НАВЍРАМ1, -àø, íåñâ.; íà­â­ðа̀, -ѐø, ìèí. ñâ. -я̀õ, ïðè÷. ìèí. ñâ. äå­ÿò. íà­â­ðя̀ë, ‑à, ‑î, ìí. íà­â­ðѐ­ëè, ïðè÷. ìèí. ñòðàä. íà­â­ðя̀í, ‑à, -î, ìí. íà­â­ðѐ­íè, ñâ., ïðåõ. 1. Сëà­ãàì ñ íà­òèñê, ñ èç­âåñ­ò­íî óñè­ëèå íå­ùî â äðó­ãî íå­ùî èëè ìåæ­äó äðó­ãè íå­ùà; ïúõ­âàì, íà­ïúõ­âàì, íà­ìóø­ê­âàì, íà­ìóø­âàì, âú­âè­ðàì, âòèê­âàì, íàòèêâàì1, çàâèðàì1, íà­áóò­âàì. Тî [ìîì­÷å­òî] âëè­çà­øå â äúë­áî­êèÿ ïî­ä­ìîë, ïî­òú­âà­øå ïîä âî­äà­òà êà­òî âî­äî­ëàç, ðàç­áóò­âà­øå êî­ðå­íè­òå, íà­âè­ðà­øå äå­ñ­íè­öà­òà ñè â äóï­êè­òå è ãî­íå­øå ðè­áà­òà êúì ñà­êà. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, СР, 29. Мåä­êî ñå óï­ëà­øè äà èç­òè­÷à äî îò­òà­òú­ø­íèÿ ãúñ­òàê, çà­òóé êðè­â­íà êúì áðå­ãà, ñêî­÷è âúâ âè­ðà è íà­â­ðÿ ãëà­âà­òà ñè ïîä êî­ðå­íè­ùà­òà è ñó­õà­òà ïà­ï­ðàò, âè­ñ­íà­ëà îò áðå­ãà. Х. Рó­ñåâ, ПЗ, 90. Тîé îò­êà­÷à­øå òîð­áè÷­êà­òà îò øè­ÿ­òà ñè, íà­âè­ðà­øå äúë­ãè­òå ñè ïðúñ­òè â íåÿ, íà­ðåæ­äà­øå êðà­ñè­âè­òå ðà­êî­âè­íè ïî çå­ìÿ­òà. Гð. Уãà­ðîâ, ПСЗ, 289. // Пðî­êàð­âàì íå­ùî äà ìè­íå ïðåç äðó­ãî íå­ùî; íà­ïúõ­âàì, ïðî­âè­ðàì, ïðî­ìóø­âàì. Тÿ [ìà­ìà] áå­øå ïðè­íå­ñ­ëà äðå­õè­òå è êàê­òî ñè ñå­äÿõ â ëå­ã­ëî­òî, òî­êó âçå äà íà­âè­ðà ÷èñ­òà­òà ìè ðè­çà ïðåç ãëà­âà­òà. Сò. Дàñ­êà­ëîâ, БП, 28.  Оáð. Тî­âà ùå äà å áè­ëî,.. ãðî­ç­íà äèê­òà­òó­ðà, òúé êà­òî íå ìî­æå äà ñå ìè­ñ­ëè, ÷å íà­ðî­ä­íî­òî ìíî­æåñ­ò­âî ñà­ìо̀ ùå ñè íà­â­ðå øè­ÿ­òà â õî­ìî­òà. Г. Бà­êà­ëîâ, Бîð­áà, 1919, êí. 2, 37.

2. Дî­á­ëè­æà­âàì íå­ùî íå­ïî­ñ­ðåä­ñ­ò­âå­íî äî äðó­ãî íå­ùî; íà­ïúõ­âàì, ïúõ­âàì, âòèê­âàì, çàâèðàì1, âú­âè­ðàì, íàòèêâàì1. Вñÿ­êà âå­÷åð Рó­ñèí ïðè­òè÷­âà­øå.. è ñå âìúê­âà­øå â ìàë­êà­òà ñòà­è­÷­êà.. äå­òî ïðå­ìà­ëÿ­ëà îò ùàñ­òèå ãî

÷à­êà­øå Тèí­êà. Тÿ öå­ëó­âà­øå íå­íà­ñè­ò­íî è ñ íÿ­êàê­âî îæåñ­òî­÷å­íèå íå­ãî­âè­òå ìóð­ãà­âè áó­çè, íà­âè­ðà­øå íå­æ­íî­òî ñè ëè­÷è­öå â îñ­ò­ðèÿ ìó íîñ. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. VI, 133. Рî­òà­òà [äå­öà] ñå êè­êî­òå­øå, íà­òúð­êà­ëÿ­íà ïîä ñú­ùèÿ þð­ãàí. Сà­ìî íàé-ìú­íè÷­êî­òî, Бó­äåí­öå­òî, ñïå­øå äúë­áî­êî, íà­â­ðÿ­ëî ãëà­âè­öà­òà äî þíàø­êè­òå êî­ñ­ìà­òè ãúð­äè íà áà­ùà ñè. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, ПГ, 148.

3. Рàçã. Дà­âàì íà íÿ­êî­ãî íå­ùî îáèêí. íà­ñè­ëà, ïðî­òèâ æå­ëà­íè­å­òî ìó; íàòèêâàì1, íà­áóò­âàì, íà­ïúõ­âàì. Нà­â­ðÿ ìè êíè­ãà­òà â ðú­öå­òå, ìà­êàð ÷å íå ìè ñå ÷å­òå­øå.

4. Пðåí. Рàçã. Нàñ­òîé­÷è­âî è äî­ñà­ä­íî íå­ï­ðå­êú­ñ­íà­òî íà­ïîì­íÿì íÿ­êî­ìó çà íÿ­êî­ãî èëè çà íå­ùî. — Нå, íÿ­ìà äà ìè­ðÿ­ñà­ìå! .. Кàê­âî­òî ùå äà íà­ã­ëà­ñÿò ïî­ìåæ­äó ñè Пàç­âàí­òî­ã­ëó è Сå­ëèì õàí,.. — íÿ­ìà äà ìè­ðÿ­ñà­ìå!.. И êàê­âî òî­êó ìè íà­âè­ðàø òâîÿ Пàç­âàí­òî­ã­ëó? В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ, II, 42. — Тà­òå! Зà­ùî íà­âè­ðàø ñå­ãà òå­çè ìè­íà­ëè ðà­áî­òè? Тà íè­ùî ëè íå ñúì áèë â òî­çè äîì? Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. X, 183. íà­âè­ðàì ñå, íà­â­ðà ñå ñòðàä. Оò­ðå­çó­âà ñå êëî­íúò èëè äðúâ­öå­òî ñ òðè­å­íà, äå­òî ùå ñà õà­ø­ëà­äè­ñó­âà,.., òàç ìè­íó­òà ñ îïàø­êà­òà íà íîñ­÷å­òî èëè ñ êà­ìè÷­êà­òà ñå ïîâ­äè­ãà êî­ðà­òà íà äðúâ­öå­òî îò äúð­âå­ñè­íà­òà è ñà íà­âè­ðà â òâà îò­âî­ðå­íî ìÿñ­òî.. êà­ëå­ìà äî ñà­ìî­òî îêî. З. Кíÿ­æåâ­ñ­êè, ПРШ (ïðå­âîä), 39-40. íà­âè­ðàì ñè, íà­â­ðà ñè âúçâð. îò íà­âè­ðàì â 1 çíà÷. Нà­âè­ðàì ñè èã­ëè.

НАВЍРАМ СЕ íåñâ.; íà­â­ðа̀ ñå ñâ., íå­ï­ðåõ. Рàçã. 1. Вìúê­âàì ñå, âëè­çàì, îáèêí. ñ óñè­ëèå â íå­ùî òÿ­ñ­íî, ïîä èëè ìåæ­äó äðó­ãè íå­ùà; âú­âè­ðàì ñå, çà­âè­ðàì ñå, ïúõ­âàì ñå, íà­ïúõ­âàì ñå, ìóø­êàì ñå, íà­ìóø­âàì ñå, íà­áóò­âàì ñå. Вúë­êúò ñå âìú­ê­íà âú­ò­ðå, çè­íà è ãëú­ò­íà íàé-ãî­ëÿ­ìî­òî êî­ç­ëå.., íàé-ìàë­êî­òî è íàé-õè­ò­ðî­òî êî­ç­ëå ñå íà­â­ðÿ ïîä êðå­âà­òà è ïðè­òè­õ­íà òàì, ðàç­ò­ðå­ïå­ðà­íî îò ñòðàõ. А. Кà­ðà­ëè­é­÷åâ, ТР, 103. Нå ùåø ëè, òàì [â ãî­ðà­òà] ïîä åäèí äú­íåð ñòàð ñå òúì­íå­å­øå äóï­êà. Уï­ëà­øåí îò ëî­øà­òà ñúð­íà, Мå­÷î ñå íà­â­ðÿ âú­ò­ðå. Еì. Сòà­íåâ, ГЧ, 12. Мàé­êà­òà çè­íà äà êà­æå îùå íå­ùî. Нî ìîì­÷å­òà­òà èç­ï­ðå­âà­ðè­õà äó­ìè­òå ѝ — äîñ­òè­ã­íà­õà ñ äâà ñêî­êà îäú­ðà è âå­ä­íà­ãà ñå íà­â­ðÿ­õà ïîä þð­ãà­íà ñ íî­âè­òå öúð­âóë­êè íà êðà­êà­òà ñè. Г. Рó­ñà­ôîâ, ИТБД, 119.

2. Рàçã. Вëè­çàì, ïî­ïà­äàì íÿ­êú­äå îáèêí. ñëó­÷àé­íî, íå­ï­ðåä­âè­äå­íî; íà­ïúõ­âàì ñå, íà­áóò­âàì ñå, íà­áóõ­âàì ñå, íà­òèê­âàì ñå. Чó­âàé, ñò­ðà­ø­íèê, èäè äà çà­âúð­íåø îâ­öè­òå, çà­ùî­òî ñå íà­â­ðÿ­õà â òðú­íà­êà! А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, СР, 108. Нà­â­ðÿõ ñå â ïúð­âà­òà âðà­òà, êî­ÿ­òî ìè ïî­ïà­ä­íà, çà äà ñå ñê­ðèÿ. // Рàçø. Нå­î­äîáð. Оòè­âàì íÿ­êú­äå, êú­äå­òî íå ìè å ìÿñ­òî­òî èëè íà íå­ï­ðè­ÿ­ò­íî, íå­ïîä­õî­äÿ­ùî ìÿñ­òî; íà­áóò­âàì ñå, íà­ïúõ­âàì ñå. Оò êî­ðè­äîð­÷å­òî âè­äÿ, ÷å âðà­òà­òà íà îäà­é­÷å­òî å ïî­î­ò­âî­ðå­íà..- Иç­ëè­çàé, êàê­âî ñè ñå íà­â­ðÿ­ëà â ïðà­õî­ëÿ­öè­òå! — ïðî­äúë­æè Фà­ò­ìà è çà­ø­ëÿ­ïà áî­ñà êúì îäà­ÿ­òà. Б. Нåñ­òî­ðîâ, АП, 22-23. — Дà íå ìè­ñ­ëè­òå, ÷å àç íå ñå èí­òå­ðå­ñó­âàì êàê­âè õî­ðà ñà ñå íà­â­ðå­ëè â ïðåä­ï­ðè­ÿ­òè­å­òî, êî­å­òî ðà­áî­òè çà íà­øè­òå ñú­þ­ç­íè­öè? Д. Кèñ­üîâ, Щ. 33. Нà­â­ðÿõ­òå ñå â ãðà­äà è âèå è ñå èç­íåð­âèõ­òå.

3. С ïðåäë. â, ä î. Дî­á­ëè­æà­âàì ñå íå­ïî­ñ­ðåä­ñò­âå­íî äî íÿ­êî­ãî èëè äî íå­ùî; ïúõ­âàì ñå, íà­ïúõ­âàì ñå, íà­òèê­âàì ñå, íà­ìóø­ê­âàì ñå. Чèð­êà­ñîâ è Рèá­êèí ëî­âÿ­õà äåë­ôè­íè, êî­è­òî ñà­ìè ñå íà­âè­ðà­õà â áîð­äà íà êî­ðà­áà. Гð. Уãà­ðîâ, ПСЗ, 653. — Еé ñå­ãè÷­êà, Мè­ò­ðî! — èç­ï­ðà­âè ñå òîé ìåæ­äó áè­âî­ëè­òå è âè­ê­íà: — Хà, Кà­ðà­ìàí, êú­äå ñè ñå íà­â­ðÿë âúâ âðà­òà­òà? К. Пåò­êà­íîâ, ОБ, 155. — Нå ñå íà­âè­ðàé â ìåí, ÷å ñúì áîë­íà. // Рàçã. Нå­î­äîáð. Пðè­áëè­æà­âàì ñå è îáè­êà­ëÿì íÿ­êî­ãî ñ öåë äà áú­äà õà­ðå­ñàí, äà ïî­ëó­÷à îá­ëà­ãà èëè çà äðó­ãà öåë; âðà ñå. Юð­òà­ëà­íà íà­è­ñ­òè­íà äî­é­äå,.. Пî­ñ­ðå­ù­íà­õà ãî Кà­çúë­áà­øà, Кà­çúë­áàø­êà­òà, Сåâ­äà, Аí­äî­íè­öà è Дèí­êî­âè­öà. Оêî­ëî íå­ãî ñå âúð­òÿ­õà è òðè-÷å­òè­ðè äå­öà, êî­è­òî ñå íà­âè­ðà­õà ìåæ­äó ãî­ëå­ìè­òå è áúð­çà­õà äà ñå ðú­êó­âàò ñ ãîñ­òà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, С, 227. Пðåç öÿ­ëî­òî âðå­ìå, äî­êà­òî òðà­å­øå "ñú­ñòà­âÿ­íå­òî íà îò­áî­ðà", Дÿí­êî ñå íà­âè­ðà­øå ïðåä Тèí­÷î, äà­íî ãî èç­áå­ðå. П. Пðî­äà­íîâ, С, 69. — Я ïî-òè­õî! — êà­çàõ àç è ñå îã­ëå­äàõ. Сòî­ðè ìè ñå, ÷å åäèí ïðî­äà­âà÷ íà ïðî­ñå­íè ïèò­êè ìíî­ãî ñå îñ­ëóø­âà è âñå ñå íà­âè­ðà êúì íàñ. Сâ. Сëàâ­÷åâ, БФ, 274.

4. Рàçã. Нå­î­äîáð. Вê­ëþ÷­âàì ñå çà ó÷àñ­òèå íÿ­êú­äå, â íå­ùî, áåç äà ñúì æå­ëàí, ïî­êà­íåí; íà­òèê­âàì ñå, íà­ïúõ­âàì ñå, íà­áóò­âàì ñå. — Аìè òè áå — çà­âè­êà­õà ñå­ëÿí­êè­òå íà åäèí, êîé­òî ñòúð­÷å­øå ñ öÿ­ëà ãëà­âà íàä äðó­ãè­òå äå­öà, — òè è ìóñ­òà­öè èìàø, êàê­âî ñå íà­âè­ðàø! Еì. Кî­ðà­ëîâ, ДП, 123. Оò â÷å­ðà òÿ ìúë­÷å­øå — âèæ­äà­øå, ÷å Зìàé äî ñìúðò å ðå­øèë äà âúð­âè â Сðå­äåö. На̀ òè Сðå­äåö! Гëó­ïàê, äðè­ïà! Хî­ðà­òà ãî ïú­äÿò, à òîé ñå íà­âè­ðà! А. Дîí­÷åâ, СВС, 603. — Иìà ëè íå­ùî îá­ùî ñ òàÿ ðà­áî­òà îíàÿ îñ­ò­ðî­íî­ñà ëè­ñè­öà Шà­ê­ëî­âè­òè?! — Вÿð­âàé, íå, âå­ëè­êè êíÿ­æå. Нî òîé ñàì ñå íà­âè­ðà, äå­òî íå òðÿá­âà. Д. Рà­÷åâ, СС, 155. — Кà­æè, ÷å íå òè ñå ïëà­âà? — Мî­ÿ­òà ñ ìî­ðå­òî å "Дàë Кîë­üî — âçåë Кîë­üî" — .., çà­ùî­òî ñå áî­å­øå äà íå ìó íà­ïîì­íÿò, ÷å å ñòà­ðåö, êîé­òî ñå íà­âè­ðà, äå­òî íå ìó å ìÿñ­òî­òî. Н. Аí­òî­íîâ, ВОМ, 144.

Нà­âè­ðàì / íà­â­ðà â çå­ìÿ­òà (êàë­òà, ìè­øà äóï­êà) íÿ­êî­ãî. Рàçã. 1. Нà­õîê­âàì æåñ­òî­êî, óíè­çè­òåë­íî íÿ­êî­ãî. — Вúâ âñå­êè ñëó­÷àé ïðå­äó­ï­ðåæ­äà­âàì òå: äà íÿ­ìà çà­íà­ñÿ­íå, äà íÿ­ìà èí­òèì­íîñ­òè, ÷å òîÿ ïúò î÷è­òå òè ùå èç­äå­ðà, â çå­ìÿ­òà ùå òå íà­â­ðà! Д. Кàë­ôîâ, Иçáð. ðàçê., 27. 2. Пîñ­òà­âÿì â ìíî­ãî ëî­øî, áå­çèç­õî­ä­íî èëè óíè­çè­òåë­íî ïî­ëî­æå­íèå íÿ­êî­ãî. — Щå äî­êà­æà íà òàÿ ïà­êîñ­ò­íà ãúð­êè­íÿ [öà­ðè­öà­òà], ÷å òîÿ ñâè­íà­ðèí ìî­æå äà íà­âè­ðà â êàë­òà êî­ðî­íÿ­ñà­íè ãëà­âè. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. XXI, 37. Нà­âè­ðàì / íà­â­ðà â îðå­õî­âà ÷å­ðóï­êà íÿ­êî­ãî. Рÿä­êî. Рàçã. Оò­ìú­ùà­âàì íà íÿ­êî­ãî, êà­òî ãî ïîñ­òà­âÿì â ìíî­ãî ëî­øî, áå­çèç­õî­ä­íî èëè óíè­çè­òåë­íî ïî­ëî­æå­íèå è ãî ïðà­âÿ áåç­ñè­ëåí, áåç­â­ðå­äåí. Бà­ùà ìó îùå êà‑

òî öàð áå­øå êà­çàë, ÷å ùå ìè îá­ðú­ñ­íå áðà­äà­òà, íî àç ãî íà­â­ðÿõ â îðå­õî­âà ÷å­ðóï­êà è ãî íà­êà­ðàõ äà ïðè­áå­ðå ïúð­âà­òà ñè æå­íà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. XIV, 21. Нà­âè­ðàì / íà­â­ðà â (ïðåä) î÷è<òå> (ëè­öå­òî, íî­ñà); íà­âè­ðàì/íà­â­ðà ïîä (ïðåä) íî­ñà íà íÿ­êî­ãî íå­ùî. Рàçã. 1. Сúâ­ñåì îò­á­ëè­çî ïî­êàç­âàì íå­ùî íà íÿ­êî­ãî êà­òî äî­êà­çà­òåë­ñ­ò­âî çà ïðà­âî­òà­òà, èñ­òèí­íîñòòà íà íå­ùî èëè çà äà ìó îáúð­íà âíè­ìà­íèå âúð­õó íå­ùî. — Чå­òå ëè äíå­ø­íè­òå âåñ­ò­íè­öè? Еòî, ãëå­äàé! Тîé ïî­÷­íà äà ãè íà­âè­ðà ïðåä ëè­öå­òî ìè è äà âè­êà îêà­ÿ­íî è èñ­òå­ðè­÷­íî. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. IV, 135. Тðè­ôîí ïî­÷åð­âå­íÿ,.., ïî­ñ­ëå èç­âà­äè ÷à­ñî­â­íè­êà ñè è ãî ïî­êà­çà íà Лþ­ä­ìè­ëà. — Я ñê­ðè­âàé ñîë­íè­öà­òà ñè! — èç­âè­êà Бå­øåì­ëè­ÿ­òà. — Кàê­âî òî­êó ÿ íà­âè­ðàø ïîä íî­ñà íè! А. Гó­ëÿø­êè, СВ, 213. 2. Нàñ­òî­é­÷è­âî è äî­ñà­ä­íî íà­ïîì­íÿì íà íÿ­êî­ãî çà íå­ùî; íà­âè­ðàì. Тè­õî­òî ñïî­êîéñ­ò­âèå íà ãî­ðà­òà ïî íÿ­êà­êúâ íå­î­áÿ­ñ­íèì íà­÷èí ïðå­ëè­âà­øå â íå­ãî,.. Сà­ìî òóê, â ãî­ðà­òà, òîé íå­ÿ­ñ­íî è ñìú­ò­íî äî­ëà­âÿ­øå ñìè­ñú­ëà íà òàÿ äî­ñà­ä­íà äó­ìà, êî­ÿ­òî íå­ï­ðå­êú­ñ­íà­òî ìó íà­âè­ðà­õà â î÷è­òå — ïðè­ðî­äà. П. Вå­æè­íîâ, БГ, 141. — Сòè­ãà ñòå íà­âè­ðà­ëè â î÷è­òå íè çà­ñ­ëó­ãè­òå ñè êúì íàñ — îáàæ­äà­øå ñå è çà­å­êúò. — Зà­ÿ­âÿ­âàì âè, ÷å íå ñå íóæ­äàÿ îò ïî­ìîù­òà âè. Иìàì ñè­ëè äà ñå ðàç­ï­ðà­âÿ ñàì ñ âðà­ãî­âå­òå ñè. Еì. Сòà­íåâ, ПГВ, 14. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â <ìè­øà> äóï­êà. Рàçã. Сê­ðè­âàì ñå, îáè­ê­íî­âå­íî òà­êà, ÷å íè­êîé äà íå ìå íà­ìå­ðè. Иç­êúð­òè­õà [êà­òþ­øè­òå] çú­áè­òå íà âúë­êà. Сå­ãà òîé áÿ­ãà è íå çíàå â êîÿ äóï­êà äà ñå íà­â­ðå. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, НЗ, 76. — Дà ñå çà­âè­ðà­òå â íàé-çà­áó­òà­íî­òî ìÿñ­òî!.. И òî­âà ìè áè­ëî ïðè­ÿ­òå­ëè! Нà­â­ðå­ëè ñå â ìè­øà äóï­êà!... Сò. Сò­ðà­òè­åâ, СВМ, 14. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â çå­ìÿ­òà (âäúí çå­ìÿ). Рàçã. Сê­ðè­âàì ñå, èç­÷åç­âàì îò­íÿ­êú­äå ïî­ðà­äè óï­ëà­õà, îò ñðàì è ïîä. Вî­é­íà ðàç­áè­ðàì àç äà ñòà­íå âñè÷­êî íà ïðàõ è ïå­ïåë, òà äà ñå ÷ó­äè­òå êà­òî ìå­íå íà âðå­ìå­òî êú­äå â çå­ìÿ­òà äà ñå íà­â­ðå­òå! ВН, 1960, áð. 2739, 4. — Иç­ëåç! — Нÿ­ìà! — èç­âè­êà êà­òå­ãî­ðè­÷­íî ïîä òåç­ãÿ­õà ìà­ãà­çè­íå­ðúò.. — Сòîé ïúê? Тî àñ­ëú òàì òè å íà òå­áå ìÿñ­òî­òî, ÷å ñ êà­êúâ ñó­ðàò ùå ñå ïî­êà­æåø äà ïî­ã­ëå­ä­íåø õî­ðà­òà, êî­ãà­òî âëÿ­çàò äà ïà­çà­ðó­âàò? Вäúí çå­ìÿ ñå íà­â­ðè, íå­êà­äúð­íè­êî, ÷å äà íå áå­ðà è àç ñðà­ìî­òè­è­òå ïî­ê­ðàé òå­áå! Тà­ðàñ, СГ, 56. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â êðà­êà­òà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Пîñ­òî­ÿ­í­íî õî­äÿ, ñúì ïðè íÿ­êî­ãî ñ öåë äà áú­äà õà­ðå­ñàí, äà ïî­ëó­÷à îá­ëà­ãà è ïîä. Оíå­çè ïúê, êî­è­òî ïî-ðà­íî, êî­ãà­òî òîé èìà­øå è âëàñò, è áå­øå ñè­ëåí, ñå íà­âè­ðà­õà â êðà­êà­òà ìó è ìó ñå ïî­ä­ìàç­âà­õà, ÿâ­íî ãî èç­áÿã­âà­õà, êà­òî ÷å òîé áå ìî­ëåï­ñàí. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ, IV, 314. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â îãú­íÿ. Рàçã. Иç­ëà­ãàì ñå íà ãî­ëÿ­ìà îïà­ñ­íîñò. Дíåñ òîé ïàê íà­ìè­íà êúì ñòà­ðà­òà âå­ùè­öà è ïàê âè­äÿ æå­íè ñ áîë­íè äå­öà â äâî­ðà ѝ. Хî­äÿò çíà­÷è, õî­äÿò ñê­ðè­øîì, ñà­ìè ñå íà­âè­ðàò â îãú­íÿ. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. II, 144. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â î÷è<òå> (ïîä íî­ñà) íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Пðè­â­ëè­÷àì âíè­ìà­íè­å­òî íà íÿ­êî­ãî. Тîé ñå ñìå­å­øå íà ïðå­ñ­ëåä­âà­íè­ÿ­òà è äî­ðè çà óæàñ íà ìíî­çè­íà êî­ìè­òåò­ñ­êè ëþ­äå ñàì òúð­ñå­øå ñëó­÷àé äà ñå íà­âè­ðà â î÷è­òå íà âëàñòòà. Сò. Дè­÷åâ, ЗС II, 483. Тîé íè­òî âå­ä­íúæ íå ïî­ã­ëå­ä­íà Сúð­áè­íà, íî òî­âà íå ïðå­÷å­øå ñè­ÿ­íè­å­òî íà áÿ­ëà­òà ìó ðè­çà äà ñå íà­âè­ðà â î÷è­òå ìó. Й. Рà­äè÷­êîâ, ГП, 71. Вî­é­íèø­êè­òå ïîñ­òî­âå íå ñè ïðà­âÿò òðóä äà ðàç­áå­ðàò íà­êú­äå ñå äâè­æè çà­áúð­çà­íè­ÿò îôè­öåð. Тå çíà­ÿò âîé­íèø­êà­òà ìú­ä­ðîñò — äà íå ñå íà­âè­ðàò ïîä íî­ñà íà íà­÷àë­ñ­ò­âî­òî çà ùÿ­ëî è íå­ùÿ­ëî áåç çà­ïî­âåä. З. Сðå­á­ðîâ, Иçáð. ðàçê., 92. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â ïî­ìè­ÿ­òà (â êàë­òà). Рàçã. Пî­ïà­äàì â ñè­òó­à­öèÿ, â êî­ÿ­òî ñå èç­âúð­ø­âàò íå­÷åñ­ò­íè, íå­äîñ­òîé­íè äåéñ­ò­âèÿ. В êú­ùà­òà ìó ïîñ­òå­ïåí­íî ñå íà­âúð­òà­õà íå­ñ­ðå­ò­íè­öè.. Сòà­ðè­ÿò Оò­÷åâ ãî ñú­âåò­âà­øå äà íå ñå íà­âè­ðà â ïî­ìè­ÿ­òà. Бóë­êèí ñå ñú­ã­ëà­ñÿ­âà­øå, íî íå ìî­æå­øå äà óñ­òîè íà ìè­ëîñòòà ñè. Д. Вú­ëåâ, Ж, 66. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â ðú­öå­òå íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Сàì ñòà­âàì ïðè­÷è­íà äà ñå ñðå­ù­íà, äà áú­äà ñ íÿ­êî­ãî, êî­é­òî äà ìè ïðè­÷è­íè íå­ï­ðè­ÿ­ò­íîñ­òè. — Тà òå [ïî­ëè­öà­è­òå] áè­õà áè­ëè íàé-ãî­ëå­ìè­òå ãëó­ïà­öè, àêî íå ñà ñëå­äè­ëè áà­ùè­íà­òà òè ãðà­äè­íà. А íèå ùÿ­õ­ìå äà ñìå îùå ïî-ãî­ëå­ìè ãëóï­öè, àêî áÿ­õ­ìå ñå íà­â­ðå­ëè â ðú­öå­òå èì. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. VI, 223. Гåð­÷î öÿë ñå ðàç­ò­ðå­ïå­ðà, êî­ãà­òî çà­áå­ëÿ­çà ñò­ðà­ø­íèÿ ÷î­âåê [ëèõ­âà­ðÿ]. Цÿ­ëà ãî­äè­íà å èç­áÿã­âàë òîé ñðå­ùà­òà ñ íå­ãî, à ñå­ãà ñàì ìó ñå íà­â­ðÿ â ðú­öå­òå. Ц. Цåð­êîâ­ñ­êè, Рàçê., 204. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå â óñ­òà­òà íà âúë­êà. Рàçã. Иç­ëà­ãàì ñå íà ãî­ëÿ­ìà îïà­ñ­íîñò â ðå­çóë­òàò íà ñâîè ñîá­ñ­ò­âå­íè äåéñ­ò­âèÿ. — Зà Мàä­æàð­ñ­êî òðúã­âàì.. Тî­âà âå­÷å íå áå î÷àê­âà­ëà:- Оñ­ìàí,.., ñàì ñå íà­âè­ðà­øå â óñ­òà­òà íà âúë­êà.. Пðå­äè äà ñòè­ã­íåø, ùå òå î÷èñ­òÿò. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ I, 230. Кî­ëà­÷åâ âðú­÷èë ìîë­áà çà ðà­ç­ðå­øà­âà­íå íà óò­ðå­ø­íî­òî ñú­á­ðà­íèå. Пðèñ­òà­âúò ïðî­÷åë ìîë­áà­òà è íà­ðå­äèë äà ãî àðåñ­òó­âàò. — Кîé å ðå­øèë òî­âà? .. Кîé ãî å êà­ðàë äà ñå íà­âè­ðà ñàì â óñ­òà­òà íà âúë­êà? Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ III, 98-99. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå ìåæ­äó òî­ÿ­ãè­òå (ìåæ­äó øà­ìà­ðè­òå). Рàçã. Сàì ñå ïîñ­òà­âÿì â íå­á­ëà­ãî­ï­ðè­ÿ­ò­íî ïî­ëî­æå­íèå, îáèêí. êà­òî ïî­ïà­äàì â ñïîð ìåæ­äó äðó­ãè õî­ðà, â êî­é­òî íÿ­ìàì æå­ëà­íèå äà ó÷àñ­ò­âó­âàì. — Нî­ñèë ñè äè­âèò è êíè­ãà, à? Щå ðå­÷å, îò­äà­â­íà ñè íà­ìè­ñ­ëèë äà èç­êîï­÷èø ïè­ñ­ìî îò íàñ, à åäèí äÿ­âîë çíàå êàê­âî ùå òó­ðèø âú­ò­ðå — êîé ãî ÷å­òå? Пúê íèå.. ñà­ìè ùå ñå íà­â­ðåì ìåæ­äó òî­ÿ­ãè­òå, òà­êà ëè?... В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ I, 450. Нà­âè­ðàì ñå / íà­â­ðà ñå ïîä áè­÷à (ïîä êàì­øè­êà) íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Сàì ñòà­âàì ïðè­÷è­íà íÿ­êîé äà ìå òîð­ìî­çè. — Тè, áðàò­êî, ïî-äî­á­ðå íå ñå íà­âè­ðàé ïîä áè­÷à íà Вúë­êàí, èäè íÿ­êú­äå. М. Сìè­ëî­âà, ДСВ, 265. Нà­âè­ðàì ñè / íà­â­ðà ñè íî­ñà (ãà­ãà­òà, ëè­öå­òî, çóð­ëà­òà) íÿ­êú­äå. Рàçã. Пðî­ÿ­âÿ­âàì èí­òå­ðåñ, ìå­ñÿ ñå òàì, êú­äå­òî íå ìè å ðà­áî­òà. Вñè÷­êè çíà­ÿ­õà, ÷å ùîì ñâå­ò­íå â äæàì­ä­æè­ÿ­òà, âú­ò­ðå å íà­÷àë­íè­êúò, êî­é­òî èç­ïúë­íÿ­âà ñâî­ÿ­òà äëú­æ­íîñò è, êà­òî òúé, íÿ­ìà çà­ùî äà ñè íà­âè­ðàò ãà­ãà­òà òàì,

ãäå­òî íå èì å ðà­áî­òà. Сò. Чè­ëèí­ãè­ðîâ, ПЖ, 109-110. — Нî òè âñå ïàê íå ìè îò­ãî­âî­ðè íà âú­ï­ðî­ñà... Зà­ùî íå ñè ñå îìú­æè­ëà äî­ñå­ãà, Мà­øåí­êà? — Сëó­øà­é­òå! — íå­î­÷àê­âà­íî êè­ï­íà Мà­øà.. Нÿ­ìà çà­ùî äà ñè íà­âè­ðà­òå íî­ñà â ÷óæ­äè­òå ðà­áî­òè!... М. Мàð­÷åâ­ñ­êè, П, 99.

      НАВЍРАМ2, -àø, íåñâ.; íà­â­ðа̀, ‑ѐø, ìèí. ñâ. -я̀õ, ïðè÷. ìèí. äå­ÿò. íà­â­ðя̀ë, -à, ‑î, ìí. íà­â­ðѐ­ëè, ïðè÷. ìèí. ñòðàä. íà­â­ðя̀í, ‑à, ‑î, ìí. íà­â­ðѐ­íè, ñâ., íå­ï­ðåõ. Дè­àë. Нà­áúá­âàì îò âà­ðå­íå. Бîá íà­âè­ðà, / ãðàõ íà­âè­ðà, / ìàë­êî äå­òå / íå ïðè­äà­âà, / äîð ãî ìàé­êà / íå ïî­ä­ðó­ñà. Нàð. ïåñ., СáНУ XXV, 12.