НАО̀СТРЯМ, -ÿø, íåñâ.; íà­о̀­ñ­ò­ðÿ, -èø, ìèí. ñâ. -èõ, ñâ., ïðåõ. 1. Оñ­ò­ðÿ, òî­÷à êîë­êî­òî òðÿá­âà (áðàä­âà, êî­ñà, íîæ è ïîä.); íà­òî÷­âàì, èçîñ­ò­ðÿì. Тú­ïè­ÿò ïðå­ä­ìåò íå ìî­æå äà ïðå­ìè­íå ïðåç ïðå­ïÿò­ñ­ò­âèå — íå­ãî òðÿá­âà äà íà­î­ñ­ò­ðèì è òîé ùå ïðî­íè­æå âñè÷­êî. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 219. В îã­íè­ùå­òî ëå­æè ÷ó­äåí ÿòà­ãàí .. Сê­ðè­âà ãî [Кîñ­òè] ïîä äðå­õà­òà ñè è èç­ëè­çà äà ãî íà­î­ñ­ò­ðè. К. Пåò­êà­íîâ, Х, 180. Кî­ñà­÷úò íà­î­ñ­ò­ðè ëþ­òà­òà çú­áà­òà êî­ñà äà êî­ñè ðà­ç­íîö­âå­ò­íî ìè­ðè­ç­ëè­âî ñå­íî çà ãëà­ä­íî­òî ñè ñòà­äî íà çè­ìî­âè­ùå. Ц. Гèí­÷åâ, ДТ, 4-5. О ñòà­ðà ñòî­ìà­íà ñè íî­æà íà­î­ñ­ò­ðè. П. П. Сëà­âå­é­êîâ, КП ÷. III, 293.

2. В ñú­÷åò. ñ ó ø è, ê î ç è í à, ê î ñ ì è è äð. Зà æè­âî­ò­íî — èí­ñ­òèí­ê­òè­â­íî èç­ï­ðà­âÿì óøè, êî­çè­íà è äð., òúé êà­òî ñúì íåñ­ïî­êî­åí, íà­ï­ðå­ã­íàò; íà­å­æ­âàì. Пî­ðó­÷èê Мà­íåâ óñå­òè êàê æè­âî­ò­íî­òî òðå­ï­íà è íà­î­ñ­ò­ðè íåð­â­íî óøè.

П. Вå­æè­íîâ, ВР, 226. Уõà­íè­å­òî íà òî­êó-ùî èç­âà­äå­íèÿ îò ïåù­òà ïøå­íè­÷åí õëÿá ïðè­ìà­ìè êó­÷å­òî è òî êëå­ê­íà ñðå­ùó âðà­òà­òà, íà­î­ñ­ò­ðè­ëî óøè. А. Гó­ëÿø­êè, СВ, 137. Кà­òî ìè­íå êî­òà­ðà­êúò ïðåç äâî­ðà, òå [êó­êó­ìÿâ­êè­òå] ïî÷­âàò äà êðÿ­êàò òðå­âî­æ­íî.. Пî­íÿ­êî­ãà ñå ñïó­ùàò íàä íå­ãî, à òîé ñå âãúð­áÿ è íà­î­ñ­ò­ðÿ êî­çè­íà. Лà­ìàð, ГМ, 22. // Пðåí. Рÿä­êî. В ñú­÷åò. ñ â å æ ä è. Зà ÷î­âåê — ñâè­âàì, íà­âúñ­âàì âåæ­äè, ïðè­äî­áè­âà­é­êè íà­ï­ðå­ã­íàò èëè ñúð­äèò, ÿäî­ñàí èç­ðàç. — А áåé, ÿ ñå ðà­ç­ìè­ñ­ëèõ... Сú­äè­ÿ­òà íà­î­ñ­ò­ðè âåæ­äè. Пàê ëè ùå ðà­çè­ã­ðà­âà òî­çè ÷î­âåê êî­ìè­ñè­ÿ­òà, íî­âà ëè çå­ìÿ ùå èñ­êà! Сò. Дàñ­êà­ëîâ, ЕС, 52.

3. Пðåí. С ïðåäë. ñ ð å ù ó, ï ð î ò è â è (îñ­òàð.) â ú ç. Нàñ­ò­ðîé­âàì âðàæ­äå­á­íî, íå­ï­ðè­ÿ­ç­íå­íî íÿ­êî­ãî êúì äðó­ãè­ãî èëè êúì íå­ùî. Тî­âà ïðî­è­ç­øåñ­ò­âèå íà­î­ñ­ò­ðè îùå ïî­âå­÷å áàå Гå­òà ñðå­ùó äÿ­äà ïî­ïà, ïî àä­ðåñ íà êî­ãî­òî çàõ­âà­íà­õà äà ñå ñè­ïÿò öÿ­ëà âúð­âî­ëè­öà åïè­òå­òè è õó­ëè. М. Гå­îð­ãè­åâ, Иçáð. ðàçê., 147. Жè­âî­òúò íà ñå­ëî, .., çà­ñè­ëè ìú­êà­òà ѝ è ÿ íà­î­ñ­ò­ðè ñðå­ùó âñè÷­êè. К. Пåò­êà­íîâ, В, 223. Чðåç æåñ­òî­êè äî êðú­âî­æà­ä­íîñò ðå­ï­ðå­ñèè Хà­êъ̀ [ïà­øà] íå ñà­ìî íà­î­ñ­ò­ðèë ïðî­òèâ ñå­áå ñè àÿ­íè­òå, ìèð­íî­òî íà­ñå­ëå­íèå, íî è ñå îêà­çàë èçî­ëè­ðàí îò âñÿ­êàê­âà ïîä­ê­ðå­ïà â Рó­ìå­ëèÿ. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, КВ, 145. Цÿë ñâÿò íå­ãî ñè ìè­ñ­ëÿ­øå çà óáè­é­öà è äî­òîë­êî­âà ñÿ áÿ­õà ÿäî­ñà­ëè è íà­î­ñ­ò­ðè­ëè âúç íå­ãî, ÷òî­òî åä­âà òúì­íè­öà­òà ãî èç­áà­âè îò íà­ðî­ä­íà ÿðîñò. Й. Гðó­åâ, СП (ïðå­âîä), 184. íà­îñ­òðÿì ñå, íà­î­ñ­ò­ðÿ ñå ñòðàä. Вè­íà­ãè íà­ìè­ðà­øå ðà­çóì­íè, óáå­äè­òåë­íè ïðè­÷è­íè, ïî­íå­æå è ñàì âèæ­äà­øå, ÷å íå áå­øå ðå­ä­íî äà ñå âðú­ùà âñå­êè äåí. Еòî ñå­êè­ðà­òà ñå å ïðè­òú­ïè­ëà è òðÿá­âà äà ñå íà­î­ñ­ò­ðè. Д. Тà­ëåâ, И, 260. Дà ñÿ íà­î­ñ­ò­ðÿò è äà ñÿ íà­äú­õàò ðà­áî­ò­íè­öè ñ äóõ, çà äà ñÿ ñäúð­æàò, òî å åä­íà îò íàé-ïúð­âè­òå ïî­ò­ðå­áè. Й. Гðó­åâ, СП (ïðå­âîä), 210.

НАО̀СТРЯМ СЕ íåñâ.; íà­о̀­ñ­ò­ðÿ ñå ñâ., íå­ï­ðåõ. 1. Зà óøè, êî­çè­íà, êî­ñ­ìè — ùðúê­âàì, èç­ï­ðà­âÿì ñå êà­òî èç­ðàç íà íåñ­ïî­êîéñ­ò­âèå, íà­ï­ðå­æå­íèå; íà­å­æ­âàì ñå. Тÿ [ëè­ñè­öà­òà] ìî­æå áè ïðå­äó­ãàæ­äà îïà­ñ­íîñòòà è êî­ëå­á­ëè­âî ñå âúð­òè òó íà åä­íà ñò­ðà­íà, òó íà äðó­ãà, .. Иç­âå­ä­íúæ óøè­òå ѝ ñå íà­î­ñ­ò­ðÿò. И. Пå­ò­ðîâ, ЛСГ, 104.

2. Рàçã. Оáèêí. ñ ïðåäë. ñ ð å ù ó, ï ð î ò è â. Нàñ­ò­ðîé­âàì ñå âðàæ­äå­á­íî, íå­ï­ðè­ÿ­ç­íå­íî ñðå­ùó íÿ­êî­ãî èëè íå­ùî; íà­å­æ­âàì ñå. Кà­òî ïðåõ­âúð­ëÿ­øå ïðåç óìà ñè ðà­ç­íè ìè­ñ­ëè, Мà­íîë ñå íà­î­ñ­ò­ðÿ­øå âñå ïî­âå­÷å ñðå­ùó áðà­òà ñè. Еì. Сòà­íåâ, ИК I è II, 203. Сëåä òîÿ ðàç­ãî­âîð Пðàí­ãà­òà îùå ïî­âå­÷å ñå íà­î­ñ­ò­ðè ïðî­òèâ Тðà­é­êà è îùå ïî­âå­÷å ìó îï­ðî­òè­âÿ òîé. Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. III, 269. // Дà­âàì âúí­øåí èç­ðàç íà âðàæ­äå­á­íî îò­íî­øå­íèå, íà­ñòðî­å­íèå; íà­å­æ­âàì ñå, íà­ïå­ðó­øèí­âàì ñå. А ñå­ãà ñå íà­å­æèë, íà­î­ñ­ò­ðèë ñå, âñè÷­êî ìó å êðè­âî. И. Пå­ò­ðîâ, НЛЛ, 168-169. // Пî­âè­øà­âàì âíè­ìà­íè­å­òî, áäè­òåë­íîñòòà ñè, ãî­òîâ çà îò­áðà­íà èëè íà­ïà­äå­íèå. Тîé ñõ­âà­íà íà­êú­äå ùå èç­áèå ðàç­ãî­âî­ðúò è ñå íà­î­ñ­ò­ðè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. VI, 156.

3. Пðåí. Оñ­òàð. è äè­àë. Иç­ïèò­âàì ñèë­íî æå­ëà­íèå äà èç­âúð­øà, äà íà­ï­ðà­âÿ íå­ùî; íàñ­ò­ðîé­âàì ñå. Кî­ãà ñÿ îñ­òà­âè íà ìëà­äèé óì äà îïèò­âà è äà ëó­÷è ñàì ÷òî áè­âà è ÷òî íå áè­âà, .., òî­ãà­âà òîé ìíî­ãî íà­ÿ­ê­íå è ñÿ íà­î­ñ­ò­ðè íà ðà­áî­òà. Й. Гðó­åâ, СП (ïðå­âîä), 248.

4. Оñ­òàð. Зà ÷óâ­ñ­ò­âà, ñå­òè­âà — èçîñ­ò­ðÿì ñå, ðàç­âè­âàì ñå. Сå­òè­âà­òà ìî­ãàò äà ñÿ íà­î­ñ­ò­ðÿò è èç­òúí­÷àò, àêî ñÿ îáó­÷à­âàò ïîñ­òî­ÿ­í­íî è ïðè­ëè­÷­íî. А. Нà­÷åâ, (ïðå­âîä), Лåò., 1873, 145.

Нà­î­ñ­ò­ðÿì / íà­î­ñ­ò­ðÿ óøè (ñëóõ). Рàçã. Сú­ñ­ðå­äî­òî­÷à­âàì âíè­ìà­íè­å­òî ñè, çà äà äî­ëî­âÿ ñúñ ñëó­õà ñè, äà ÷óÿ íå­ùî; çà­ïî÷­âàì âíè­ìà­òåë­íî äà ñëóõ­òÿ. Зà­äóì­êà ëè òîé áà­ðà­áà­íà, çà äà ïðî­÷å­òå íÿ­êîÿ êìåò­ñ­êà èëè ìè­íèñ­òåð­ñ­êà çà­ïî­âåä, âñè÷­êè íà­î­ñ­ò­ðÿ­õà óøè. Д. Кà­çà­ñîâ, ВП, 46. — Кàê­âî èìà îùå? — .. — îáà­äè­õà ñå íÿ­êîë­êî íå­òúð­ïå­ëè­âè ãëà­ñî­âå è âñè÷­êè íà­î­ñ­ò­ðè­õà óøè äà ÷ó­ÿò òî­âà íî­âî íÿ­ùî. Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. III, 102. — Кàê­âî èìà? Кàê­âî ñå å ñëó­÷è­ëî? Пî­ïè­òàõ èç­íå­íà­äàí è íà­î­ñ­ò­ðèõ ñëóõ äà ÷óÿ íå­ùî íå­ï­ðè­ÿ­ò­íî. Н. Пîï­ôè­ëè­ïîâ, РЛ, 26.