèòº ñè ìî­ëè­âè. Д. Кàë­ôîâ, Иçáð. ðàçê., 361. Шìó­ãà­õà ñå íà­ñàì-íà­òàì è åäè­íè­ÿò äúð­æè øà­ðå­íî êîë­÷å, à äðó­ãè­ÿò ñå ãúð­áó­òè, ïðå­ìèã­âà ñ åä­íî­òî îêî è íå­ùî áå­ëå­æè íà êíèæ­êà. Чó­äî­ìèð, Иçáð. ïð, 35-36.

4. Кàç­âàì, ñú­î­á­ùà­âàì íå­ùî ïî íÿ­êà­êúâ âú­ï­ðîñ; îò­áå­ëÿç­âàì. Оáà­÷å, áå­ëå­æè Пà­è­ñèé, ãðúö­êè­òå èñ­òî­ðè­öè íè­ùî íå êàç­âàò çà ïî­ðà­æå­íè­ÿ­òà íà ñâîÿ íà­ðîä, çà äà ãî íå îñ­ðà­ìÿò ïðåä î÷è­òå íà äðó­ãè­òå. Б. Пå­íåâ, НБВ, 52. Дðó­ãè èñ­òî­ðè­öè .. ñú­ã­ëà­ñ­íî ñ Вå­íå­ëè­íà áå­ëå­æàò, ÷å ìíî­ãî âðå­ìå ïðå­äè ñìúðòòà ñè Бî­ðèñ ïðå­äàë êî­ðî­íà­òà íà ïî-ãî­ëå­ìèÿ ñè ñèí Вëà­äè­ìè­ðà. Т. Шèø­êîâ, ИБН, 154. Рà­çó­ìÿ­âà ñÿ, ÷å çà àíà­ñîí íè­ùî íå ñÿ å ñâúð­øè­ëî ïî ñå­ëà­òà, êà­òî íå ìè áå­ëå­æè­òå íå­ùî äî­ñå­ãà. АНГ I, 108.

5. Пðåí. Пî­êàç­âàì, ñî­÷à, ïðåä­ñ­òà­â­ëÿ­âàì íÿ­êà­êúâ îñî­áåí, îò­ëè­÷è­òå­ëåí ìî­ìåíò â ðàç­âîÿ íà íå­ùî. Рå­äè­öà ìà­éñ­òî­ðè íà ñú­âåò­ñ­êî­òî îïåð­íî è áà­ëå­ò­íî èç­êóñ­ò­âî ðà­áî­òè­õà ó íàñ. Тå­õ­íè­òå ïîñ­òà­íîâ­êè áå­ëå­æàò âðú­õ­íè òî÷­êè â òâîð­÷åñ­êè­òå óñ­ïå­õè íà Сî­ôè­éñ­êà­òà íà­ðî­ä­íà îïå­ðà. ВН, 1958, áð. 2126, 4. Гî­äè­íà­òà 1844 áå­ëå­æè íà­÷à­ëî­òî íà çà­ïà­äà­íå­òî è íå­ùàñ­òè­ÿ­òà íà Иâàí Кóí­÷åâ. Иâ. Уí­ä­æè­åâ, ВЛ, 36. // Дîñ­òè­ãàì, çà­âî­þ­âàì, ïîñ­òè­ãàì íå­ùî (óñ­ïåõ, âúç­õîä, íà­ï­ðå­äúê è ïîä.). Оá­ñ­òî­ÿ­òåë­ñ­ò­âà­òà çàñ­òà­âÿò êàð­ëîâ­öè äà òúð­ñÿò ñâîÿ ïî­ìè­íúê â çà­íà­ÿ­òè­òå è òúð­ãî­âè­ÿ­òà è ãðà­äúò áå­ëå­æè ãî­ëÿì ðàç­ö­âåò è øè­ðî­êî ðà­ç­íî­î­á­ðà­çèå íà òâîð­÷åñ­êè­òå èíè­öè­à­òè­âè â òàÿ îá­ëàñò. Иâ. Уí­ä­æè­åâ, ВЛ, 21. Нà­øå­òî ôèç­êóë­òóð­íî äâè­æå­íèå .. , ñ âñå­êè èç­ìè­íàò äåí, âú­ï­ðå­êè ðå­äè­öà òðó­ä­íîñ­òè è ñëà­áîñ­òè, áå­ëå­æè íî­âè óñ­ïå­õè. ОФ, 1950, áð. 1764,3.

6. Пðå­äî­ï­ðå­äå­ëÿì íå­ùî èëè íÿ­êî­ãî çà íÿ­êàê­âà ðà­áî­òà, äå­é­íîñò. Бîã ìå å áå­ëÿ­çàë çà ãî­ëÿ­ìà ðà­áî­òà — íàé-ïúð­âà­òà å äà ñå îòúð­âåì îò òà­òà­ðè­òå, Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð, III, 241.

7. Дè­àë. Иç­áè­ðàì, õà­ðåñ­âàì íÿ­êî­ãî èëè íå­ùî. Бå­ëå­æè­ëî å ëó­äî-ìëà­äî / âúâ ñå­ëî ìî­ìå ñèí­üî­î­êî, / .. ; / à íà ïà­çàð ñà­ìóð-êàë­ïàê / áå­ëå­æèë å äî­áúð þíàê. К. Хðèñ­òîâ, Кð, 57.

8. Дè­àë. В ñú­÷åò. ñ îò­ðèö. íå è ñ ëè÷. ìåñ­òî­èì. â äàò. Уêî­ðÿ­âàì, óï­ðåê­âàì, çà­áå­ëÿç­âàì. — Сòîé­êî è Бî­ÿí ñè­ãóð ùå ïîñ­ïÿò ïî-êú­ñ­íî, ÷å åä­âà íà ñúì­âà­íå ñà ñå âúð­íà­ëè .. — Мëà­äè­íè, ñåñ­ò­ðî! Аç íå èì áå­ëå­æà. Иâ. Кè­ðè­ëîâ, Сú÷. II, 52.

9. Дè­àë. Иìàì ïðåä âèä; çà­ïîì­íÿì. И íå ñòè­ãà òóé, àìè è ñ õàé­äó­òè­òå øó­øó-ìþ­øþ. .. Хå! Тîé ìè­ñ­ëè, ÷å íÿ­ìà äà ãî ðàç­áå­ðàò. Зíà­åì íèå è áå­ëå­æèì. Д. Нå­ìè­ðîâ, Б, 105.

10. Дè­àë. С ïðåäë. í à. Пî­êàç­âàì, ïî­ñî÷­âàì, ÷å íå­ùî ùå ñòà­íå, ùå íàñ­òú­ïè. — Вúð­æè êî­íÿ, ÷å åëà äà ñå ïîñ­òî­ï­ëèø. Нå âèæ­äàø ëè, ÷å âðå­ìå­òî íà ñíÿã áå­ëå­æè? К. Пåò­êà­íîâ, БД, 8. áå­ëå­æà ñå ñòðàä. áå­ëå­æè ñå áåçë. Бå­æàí­öè­òå äî­é­äî­õà òú­ê­ìî íà Пðå­äîé, íà ãî­ëå­ìèÿ ïðà­ç­íèê, êî­ãà­òî ñå áå­ëå­æè íà ðà­áî­øè­òå, ÷èè îâ­öè êîë­êî ìëÿ­êî ñà äà­ëè è âñå­êè î÷àê­âà äà ïî­ëó­÷è çà îêà ìëÿ­êî ïðåç òîÿ äåí âå­ä­ðî ìëÿ­êî äî ïîä­çè­ìå. А. Дîí­÷åâ, ВР, 74. áå­ëå­æà ñè âúçâð. îò áå­ëå­æà â 1, 3 è 9 çíà÷. Бå­ëå­æà ñè çà­äà­÷è­òå, çà äà íå ãè çà­á­ðà­âÿ.

БЕЛЀЖА СЕ íåñâ., íå­ï­ðåõ. Оáèêí. â 3 ë. åä. è ìí. Дî­ëà­âÿì ñå, ïðî­ÿ­âÿ­âàì ñå, íà­ëè­öå ñúì. Дå­âå­ò­íà­äå­ñå­òè­ÿò âåê áå­øå âðå­ìå, êî­ãà­òî ñå áå­ëå­æè ñèë­íî ñòî­ïàí­ñ­êî çà­ìîã­âà­íå ñðåä áúë­ãà­ðè­òå. Д. Яðú­ìîâ, БП, 115.

Гîñ­ïîä ãî áå­ëÿ­çàë. Рàçã. Зà ÷î­âåê — êî­é­òî èìà íÿ­êà­êúâ ôè­çè­÷åñ­êè íå­äîñ­òà­òúê è îáè­ê­íî­âå­íî ñå ïðî­ÿ­âÿ­âà êà­òî çúë, ëîø. — Сà­êà­òî, ïúê çëî!.. — Бå­ëÿ­çàë ãî Гîñ­ïîä. Оò áå­ëÿ­çàí ÷å­ëÿê äà áÿ­ãàø. Й. Йîâ­êîâ, СЛ, 136.