НАПОЯ̀ВАМ, -àø, íåñâ.; íà­ïîя̀, -îѝø, ìèí. ñâ. íà­ïî­ѝõ, ñâ., ïðåõ. 1. Дà­âàì èëè ïðå­äîñ­òà­âÿì íà ÷î­âåê, æè­âî­ò­íî, âî­äà äà ñå íà­ïèå äî íà­ñè­òà, äî óòî­ëÿ­âà­íå íà æàæ­äà­òà ñè. Лà­âà äî­íå­ñå âî­äà, õâà­íà ñ åä­íà ðú­êà áà­ùà ñè ïîä ãëà­âà­òà, ïî­äè­ã­íà ãî è ãî íà­ïîè êà­òî ìàë­êî äå­òå. К. Пåò­êà­íîâ, П, 141. Кà­òî ìàé­êà òÿ áè ðàç­á­ðà­ëà áå­çèç­õî­ä­íî­òî ñúñ­òî­ÿ­íèå íà ñè­íà ñè, áè ãî íà­õ­ðà­íè­ëà è íà­ïî­è­ëà. Иâ. Хàä­æè­ìàð­÷åâ, ОК, 331. Вî­ëî­âå­òå ãè ïà­ñÿ­õà íî­ùåì,.. Сó­ò­ðèí, êà­òî ïî­ïîä­ñ­êî­÷å­øå ñëúí‑

öå­òî, Аãî ãè äî­êàð­âà­øå, íà­ïî­ÿ­âà­õà ãè íà êëà­äå­íå­öà è îòè­âà­õà äà îðàò. Й. Йîâ­êîâ, АМГ, 98. Мî­ðî­çîâ ïî­ãà­ëè íå­æ­íî ìó­ëå­òà­òà,.. íà­ïîè ãè ñ áèñ­ò­ðà ñòó­äå­íà âî­äà è ãè ïîä­êà­ðà êúì ñå­ëî­òî. К. Лàì­á­ðåâ, СП, 20.

2. Зà­ëè­âàì îáèë­íî ñ âî­äà ïî÷­âà­òà íà ãðà­äè­íà, ëè­âà­äà è äð., çà äà îñè­ãó­ðÿ âëà­ãà çà ðàç­âè­òè­å­òî íà ðàñ­òå­íè­ÿ­òà â òÿõ; ïî­ëè­âàì. Жå­íè­òå áúð­çàò äà íà­ïî­ÿò ãðà­äè­íè­òå. Л. Сòî­ÿ­íîâ, Х, 91. — Щå ѝ êà­æà, ÷å áà­ùà ìó ãî å íà­êà­ðàë äà èäå äî Чå­ðå­ïî­âà­òà âî­äå­íè­öà, äà îò­áèå âî­äà­òà îò ÿçà è äà íà­ïîè ëè­âà­äà­òà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, С, 53. Вú­ï­ðå­êè ãî­ðå­ùè­íà­òà íà­øà­òà îá­ã­ðà­äå­íà ñ âúð­áè è òî­ïî­ëè ëè­âà­äà áå­øå çå­ëå­íà. Тà­òå ÿ íà­ïî­ÿ­âà­øå îò áëèç­êà­òà ðå­êè÷­êà è òÿ âè­íà­ãè äà­âà­øå âòî­ðà êî­ñèò­áà. Г. Бå­ëåâ, ПЕМ, 44. Нà­ïî­ÿ­âà­ëè [åãèï­òÿ­íè­òå] èç­êóñ­ò­âå­íî ïî­ëå­òà­òà, äî êî­è­òî âî­äà­òà íà ïðè­äî­ø­ëà­òà ðå­êà Нèë íå äîñ­òè­ãà­ëà. Иñò. V êë, 39. Нà­ïî­ÿ­âàì öà­ðå­âè­öà­òà. // Зà äúæä — íà­ìî­ê­ðÿì èçî­áèë­íî è äúë­áî­êî íà­âú­ò­ðå ïî÷­âà­òà (çå­ìÿ­òà) è îñè­ãó­ðÿ­âàì âëà­ãà çà ðàñ­òå­íè­ÿ­òà. Юí­ñ­êè­òå äúæ­äî­âå íà­ïî­è­õà çå­ìÿ­òà. Тðå­âè­òå èç­áó­ÿ­õà âè­ñî­êî. К. Кàë­÷åâ, ПИЖ, 70. Мè­íà çà­ñó­õà­òà. Зà­âà­ëÿ ñè­òåí äúæ­äåö, òà îêú­ïà ñå­ëî­òî è íà­ïîè çà­æú­ä­íÿ­ëà­òà çå­ìÿ. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, ОНУ, 149. Кà­òî çà­âà­ëÿ äúæä, òà öÿ­ëà íå­äå­ëÿ! .. Вà­ëè, âà­ëè, âà­ëè — íà­ïîè õó­áà­âî ìà­é­êà çå­ìÿ. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. I, 149. // Зà ðå­êà, ïî­òîê, âà­äà è ïîä. — ñ âî­äà­òà ñè îñè­ãó­ðÿ­âàì íå­î­á­õî­äè­ìà­òà çà ðàç­âè­òè­å­òî íà ðàñ­òå­íè­ÿ­òà âëà­æ­íîñò íà ïî÷­âà­òà. — Дó­íàâ òå­÷å îò âå­êî­âå, íî íè­êîé äî­ñå­ãà íå áå è ïî­ìè­ñ­ëÿë, ÷å íå­ãî­âî­òî ïúë­íî­âî­äèå ìî­æå äà íà­ïî­ÿ­âà æà­äó­âà­ùà­òà ðà­â­íè­íà! Сò. Дàñ­êà­ëîâ, ЕС, 82. Дâå­òå áèñ­ò­ðè âà­äè÷­êè, êî­è­òî ñáè­ðà­õà âî­äà îò ïðú­ñ­íà­òè­òå òóê-òàì èç­âî­ðè èç ãî­ðà­òà, ñå­ãà ìúð­øà­âî ñå âëà­÷å­õà íà­äî­ëó êúì ïëàì­íà­ëè­òå îò æå­ãà áîñ­òàí­÷å­òà è åä­âà â ìå­ñå­öà âå­ä­íàæ ìî­æå­õà äà ãè íà­ïî­ÿò. Ц. Цåð­êîâ­ñ­êè, Сú÷. III, 36.

3. Рàçã. Чåð­ïÿ, ãî­ùà­âàì íÿ­êî­ãî ñ íÿ­êàê­âà íà­ïèò­êà, îáèêí. àë­êî­õîë. Сòà­è­òå ñà ïî­ä­ðå­äå­íè, ãîç­áè­òå ãî­òî­âè, âðà­òè­òå îò­âî­ðå­íè. Вëåç, â êî­é­òî äâîð èñ­êàø, ùå òå ïî­ñ­ðå­ù­íàò, ùå òå íà­õ­ðà­íÿò è íà­ïî­ÿò. И. Пå­ò­ðîâ, МВ, 156. Сú­ùà­òà âå­÷åð äàñ­êàë Гåí­÷î ïî­âè­êà ðà­òà­è­òå îò ñå­ëî­òî è ãè íà­õ­ðà­íè è íà­ïîè äà çà­ïîì­íÿò ñâàò­áà­òà ìó. К. Кàë­÷åâ, ПИЖ, 108. "Аáå ÷à­êàé äà ïî­÷à­êà­ìå, ùå íè íà­ïîè ÷î­âå­êà ñ ÷àé". Аë. Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ, БГ, 81. Нàé-ïî­ñ­ëå,.., òîé èì äà­âà­øå ïëîñ­êà­òà, íà­ïî­ÿ­âà­øå ãè ñ ðà­êèÿ è ãè ïó­ùà­øå äà ñè âúð­âÿò. Д. Нå­ìè­ðîâ, Б, 148.

4. Рàçã. Нà­ìî­ê­ðÿì, íà­â­ëà­æ­íÿ­âàì îáèë­íî íå­ùî ñ íÿ­êàê­âà òå­÷­íîñò èëè âòå­÷­íå­íî âå­ùåñ­ò­âî. Нà­ïî­ÿ­âàì áèíò ñúñ ñïèðò. Нà­ïî­ÿ­âàì êúð­ïà ñ îöåò çà êîì­ï­ðåñ.

5. Пðåí. Зà âëà­ãà, ìè­ðè­ç­ìà, èç­ïà­ðå­íèÿ è ïîä. — ïðî­íèê­âàì äúë­áî­êî â íå­ùî, èç­ïúë­âàì èç­öÿ­ëî íå­ùî, íà­ñè­ùàì ãî ñúñ ñå­áå ñè. Кðà­êà­òà íè îò­äà­â­íà âå­÷å ñå áÿ­õà èç­ìî­ê­ðè­ëè è âëà­ãà­òà áà­â­íî íà­ïî­ÿ­âà­øå äðå­õè­òå íè. М. Гðúá­÷å­âà, ВИН, 396-397. Пðÿ­ñ­íà âëà­æ­íîñò è êðå­ïúê äúõ îò çå­ìÿ è òðå­âè íà­ïî­ÿ­âà­õà âúç­äó­õà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХVI, 95. íà­ïî­ÿ­âàì ñå, íà­ïîÿ ñå ñòðàä. Мÿñ­òî­òî íà çå­ëåí­÷ó­êî­âî­òî ñå­è­ò­áî­î­á­ðú­ùå­íèå òðÿá­âà äà ñå íà­ïî­ÿ­âà. М. Мè­÷åâ è äð., З, 100.

НАПОЯ̀ВАМ СЕ íåñâ.; íà­ïîя̀ ñå ñâ., íå­ï­ðåõ. 1. Пî­ïè­âàì â èçî­áè­ëèå, ïî­å­ìàì â ñå­áå ñè â ãî­ëÿ­ìà ñòå­ïåí âî­äà èëè äðó­ãà òå­÷­íîñò. Чóâ­ñ­ò­âó­âà ñå, ÷å çè­ìà èäå, ÷å ñíÿã è ëå­äî­âå ùå îá­êî­âàò âðåä, òà çå­ìÿ­òà ùå ñè îò­ïî­÷è­íå, ùå ñå íà­ïîè, ùå íà­áú­á­íå, çà äà áëè­ê­íå èç íåÿ ïî-áó­åí æè­âîò. А. Сò­ðà­øè­ìè­ðîâ, ЕД, 99. Мè­íà ìíî­ãî âðå­ìå, à äúæ­äúò íå ñïè­ðà­øå. Нà­ïîè ñå âñè÷­êî ñ âëà­ãà, ïî­òå­êî­õà âà­äè÷­êè. Д. Тà­ëåâ, И, 592. Дðå­õè­òå ñå íà­ïî­è­õà êà­òî ñþí­ãåð, óâå­ëè­÷è­õà íÿ­êîë­êî ïú­òè òå­ã­ëî­òî ñè è òå­ã­íå­õà íà ãúð­áà. К. Вè­äèí­ñ­êè, НП, 14. — Оò ïðî­ëå­òè ãàç íå ñà ðàç­äà­âà­ëè — ñïîì­íè ñè ïàê çà îá­ùè­íà­ðè­òå Лî­åâ. — И ïî êîë­êî äà­âàò! — äî­ïúë­íè òÿ [Лî­å­âè­öà]. — Нå ìî­æå ôè­òè­ëÿ äà ñå íà­ïîè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. VI, 107.

2. Пðåí. Пî­ã­ëú­ùàì â èçî­áè­ëèå, íà­ñè­ùàì ñå â ãî­ëÿ­ìà ñòå­ïåí ñ íÿ­êàê­âà ìè­ðè­ç­ìà, èç­ïà­ðå­íèÿ è ïîä. Иä­âà­ëè ñà òåæ­êè è ãëà­ä­íè ãî­äè­íè è íÿ­êîé îò áðà­òÿ­òà å çàõ­âúð­ëÿë ñåò­êà­òà è å òðúã­âàë äà äè­ðè êú­ñ­ìåò äðó­ãà­äå, íî ñêî­ðî å ñòúï­âàë íà áîñ êðàê â ëîä­êà­òà è îò­íî­âî êúð­ïå­íè­òå ìó äðå­õè ñå íà­ïî­ÿ­âà­ëè ñ îñ­ò­ðà­òà ìè­ðè­ç­ìà íà ïðÿ­ñ­íà ðè­áà. С. Сå­âåð­íÿê, ОНК, 112. Пî­ðàç­õ­ëà­äè ñå, âúç­äó­õúò ñå íà­ïîè ñ äúõ íà áèë­êè. Й. Йîâ­êîâ, ЧКГ, 194. Сì­ðàä­òà îò óëè­öè­òå äðà­ç­íå­øå íî­ñà ìó [íà Чàðëñ] è íå­ìó ñå ñò­ðó­âà­øå, ÷å äî­ðè è äðå­õè­òå ìó ñà ñå âå­÷å íà­ïî­è­ëè ñ òàÿ âî­íÿ. П. Сïà­ñîâ, ХëХ, 230.

Нà­ïî­èõ (ùå íà­ïîÿ) ìèø­êè­òå. Рàçã. Пëà­êàõ (ùå ïëà­÷à) ìíî­ãî, ñ èçî­áèë­íè ñúë­çè. Оñòà­âè ñå, ñíî­ùè ãëå­äàõ åäèí òú­æåí ôèëì ïî òå­ëå­âè­çè­ÿ­òà, òà íà­ïî­èõ ìèø­êè­òå. Нå çíàÿ äà íà­ïîÿ ìà­ãà­ðå. Дè­àë. Нå ñúì ñïî­ñî­áåí çà íè­ùî, íå­êà­äú­ðåí ñúì.