БЍВАМ, -àø, íåñâ., íå­ï­ðåõ. I. Кà­òî ñà­ìîñò. ñêà­çó­å­ìî. 1. С îá­ñ­òî­ÿò. ïî­ÿ­ñí. çà ìÿñ­òî è âðå­ìå. Нà­ìè­ðàì ñå, ïðè­ñúñ­ò­âàì (èç­ðà­çÿ­âà îáè­÷àé­íî, ïðî­äúë­æè­òåë­íî èëè ïîâ­òà­ðÿ­ùî ñå äåéñ­ò­âèå). Кî­ãà­òî áè­âà­øå â êú­ùè, òîé âñå ãëå­äà­øå äà ñå íàä­âå­ñè íàä ëþë­êà­òà. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 96. А â ñå­ëî, êà­òî íå ñúì áè­âàë, âè­êà ñå, îò äå­òå, ñè÷­êî ìè ñå ÷è­íè ìíî­ãî õó­áà­âî, ñè÷­êî ìå ìà­ìè è ïðè­â­ëè­÷à. Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. II, 50. Кà­òî ñå íà­ó­÷à­âà­õà, ÷å å áè­âàë â çàò­âî­ðà, óðåæ­äà­õà íà­áúð­çî ñìåò­êè­òå ñè ñ íå­ãî è ãî ïðà­ùà­õà äà ñè âúð­âè. Й. Йîâ­êîâ, ЖС, 34. Кîë­êî­òî ìúë­÷à­ëèâ è ïî­òà­åí áå Тå­î­äî­ñèé, òîë­êî­âà áú­á­ðèâ áå­øå íå­ãî­âè­ÿò ñïú­ò­íèê. . А êà­òî ðàç­á­ðà îò ïî­ëó­äó­ìè­òå íà Тå­î­äî­ñèÿ, ÷å òîé å îò ïðåñ­òîë­íèÿ ãðàä è äúë­ãî íå å áè­âàë òàì, ñúâ­ñåì îò­âî­ðè óñ­òà­òà ñè. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 232–233.

Бè­âàë ñúì íà ðà­ç­ëè­÷­íè ïðà­ç­íè­öè. Вè­äÿõ, êî­ãà­òî Чåð­âå­íà­òà àð­ìèÿ íè äî­íå­ñå ñâî­áî­äà­òà. Пðå­âîä, РД, áð. 242, 2. Кú­äå­òî è äà áè­âà­øå Рàí­ãåë èç ïî­ëå­òî, îò ïà­çàð äà ñå âðú­ùà­øå, ùîì îò­âî­ðå­øå ïú­ò­íà­òà ïîð­òè÷­êà — âå­ä­íà­ãà ãî ëú­õà­øå ïî­ç­íà­òà­òà, áëèç­êà ìè­ðè­ç­ìà. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, Н, 62.

2. Оáèêí. â 3 ë. åä. è ìí. Рàçã. Сú­ùåñ­ò­âó­âàì, èìà (íÿ­ìà) ìå. — А íå­ìà âèå íÿ­ìà­òå áú­ê­ëè­öà!... — Иìà­ìå.. . Нå­ìà áè­âà êú­ùà áåç áú­ê­ëè­öà? Нà­øà­òà å ìàë­êà. Л. Кà­ðà­âå­ëîâ, Сú÷. II, 8. Бåç åäå­íå, áåç ïè­å­íå ñëàä­êè ïðè­êàç­êè íå áè­âàò. Пî­ñ­ëîâ., П. Р. Сëà­âåé­êîâ, БП I, 38. Юíàê áåç ðà­íà íå áè­âà. Пî­ñ­ëîâ. Сòà­äî áåç ìúð­øà íå áè­âà. Пî­ñ­ëîâ.

3. Оáèêí. â 3 ë. Сëó÷­âàì ñå, ñòà­âàì; èìà (íÿ­ìà) ìå.Тà­êà­âà ñâàò­áà äî­òî­ãà­âà íå áå áè­âà­ëà, ïà è îò­òî­ãà­âà íå å ñòà­âà­ëà. Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. I, 45. Рà­äà èç­ëå­çå íà ÷àð­äà­êà ïàê, êà­òî ÷å íè­ùî íå áè­âà­ëî. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХII, 155. С åä­íà ëÿñ­òî­âè­öà ïðî­ëåò íå áè­âà, ëÿ­òî íå ñòà­âà. Пî­ñ­ëîâ. Нà­ñè­ëà õó­áîñò íå áè­âà. Пî­ñ­ëîâ.

II. Кà­òî ãëà­ãîë-âðúç­êà â ñúñ­òà­â­íî èìåí­íî è ãëà­ãîë­íî ñêà­çó­å­ìî. Оáè­ê­íî­âå­íî, âè­íà­ãè èëè ïî­íÿ­êî­ãà ñúì íÿ­êà­êúâ. Оò íÿ­êîë­êî âðå­ìå íà­ñàì íî­ùè­òå áè­âà­õà äúæ­äî­â­íè, íî äíè­òå ÿñ­íè. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. II, 192. Кî­ãà­òî ðà­áî­òå­øå, òîé áè­âà­øå ñå­ðè­î­çåí, âà­æåí è êà­òî ÷å íè­ùî ïî-çíà­÷è­òåë­íî íå ñú­ùåñ­ò­âó­âà­øå çà íå­ãî, îñ­âåí ïðå­ïèñ­êà­òà, êî­ÿ­òî ñå íà­ìè­ðà­øå ïðåä íå­ãî. Д. Нå­ìè­ðîâ, Д ¹ 9, 16. — Сëó­øàé, áú­äè ìàë­êî òúð­ïå­ëèâ. Нå áè­âàé êà­òî òî­ãà­âà. Иâ. Кè­ðè­ëîâ, Ж, 52. Вå­ùåñ­ò­âà­òà áè­âàò òâúð­äè, òå­÷­íè è âúç­äó­õî­î­á­ðà­ç­íè èëè ãà­çî­âå. Хèì. VII êë., 1950, 14. Рó­ñèÿ! Кîë­êî íè ïëå­íè / òóé èìå ñâÿ­òî, ðî­ä­íî ìè­ëî! / Тî â ìðà­êà áè­âà íàì ñâå­òè­ëî. / íà­äåæ­äà — â íà­øè­òå çëè­íè. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. I, 69. Дîð­äå éå ìî­ìà ïðè ìà­é­êà, / òÿ áè­âà áÿ­ëà-÷åð­âå­íà / êà­òî ÷åð­âå­íà ÿáóë­êà. Нàð. ïåñ., СáНУ ХLVI, 159.

III. Кà­òî ñïî­ìàã. ãëàã. Зà îá­ðà­çó­âà­íå íà ñëî­æ­íè ñòðàä. ôîð­ìè çà ñåã. (îáèêí. ñåã. èñ­òîð.) è ìèí. íå­î­ïð. Сå­ãà ïî­ñå­òè­òå­ëè­òå íà Сî­ôèÿ îùå îò ïúð­âèÿ ìèã áè­âàò ïî­êî­ðå­íè îò õó­áîñòòà íà òîÿ ãî­ëÿì ñú­â­ðå­ìå­íåí ãðàä. Л. Мåë­íèø­êè, ПП, 10. Пî íåé­íî íàñ­òî­ÿ­âà­íå ìîì­÷å­òî íàé-ïî­ñ­ëå áè­âà îò­âúð­çà­íî. .. Т. Вëàé­êîâ, Пð I, 17. Тîé áè­âà ïó­ñ­íàò íà ñâî­áî­äà ñ óâå­ðå­íè­å­òî, ÷å àêî óç­íàå êú­äå ñå êðèå Лåâ­ñ­êè, âëàñòòà ùå ìó èç­ï­ëà­òè äúë­ãî­âå­òå. Иâ. Уí­ä­æè­åâ, ВЛ, 128. Нÿ­êîè íå­òúð­ïå­ëè­âî õî­äå­õà íà­çàä-íà­ï­ðåä è ôúð­ëÿ­õà çà­âèñ­ò­ëè­âè ïî­ã­ëå­äè êúì îíèÿ ùàñ­ò­ëèâ­öè, êî­è­òî áè­âà­õà èç­âèê­âà­íè îò ðàç­ñèë­íèÿ è âëè­çà­õà ïðåç ñðå­ä­íà­òà âðà­òà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. IХ, 101.