НАЛЍТАМ1, -àø, íåñâ.; íà­ëå­òя̀, -ѝø, ìèí. ñâ. -я̀õ, ïðè÷. ìèí. ñâ. äå­ÿò. íà­ëå­òя̀ë, -à, -î, ìí. íà­ëå­òѐ­ëè ïðè÷. ìèí. ñòðàä. íà­ëå­òя̀í, -à, -î, ìí. íà­ëå­òѐ­íè, ñâ. 1. Нå­ï­ðåõ. è ïðåõ. Нàïàäàì1, êà­òî ëå­òÿ âúâ âúç­äó­õà èëè ñå ñïóñ­êàì îò âúç­äó­õà; âðú­õ­ëè­òàì, íàëåòÿâàì1. Пî­íÿ­êî­ãà âúð­õó ïòè÷­êè­òå íà­ëè­òà ÿñ­ò­ðåá. Еì. Сòà­íåâ, ЯГ, 55. Тàí­÷î îò­êà­÷è ñà­÷­ìàð­êà­òà, êî­ÿ­òî ñòî­å­øå çà­ðå­äå­íà âêú­ùè íàä ðàô­òà. С íåÿ áè­å­øå ñâ­ðà­êè èëè ñî­êî­ëè, êî­ãà­òî íà­ëè­òà­õà êâà÷­êà­òà ñ ïè­ëå­òà­òà. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, ТГ, 100. Сâå­òúò íå­âîë­íî óâà­æà­âà / îðå­ëà õè­ù­íè, êîé íà­ëè­òà, / è òè­ãú­ðà, êîé ñòðàõ çà­äà­âà — / íî êîé õè­å­íà­òà ïî­÷è­òà? Иâ. Вà­çîâ, БМ II, 231. Зà­âúð­çàí çà ñòðú­êè­òå, êî­íÿò ùè­ïå­øå ïî­è­ç­ñú­õ­íà­ëà­òà òðå­âà îêî­ëî ñå­áå ñè è ìà­õà­øå îïàø­êà ñðå­ùó ìó­õè­òå, êî­è­òî íà­ëè­òà­õà íà ðî­ÿ­öè. Д. Фó­÷åä­æè­åâ, Р, 29. Вðà­æåñ­êè­òå ñà­ìî­ëå­òè íà­ëè­òàò ñà­ìî­ó­âå­ðå­íî. А, 1978, êí. 37, 31.

2. Нå­ï­ðåõ. è ïðåõ. Сïóñ­êàì ñå, õâúð­ëÿì ñå óñ­ò­ðåì­íî èëè âíå­çà­ï­íî âúð­õó íÿ­êî­ãî èëè íå­ùî; íàõ­âúð­ëÿì ñå, âðú­õ­ëè­òàì, íàëå­òÿ­âàì1. Дâî­ðúò íà Мèø­êî áå­øå ðàç­ã­ðà­äåí è áðè÷­êà­òà ñïðÿ ïðåä ñà­ìà­òà ìó êú­ùóð­êà. Жúë­òî, äðú­ã­ëè­âî êó­÷å íà­ëè­òà­øå ñ ÿðîñ­òåí ëàé òó îò åä­íà­òà, òó îò äðó­ãà­òà ñò­ðà­íà íà êî­ëà­òà. Д. Тà­ëåâ, ГЧ, 113. Кà­òî èç­íå­âè­äÿ­ëî âúç íàñ íà­ëå­òÿ­õà ãëó­ò­íè­öà êó­÷å­òà. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. III, 37. Яí­êî ñå áëú­ñ­íà è ñ ãî­ëÿ­ìà ìú­êà ñå ïðî­â­ðÿ ìåæ­äó äúð­âå­òà­òà. Вúë­÷è­öà­òà íà­ëå­òÿ ñëåä íå­ãî, íî ñå çà­ê­ëå­ùè çä­ðà­âà­òà è òàì îñ­òà­íà. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, ТР, 113. — Вúë­÷è­öà­òà, êîÿ! .. — Тðÿá­âà äà ñå å îêó­÷è­ëà ïàê òú­äÿ­âà èç ãî­ðà­òà. Зà­òî­âà íà­ëè­òà êà­òî ñëÿ­ïà. Мàë­êè òðÿá­âà äà õðà­íè. Г. Рàé­÷åâ, В, 6.

3. Нå­ï­ðåõ. è ïðåõ. Нàïàäàì1, àòà­êó­âàì ñ îðú­æèå, îáèêí. íå­î­÷àê­âà­íî èëè ñò­ðå­ìè­òåë­íî; íàëåòÿâàì1. Вðà­ãî­âå­òå ñò­ðú­â­íî íà­ëè­òà­õà, êà­òå­ðå­õà ñå íà­ãî­ðå ïî êà­íà­ðè­òå ñ áå­çó­ìåí ðåâ. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, ТР, 157. Бúë­ãà­ðè­òå íà­ëè­òàò — âå­ä­íúæ, äâà ïú­òè... Тóð­ñ­êè­òå òîï­÷èè íå ñìå­ÿò äà îò­ê­ðè­ÿò îãúí. Сò. Сòàí­÷åâ, НР, 12. Еäèí ñëåä äðóã íà­ëè­òà­õà Вðà­öà ðà­ç­íè õà­èð­ñú­çè, ðà­ç­íè äðó­æè­íè. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ II, 76. Пóø­êà­ëà­òà åê­íàò. Тóð­öè­òå ðå­âàò, / íà­ñè­ïè íà­ëè­òàò è ïà­äàò è ìðàò. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. I, 203.

4. Нå­ï­ðåõ. С ïðåäë. â. Вëè­çàì íÿ­êú­äå íå­î÷àê­âà­íî è ñò­ðå­ìè­òåë­íî; íà­õúë­ò­âàì, âðú­õ­ëè­òàì, íàëåòÿâàì1. В òî­âà âðå­ìå â îá­ùè­íà­òà íà­ëå­òÿ­õà çà­ïúõ­òå­íè è âúç­áó­äå­íè Мà­òî Дúá­ðàâ­ñ­êè,.., ñú­ï­ðî­âî­äåí îò áàé Пå­øî, áà­ùà­òà íà ðàç­êú­ñà­íèÿ îò âúë­öè­òå Пàí­÷î. П. Зä­ðàâ­êîâ, НД, 203. Вúí ñå äî­÷ó öâè­ëå­íå íà êîí è — õðà­àñ — îòè­äå åä­íî­òî ÷åð­ãè­ëî. В áè­ðà­ðè­ÿ­òà íà­ëå­òÿ êîí ñ ìàñ­êè­ðà­íà æå­íà îò­ãî­ðå. Й. Вúë­÷åâ, РЗ, 80. Гî­âî­ðå­øå ñå, ÷å ïî­ëå­òî å ïúë­íî ñ äè­âå÷, çà­é­öè­òå íà­ëè­òà­ëè ÷àê â êðàé­íè­íè­òå íà ñå­ëî­òî. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ II, 87.

5. Нå­ï­ðåõ. Зà áó­ðÿ, âè­å­ëè­öà, âÿ­òúð è ïîä. — ðà­ç­ðà­çÿ­âàì ñå èç­âå­ä­íúæ, íå­î­÷àê­âà­íî èëè áúð­çî ñ ìíî­ãî ãî­ëÿ­ìà ñè­ëà; âðú­õ­ëè­òàì. Пî­ñ­ðåä íîù íàä ñå­ëî Гîð­íè òóð­÷å­òà ñå èç­âè

ñò­ðà­ø­íà áó­ðÿ. Вÿ­òú­ðúò íà­ëå­òÿ èç­íå­âè­äå­ëè­öà, çà­ï­ðå­âè­âà êëî­íè­òå íà îâîø­êè­òå, çà­á­ëúñ­êà âðà­òè è ïðî­çîð­öè. Д. Мàð­÷åâ­ñ­êè, ДВ, 165. Нî âÿ­òú­ðúò íå ìè­ðÿñ­âà­øå. Нà­ëå­òÿ âúð­õó ìó ïîâ­òîð­íî, êà­òóð­íà êàë­ïà­êà ìó. П. Бî­áåâ, ГЕ, 72. Дî­ïúë­çÿõ äî ãî­ðà­òà,.. è îñ­òà­íàõ òàì, äî­êà­òî ïðå­ìè­íå áó­ðÿ­òà. Тÿ ïðå­ìè­íà ñú­ùî òúé âíå­çà­ï­íî, êàê­òî áå­øå íà­ëå­òÿ­ëà — âÿ­òú­ðúò ðàç­ï­ðú­ñ­íà îá­ëà­öè­òå, íå­áå­òî ñå î÷èñ­òè. М. Мàð­÷åâ­ñ­êè, ОТ, 404.

6. Пðåí. Нå­ï­ðåõ. è ïðåõ. Оáèêí. ìí. Зà íå­ùàñ­òèå, ãðè­æè, ìè­ñ­ëè, ÷óâ­ñ­ò­âà. Пî­ÿ­âÿ­âàì ñå, âú­ç­íèê­âàì â äó­øà­òà, ìè­ñ­ëè­òå íà íÿ­êî­ãî íå­î­÷àê­âà­íî è îáèêí. â ãî­ëÿ­ìî êî­ëè­÷åñ­ò­âî, ìíî­ãî; íàëåòÿâàì1. Пðåç êú­ñ­íà åñåí äâà­ìà îò Кà­ëèí­êî­âè­òå áÿ­õà ìî­áè­ëè­çè­ðà­íè. Гðè­æè­òå íà­ëè­òà­õà åä­íà ñëåä äðó­ãà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. I, 381-382. Рî­ÿ­öè ñïî­ìå­íè íà íî­âè âúë­íè íà­ëè­òà­õà â äó­øà­òà ìó. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХIV, 173. Кîë­êî­òî ïî­âå­÷å ìè­íó­òè ìè­íà­âà­õà, òîë­êîç òîé ñòà­âà­øå ïî-íåñ­ïî­êî­åí. Нà­ëè­òà­õà ãî òðå­âî­æ­íè è íå­ðà­äîñ­ò­íè ìè­ñ­ëè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ III, 114. Тîé ñå ìú­÷å­øå äà ñïî­äà­âè òú­ãà­òà ñè, êî­ÿ­òî èç­âå­ä­íúæ ãî íà­ëå­òÿ òóê. Д. Нå­ìè­ðîâ, Дð, 122. // Пðåõ. Зà íå­ùàñ­òèå, ãðè­æè, íà­ïàñò è ïîä. — íå­î­÷àê­âà­íî, èç­âå­ä­íúæ ïîñ­òè­ãàì íÿ­êî­ãî; ñïî­ëå­òÿ­âàì, âðú­õ­ëè­òàì. Мî­ìè­÷åí­öå­òî ñå ðàç­áî­ëÿ­âà. Иç­âå­ä­íúæ ãî íà­ëè­òà âè­ñî­êà òåì­ïå­ðà­òó­ðà, ãúð­äè÷­êè­òå ìó õðèï­òÿò. А. Гó­ëÿø­êè, Л, 511. Рî­ãà­÷à ñå ïðè­âå­äå: óì­ðÿ­ëà îâ­öà ëå­æå­øå ïî­ñ­ðåä ïú­òÿ. Тîé ñå ïðå­ê­ðúñ­òè. Нà­ê­ðàÿ ïëþ­íà è èç­ï­ñó­âà ñòî­ïà­íè­íà ѝ è ãî­ëà­òà îðè­ñèÿ, êî­ÿ­òî ãî íà­ëå­òÿ ðà­íî-ðà­íî. П. Мè­õàé­ëîâ, ПЗ, 125. Нà­ðî­ä­íè­ÿò âî­é­âî­äà, èç­ìú÷­âàí îò áî­ëåñòòà, êî­ÿ­òî ãî áå­øå íà­ëå­òÿ­ëà, ñå ðàç­äè­ðà­øå îò äъ̀ë­ãà, çà­äó­øà­âà­ùà êà­ø­ëè­öà. Сò. Дè­÷åâ, ЗС I, 371.

7. Нå­ï­ðåõ. С ïðåäë. í à. Нå­î­÷àê­âà­íî è âíå­çà­ï­íî ñå íà­òúê­âàì, ïî­ïà­äàì íà íÿ­êî­ãî èëè íå­ùî. Нèå ïî­äà­äî­õ­ìå ãëà­âè îò õðàñ­òè­òå è âè­äÿ­õ­ìå äâàé­ñå­òè­íà ìú­æå â çàò­âîð­íè­÷åñ­êè äðå­õè íà ðà­éå­òà äà òè­÷àò ïðà­âî êúì ãðà­äèí­êà­òà. И êàê­òî òè­÷à­õà, íà­ëå­òÿ­õà òî­÷­íî íà ó÷àñ­òú­êà. Сò. Сò­ðà­òè­åâ, СВМ, 69. Нà êîë­êî ëè å ãî­äè­íè ñòà­ðè­ÿò íå­ãúð. Дà­âè ñå ïî âè­ðî­âå­òå, âè­ñè ïî áåí­òî­âå­òå, îò åä­íà áå­ëÿ íà äðó­ãà íà­ëè­òà, ïî äâà ëè­ò­ðà ðà­êèÿ îò çà­õàð­íà òðúñò èç­ïè­âà. М. Вú­ëåâ, ПСС, 95. И åòî âå÷, êàò ëóä ñå ñêè­òàì / è òúð­ñÿ, ãî­íÿ èäå­à­ëúò, / è âðåä íà ïî­ø­ëîñ­òè íà­ëè­òàì, / âðåä ñëó­øàì çâó­êà íà ìå­òà­ëúò. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷ I, 134. Бå­ãúë­öè­òå íà­ëå­òÿ­õà íà ãðà­íè­÷­íèÿ ïà­ò­ðóë.

8. Нå­ï­ðåõ. Рàçã. Оáèêí. ñ ïðåäë. í à . Пðî­ÿ­âÿ­âàì ñè­ëåí, íå­ó­äúð­æèì ñò­ðå­ìåæ êúì íå­ùî, êî­å­òî îáè­÷àì, õà­ðåñ­âàì èëè êúì êî­å­òî èìàì ñê­ëîí­íîñò. — И âñå ïàê òðÿá­âà äà èçó­÷èì ñëà­áîñ­òè­òå ìó .. Дà óç­íà­åì ñà­ìî íà êàê­âî íà­ëè­òà, íà ðà­êè­é­êà ëè, íà âèí­öå ëè... А. Сòà­íî­åâ, П, 52. Дî­áè­òú­êúò íå íà­ëè­òà­øå âå­÷å íà òðå­âà­òà, êàê­òî ëÿ­òîñ, à äðå­ìå­øå íà êðàò­êî­òî îáå­ä­íî ñëúí­öå, ñÿ­êàø è òîé ìè­ñ­ëå­øå çà áëèç­êà­òà çè­ìà. Иë. Вî­ëåí, РК, 40. Кè­ðî áå­øå êðà­ñèâ è ñï­ðå­ò­íàò åð­ãå­íèí è ìî­ìè­òå íà­ëè­òà­õà íà íå­ãî. Иñ­êà­õà ãî ðà­ç­íè ÷îð­áàä­æèéñ­êè äú­ùå­ðè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ I, 19. Нà­ëè­òà íà áîé.

9. Нå­ï­ðåõ. Рàçã. С ïîä÷. èçð. ñúñ ñú­þç ä à. Сò­ðå­ìÿ ñå, íàñ­òîé­÷è­âî, óïî­ðè­òî, äî­ìîã­âàì ñå äà ïîñ­òè­ã­íà íå­ùî, íÿ­êàê­âà öåë. Кà­òî âè ãëå­äàì êàê âñå­êè çà­ëÿ­ãà â îá­ùè­òå íà­ðî­ä­íè ðà­áî­òè è íà­ëè­òà äà ïðå­âà­ðè äðó­ãè­òå,.., íå ìî­ãà äà ïî­âÿð­âàì íà î÷è­òå ñè. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, НЗ, 127. — Кàê­âî ñòà­âà òóê? — .. — Нà­ëè­òà äà âëå­çå [Хàí­êî] â êíÿ­æåñ­êèÿ äâîð ñ òà­çè ìúð­øà [òðó­ïúò íà óáè­òèÿ]! А. Гó­ëÿø­êè, ЗВ, 283. В ÿì­áîë­ñ­êà­òà êíè­æàð­íè­öà ïî­òúð­ñèõ ñïî­ìå­íè­òå íà Нà­ïî­ëå­îí — îò­äà­â­íà èç­÷åð­ïà­íè! Кîé òîë­êî­âà áå íà­ëå­òÿë äà èçó­÷à­âà Бî­íà­ïàð­òî­âà­òà ñò­ðà­òå­ãèÿ — íå­è­ç­âåñ­ò­íî. С. Сå­âåð­íÿê, ОНК, 176. íà­ëè­òàì ñå, íà­ëå­òÿ ñå I. Сòðàä. îò íà­ëè­òàì â 1, 2, 3 è 6 çíà÷. II. Вçà­èì. îò íà­ëè­òàì âúâ 2 çíà÷. Зà êúì áðå­ãî­âå íå­ç­íà­é­íè / ãî­íÿò ñå áåç­÷åò âúë­íè. / Гî­íÿò ñå è ñå íà­ëè­òàò / è ïðå­ìÿ­òàò âî çà­õ­ëàñ. П.П. Сëà­âåé­êîâ, Сúáð. ñú÷. IV, 168-169. íà­ëè­òà ñå áåçë. Нå áè­âà äà ñå íà­ëè­òà íà ïúð­âî­òî ïî­ïà­ä­íà­ëî òè áå­áå. В êðàÿ íà êðà­è­ùà­òà íå ãî âçå­ìåø çà ñå­ä­ìè­öà, ìå­ñåö, à çà öÿë æè­âîò. П. Нå­ç­íà­êî­ìîâ, СМ, 18.

НАЛЍТА МЕ íåñâ.; íà­ëå­òя̀ ìè ñâ., íå­ï­ðåõ. Рàçã. Оáèêí. íåñâ., ñ ïîä÷. èçð. ñúñ ñú­þç ä à. Оá­õ­âà­ùà ìå âíå­çà­ï­íî ñèë­íî æå­ëà­íèå çà íå­ùî. — Сëó­øàé­òå, ãëå­äàì ñè,.., ïà ìå íà­ëè­òà äà âè èç­ðú­ãàì èç ñòà­ÿ­òà. Сå­ãà ùå èç­âè­êàì ðàç­ñèë­íèÿ äà âè èç­ìå­òå îò­òó­êà. Сò. Чè­ëèí­ãè­ðîâ, ПЖ, 93. Бå­øå ìó îáè­ä­íî è íå­ëîâ­êî, ñÿ­êàø ãî áÿ­õà íà­ï­ëåñ­êà­ëè è èç­õ­âúð­ëè­ëè íà­ï­ðà­âî íà óëè­öà­òà. Нà­ëè­òà­øå ãî äà ñå âúð­íå îá­ðà­ò­íî è äà èì êà­æå íà­ï­ðà­âî â î÷è­òå, ÷å íå äà­âà ïåò ïà­ðè çà òå­õ­íè­òå ïðè­êàç­êè. К. Кàë­÷åâ, СТ, 183. — Аêî çàñ­âè­ðÿò íà ðú­÷å­íè­öè, — øå­ï­íå­øå åäèí ëåñ­êîâ­÷à­íèí íà óõî­òî íà äðó­ãè­ãî, — íå ñúì èã­ðàë îò òîë­êî­âà ãî­äè­íè, àìà ùå ñòà­íà äà ñè ïî­è­ã­ðàÿ — .. — А áå è ìå­íå òúé ìå íà­ëè­òà — ìó îò­ãî­âî­ðè ñú­áå­ñå­ä­íè­êúò ìó. Ц. Гèí­÷åâ, ГК, 89. Тîé ïðè­á­ëå­ä­íÿ, ñòú­ïè­ñà ñå, êà­òî ÷å ãî íà­ëå­òÿ äà ñå ïî­âúð­íå îò­äå­òî å äî­øåë. П. Тî­äî­ðîâ, И I, 1.

      НАЛЍТАМ2, -àø, íåñâ.; íà­ëå­òя̀, -ѝø, ìèí. ñâ. -я̀õ, ïðè÷. ìèí. ñâ. äå­ÿò. íà­ëå­òя̀ë, -à, -î, ìí. íà­ëå­òѐ­ëè, ñâ., íå­ï­ðåõ. Сà­ìî ìí.è 3 ë.åä. Зà ïòè­öè, íà­ñå­êî­ìè è ïîä. — äî­ëè­òà­ìå ìíî­ãî, â ãî­ëÿ­ìî êî­ëè­÷åñ­ò­âî; íàëåòÿâàì2. — Тàÿ ñó­ò­ðèí â ãîð­íèÿ êðàé íà ñå­ëî­òî íà­ëå­òå­ëè ñó­ìà ÿðå­áè­öè... Гî­íå­ëè ãè èç äâî­ðè­ùà­òà... Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Тàò., 226. Лàñ­òî­âè÷­êè íà­ëå­òÿ­õà îò òî­ï­ëèÿ þã è çà­î­ï­ðà­âÿ­õà ñ öâúð­êîò ëàí­ø­íè­òå ñè ãíåç­äà. Сò. Дàñ­êà­ëîâ, СД, 264. Сú­á­ðà­ëå ñà ìíî­ãî ãîñ­òè / çâà­íè è íåç­âà­íè, / íà­ëå­òå­ëå îð­ëè, ãàð­ãè, / íà­ëå­òå­ëå âðà­íè. Л. Кà­ðà­âå­ëîâ, Сú÷. I, 56.