НАРЀЖДАМ1, -àø, íåñâ.; íà­ðå­äя̀, -ѝø, ìèí. ñâ. -ѝõ, ñâ., ïðåõ. 1. Пîñ­òà­âÿì, ñëà­ãàì ìíî­ãî íå­ùà èëè ìíî­çè­íà â îï­ðå­äå­ëåí ðåä, ðå­äè­öà; ïî­ä­ðåæ­äàì. Гîð­ñ­êè­ÿò èç­ñè­ïà íà òðå­âà­òà öÿ­ëà êóï­÷è­íà çà­õàð è ïî­÷­íà äà íà­ðåæ­äà áó÷­êè­òå îêî­ëî íåÿ åä­íà ïî åä­íà è äà ÿ çà­ã­ðàæ­äà. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. II, 51. Цÿë äåí âè­ñ­íà íàä ïå­÷à­òàð­ñ­êà­òà êà­ñà. Вà­äÿ áóê­âè è íà­ðåæ­äàì äó­ìè. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, НЧ, 21. Нà­ðå­äè­õà íè ïî äâà­ìà è ìåæ­äó äâà ðå­äà çàï­òè­å­òà è ñîë­äà­òè ïî­êà­ðà­õà íè êúì ÷àð­øè­ÿ­òà. К. Вå­ëè÷­êîâ, ПССú÷.I, 30. Дâîð­öî­âè­òå ñëó­ãè ãîò­âå­õà òðà­ïå­çà­òà,..: ñëà­ãà­õà êðèñ­òà­ëè,.., íà­ðåæ­äà­õà ñòî­ëî­âå­òå ñ âè­ñî­êè îá­ëå­ãà­ëà ñ ðåç­áè. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХIV, 38. // Сòåñí. Пîñ­òà­âÿì íå­î­á­õî­äè­ìè­òå ïðè­áî­ðè, ñú­äî­âå è äð. íà ìà­ñà, çà ÿ äà ïîä­ãîò­âÿ çà õðà­íå­íå; ñëà­ãàì, íà­ðåæ­äàì. Нà­ðå­äè­õ­ìå ÷è­íè­è­òå è âñè÷­êî äðó­ãî è ñå­ä­íà­õ­ìå äà ñå õðà­íèì. // Пðè­ãîò­âÿì çà ÿäå­íå (ìà­ñà), êà­òî ïîñ­òà­âÿì âúð­õó íåÿ íå­î­á­õî­äè­ìè­òå ïðè­áî­ðè; ïî­ä­ðåæ­äàì, ñëà­ãàì. Иðå­íà è Рîê­ñàí­äà íà­ðåæ­äà­õà ìà­ñà­òà çà âå­÷å­ðÿ. П. Сëà­âèí­ñ­êè, ПЩ, 496. Гîñ­òè­òå ìè­íà­õà â ãî­ëÿ­ìà­òà ñòàÿ, äå­òî Дî÷­êà áå­øå íà­ðå­äè­ëà ñî­ô­ðà­òà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ I, 418.

2. Пîñ­òà­âÿì îò­äåë­íè ïðå­ä­ìå­òè (êàð­òè, ïó­ëî­âå, øà­õ­ìà­ò­íè ôè­ãó­ðè è äð.) â ñò­ðî­ãî îï­ðå­äå­ëåí ðåä ñïî­ðåä ïðà­âè­ëà­òà íà èã­ðà­òà, íà­çî­âà­íà îò ñëåä­âà­ùî­òî ñú­ùåñ­ò­âè­òåë­íî; ïî­ä­ðåæ­äàì. — Пå­é­òåð, åëà­òå äà Вè íà­ðå­äÿ ïà­ñè­àíñ... äà âè­äèì äà­ëè ùå ïà­ä­íå áîì­áà âúð­õó íàñ — èç­âà­äè áà­ðî­íå­ñà­òà îò òîð­áà­òà ìè­íè­à­òþð­íè­òå ñè êàð­òè çà èã­ðà. П. Сëà­âèí­ñêè, ПЩ, 69. Нà­ðåæ­äàì äî­ìè­íî. Нà­ðåæ­äàì øàõ. Нà­ðåæ­äàì òà­á­ëà.

3. Пîñ­òà­âÿì, ñëà­ãàì â ðåä, íà ìÿñ­òî­òî ìó íå­ùî ðàç­òó­ðå­íî, ðàç­áúð­êà­íî; ïî­ä­ðåæ­äàì, ðàç­ò­ðåá­âàì, îï­ðà­âÿì. Жå­íà ìó, ñò­ðè­íà Цå­íà,.., ñíî­âå­øå ïî êú­ùè è íà­ðåæ­äà­øå òó ïî­ä­íè­öè­òå, òó ñïîò­âà­øå âúð­øè­íè­òå â îã­íè­ùå­òî èëè òðè­å­øå èç­ìè­òè­òå ÷è­íèè è ãè ñëà­ãà­øå íàä âî­ä­íè­êà. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, Н, 113. — Бî­æå, êà­êúâ íå­ó­ðåä ó íàñ!ãúë­÷å­øå çà­ñ­ìÿ­íà Еëå­íè­íà­òà ìàé­êà, êà­òî íà­ðåæ­äà­øå ñ ïúð­ãà­âè äâè­æå­íèÿ íÿ­êîè íå­ùà íà ìåñ­òà­òà èì. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. IХ, 55. Кà­òî íà­ðå­äè åä­íî äðó­ãî èç êú­ùè, êà­òî íà­ãî­äè è äå­öà­òà äà õàï­íàò, òÿ òî­êó çå åä­íè ìàë­êî ñêú­ñà­íè äå­òèí­ñ­êè îáó­ùà è îòè­äå íà äþ­êÿ­íà ïðè Кîë­÷î. Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. I, 1925, 231. Тå ñà ïðîñ­ò­ðå­ëè íà çå­ìÿ­òà åä­íî ïëà­ò­íè­ùå è âúð­õó íå­ãî Нè­êî­ëà å ðàç­õ­âúð­ëèë âñè÷­êè âå­ùè îò ðà­íè­öà­òà ñè è ñå ãîò­âè îò­íî­âî äà ãè íà­ðåæ­äà. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. I, 21.

4. Рàçã. Уðåæ­äàì, ïî­ä­ðåæ­äàì æè­ëè­ùå, êà­áè­íåò, ó÷­ðåæ­äå­íèå, çà­âå­äå­íèå è ïîä., êà­òî ãî ñíàá­äÿ­âàì ñ âñè÷­êî íå­î­á­õî­äè­ìî çà íå­ãî­âî­òî ïðå­ä­íà­ç­íà­÷å­íèå; ïî­ä­ðåæ­äàì, îá­çà­âåæ­äàì. Тîé íå ñå ðàä­âà­øå êà­òî íåÿ íà íî­âà­òà êú­ùà. Гðè­æå­øå ñå äà ÿ íà­ðå­äè, äà ÿ óê­ðà­ñè, íî ñå âèæ­äà­øå — ïàê çà­ðà­äè íåÿ, à íå çà ñå­áå ñè. Д. Тà­ëåâ, ПК, 514. Пðå­äè ñå­ä­ìè­öà ó íàñ áå èä­âà­ëà ñò­ðèí­êà Гèí­êà äà ѝ êà­æå, ÷å ùå ñå ïðå­íà­ñÿò âå­÷å â ñå­ëî — òà äà ïðà­òÿ è àç ñ òÿõ áà­ãà­æà ñè. Кà­çà ìè îùå, ÷å íà­ðå­äè­ëè â äî­ìà ñè è çà ìå­íå — èìà­ëè ñâî­áî­ä­íà [ñòàÿ]. Г. Рàé­÷åâ, Иçáð. ñú÷. I, 172. Оò­âî­ðè ìàë­êà êðú­÷­ìà äî ïðèñ­òà­íè­ùå­òî è ÿ íà­ðå­÷å "Бàë­êàí­ñ­êà êî­ëè­áà". Нà­ðå­äè ÿ â áúë­ãàð­ñ­êè ñòèë, äî­êîë­êî­òî ìî­æå­øå äà íà­ï­ðà­âè òî­âà â òàÿ äà­ëå­÷­íà ñò­ðà­íà. М. Мàð­÷åâ­ñ­êè, ТС, 119.

5. Рàçã. Пðè­ãîò­âÿì, ïðè­âåæ­äàì íå­ùî âúâ

âèä, â êî­é­òî ìî­æå äà áú­äå èç­ïîë­çó­âà­íî; íà­ãëà­ñÿì, íà­ã­ëà­ñÿ­âàì. — А åòî, ÷å ñ òâî­è­òå ïðè­êàç­êè èêî­íà­òà çà­á­ðà­âèõ äà íà­ðå­äÿ è êàí­äè­ëî­òî äà çà­ïà­ëÿ ïðåä ñâå­òå­öà. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 113. Тàÿ íîù òÿ [Сóë­òà­íà] íå ñïà ïðè íå­ãî. Нà­ðå­äè ñè ëå­ã­ëî êðàé îã­íè­ùå­òî è òàì îñ­òà­íà äà íî­ùó­âà. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 92. Рèë­ñ­êè áà­â­íî èç­êà­÷è ñòúë­áà­òà,.., çà­íå­ñå ïîñ­òå­ëÿ­òà ñè, íà­ðå­äè ÿ è ëå­ã­íà. К. Пåò­êà­íîâ, В, 222.

6. Рàçã. Пîä­ãîò­âÿì è îð­ãà­íè­çè­ðàì íå­ùî äà ñòà­íå, êàê­òî àç æå­ëàÿ, êàê­òî ãî ìè­ñ­ëÿ; óðåæ­äàì, íà­ã­ëà­ñÿì, íà­ã­ëà­ñÿ­âàì. Мî­æå áè òîé îò­íî­âî áè èç­ïè­òàë ñú­ùî­òî îíî­âà ùàñ­òèå, ñ êî­å­òî áå âå­÷å äî­á­ðå çà­ïî­ç­íàò, àêî óñ­ïå­å­øå íÿ­êàê äà íà­ðå­äè ïàê äà ñå ñðå­ù­íå ñ íåÿ! Иâ. Мàð­òè­íîâ, ДТ, 69. Нèÿ ÷à­êà­øå è ñå âèæ­äà­øå, ÷å áå íà­ðå­äè­ëà äà îñ­òà­íàò ñà­ìè. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 333. Тîé íå èñ­êà­øå íàä­äà­âà­íå­òî äà ñòà­íå ñå­ãà, çà­ùî­òî ñå íà­äÿ­âà­øå óò­ðå â ÷åð­ê­âà­òà äà ãî íà­ðå­äÿò ïî­ìåæ­äó ñè. Зà­òî­âà è ãî ïðî­òà­êà­õà òîë­êî­âà âðå­ìå ñëåä ñâúð­ø­âà­íå­òî íà îñ­âå­ùà­âà­íå­òî. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, СИ, 74-75. // Нà­áå­ëÿç­âàì óñ­ò­íî èëè ïè­ñ­ìå­íî ïî­ñ­ëå­äî­âà­òåë­íîñòòà, ðå­äà, èç­ïúë­íå­íè­å­òî è äð. íà îò­äåë­íè åëå­ìåí­òè îò íå­ùî, ÷ðåç êî­è­òî îð­ãà­íè­çè­ðàì, ïîä­ãîò­âÿì öÿ­ëî­òî (òåêñò, ïëàí, îð­ãà­íè­çà­öèÿ). Пúê è òàÿ âå­÷å­ðèí­êà òîé ÿ óðå­äè — .., êà­íå­øå, íà­ðåæ­äà­øå ïðî­ã­ðà­ìà è ìå­íþ. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. I, 197. Нà­ðå­äè­õà ïëà­íà çà àãè­òà­öèÿ ïðî­òèâ Аëåê­ñàí­ä­ðà ïî­ìåæ­äó áî­ëÿ­ðè­òå èç ãðà­äà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХIII, 136.

7. Сà­ìî ñâ. Рàçã. Уñ­ïÿ­âàì äà ñå ñï­ðà­âÿ ïî íÿ­êà­êúâ íà­÷èí ñúñ ñúç­äà­äå­íî òðó­ä­íî ïî­ëî­æå­íèå, ñ âú­ç­íè­ê­íà­ëè ïðî­á­ëå­ìè; îï­ðà­âÿì, óðåæ­äàì. — Аìè ìà­ìà êàê­âî ëè ùå ðå­÷å ñå­ãà?çà­ã­ðè­æå­íî ïî­ïè­òà Тèí­êà.Тè íå ñå ãðè­æè, àç ùå íà­ðå­äÿ òàÿ ðà­áî­òà — îò­âúð­íà óñ­ïî­êî­è­òåë­íî Кîë­÷î. Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. I, 1925, 259. Оò ìíî­ãî ìÿñ­òî ÷à­êàò äà íà­ï­ðà­âÿ ãî­ëå­ìè ïî­æåð­ò­âó­âà­íèÿ çà áëà­ãîò­âîð­íè çà­âå­äå­íèÿ â îòå­÷åñ­ò­âî­òî,.., íú ïðåä äà ñè íà­ðå­äÿ òó­êà ðà­áî­òè­òå è äà ñÿ ðàç­ï­ëà­òÿ,.., íå ùå ìî­æÿ íè­ùî äðó­ãî äî­òî­ãè­âà äà íà­ï­ðà­âÿ. АНГ I, 140-141.

8. Рàçã. Оñè­ãó­ðÿ­âàì íÿ­êî­ìó íå­î­á­õî­äè­ìè­òå óñ­ëî­âèÿ çà ñú­ùåñ­ò­âó­âà­íå, ñúç­äà­âàì äî­á­ðè óñ­ëî­âèÿ çà æè­âîò íà íÿ­êî­ãî; óðåæ­äàì, óñòðîé­âàì, ïî­ä­ðåæ­äàì. Дâå ìîì­÷å­òà è åä­íà ùåð­êà èìà­øå Юð­òà­ëà­íà — ùå ãè íà­ðå­äè êà­òî ïè­ñà­íè ÿé­öà. Рàç­ï­ðà­âÿ­õà, — íà çå­òÿ ñè íà­ï­ðà­âèë è êú­ùà, è äó­êÿí, è ïà­ðè ìó äàë, êîë­êî­òî òðÿá­âà­ëî. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, С, 16. Бà­áà Пèí­òîâ­êà êúð­øå­øå ïðúñ­òè, çà­ùî­òî çíà­å­øå, ÷å ìú­æúò ѝ íÿ­ìà ïà­ðè äà íà­ðå­äè íàé-ãî­ëå­ìèÿ ñè ñèí è ãî äå­ëÿ­õà, êîë­êî­òî äà ãî ìà­õ­íàò îò êú­ùè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ II, 11.

9. Рàçã. Пî­ìà­ãàì íà íÿ­êî­ãî äà ïîñ­òú­ïè íÿ­êú­äå íà ñëóæ­áà èëè äà çà­å­ìå íÿ­êàê­âî ìÿñ­òî íÿ­êú­äå; íàñ­òà­íÿ­âàì, óñ­ò­ðî­é­âàì, óðåæ­äàì. — Тà è çà äðó­ãî äîé­äîõ, ãîñ­ïî­äèí Сò­ðåì­ñêè: èç­âà­äè­õà ìå äíåñ îò ñëóæ­áà­òà, íà êî­ÿ­òî âèå ìå íà­ðå­äèõ­òå... Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХV, 58. Тîé îòè­äå ÷àê äî íå­ãî è ïî­ñî­÷è ãëó­õî­íå­ìèÿ.И òî­çè ÷î­âåê òðÿá­âà äà íà­ðå­äèø — ðå­÷å òîé, êà­òî êèì­íà ñ ãëà­âà.Кîé å òîé? Кà­êúâ å?Мà­íàñ­òèð­ñ­êè ÷î­âåê... ãîñ­òå­íèí... Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, СИ, 11.

10. Рàçã. Иç­êàç­âàì åä­íî ñëåä äðó­ãî óñ­ò­íî èëè ïè­ñ­ìå­íî ìíî­ãî íå­ùà (èäåè, ïðå­ä­ëî­æå­íèÿ, ìè­ñ­ëè è ïîä.); èç­ðåæ­äàì. — Кàê­âî îáè­÷à­òå äà çå­ìå­òå? ..Еä­íî êà­ôå, åäèí ÷àé, åäèí ëèê­üîð — íà­ðåæ­äà êåë­íå­ðúò ñú­á­ëà­ç­íè­òåë­íî. Аë. Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ, Сú÷. I, 41. Кàê­âî ïðà­âè òÿ òàì? Сïè ëè? Сå­äè ëè? Мè­ñ­ëè ëè? Пëà­÷å ëè? Тà­êà Сëà­âè íà­ðåæ­äà áåç­á­ðîé âú­ï­ðî­ñè è íå ìî­æå äà ñè îò­ãî­âî­ðè íè­òî íà åäèí... Д. Нå­ìè­ðîâ, Д ¹9, 123. Вñè÷­êî òóé Сïàñ áå­øå ãî íà­ðå­äèë äó­ìà ïî äó­ìà íà öå­ëè òðè ñò­ðà­íè­öè è ìè­ñ­ëå­øå äà èç­ï­ðà­òè òî­âà ïè­ñ­ìî íà èí­ñ­ïåê­òî­ðà. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. III, 11. Иç­ëî­æèõ ïî — ïðîñ­ò­ðàí­íè ïðà­âè­ëà çà òàÿ íà­ó­êà è íà­ê­ðàÿ íà­ðå­äèõ íÿ­êîë­êî èç­ðÿ­ä­íè ïðè­ìå­ðè. С. Дî­á­ðî­ï­ëî­ä­íè, П, 6-7.

11. Пðåí. Сà­ìî íåñâ. Рàçã. Иç­ãî­âà­ðÿì, èç­ðè­÷àì äó­ìè, èç­ðà­çè áà­â­íî, íà­ïå­â­íî (îáèêí. ïðè ïëà÷, ïå­ñåí è ïîä.) èëè ðè­ò­ìè­÷­íî ïðè (ñòè­õî­âå); ðå­äÿ, íàðè÷àì2. Нà êî­ëà­òà, äî êîâ­÷å­ãà íà ìúð­ò­âà­òà, ñå­äå­øå çà­õ­ëó­ïå­íà ïî î÷è­òå ñè Йîâ­êà, ïëà­÷å­øå ñ ãëàñ è íà­ðåæ­äà­øå íàé-ìè­ëè äó­ìè çà ñò­ðè­íà ñè. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. III, 83. — Дàí­êî-î-î, ìà-ìà-à-à-à — îï­ëàê­âà­øå Гà­ðà­âàë­êà­òà ðà­íî ïî­÷è­íà­ëèÿ ñè ñèí è íà­ðåæ­äà­øå ñê­ðú­á­íè è áå­ç­ìè­ñ­ëå­íè äó­ìè: — Сòà­íè-è-è, ñòà­íè-è-è, Дàí­êî... С. Сå­âåð­íÿê, ИРЕ, 31. Аç íå çíàÿ êîå áå­øå ïî-õó­áà­âî â ïå­ñ­íè­òå íà âó­é­÷î Кëè­ìå — äà­ëè íå­ãî­âè­ÿò ãëàñ èëè äó­ìè­òå, êî­è­òî íà­ðåæ­äà­øå òîé åä­íà ñëåä äðó­ãà, êà­òî ÷å ëè ãè íà­íèç­âà­øå íà êî­ï­ðè­íåí êî­íåö. Д. Тà­ëåâ, СК, 76. — Мà­é­êà, ìà­é­êà, ìè­ëà ðîæ­áà! Зà­ùî ìà íå ïî­ñ­ëó­øà è òðú­ã­íà â òîÿ [îïà­ñåí] ïúò. Кîé ùå ñå­ãà äà òè ïî­ìî­ã­íå! — íà­ðåæ­äà­øå òÿ è íè­ùî ïî­âå­÷å. З. Сòî­ÿ­íîâ, ЗБВ I, 377. — Аç íà­ðåæ­äàõ: "Мëàä — / íà ìëà­äîñò çíîÿ íå óñå­òèõ". П. К. Яâî­ðîâ, Сú÷. I, 143.  Оáð. Чóé êàê ñòå­íå ãî­ðà è øó­ìà, / ÷óé êàê å÷àò áó­ðè âå­êî­â­íè, / êàê íà­ðåæ­äàò äó­ìà ïî äó­ìà — / ïðè­êàç­êè çà ñòà­ðè âðå­ìå­íà / è ïå­ñ­íè çà íî­âè òå­ã­ëè­ëà. Хð. Бî­òåâ, Сú÷. 1950, 16. // Рàçã. Иç­ðà­çÿ­âàì íå­äî­âîë­ñ­ò­âî îò íÿ­êî­ãî èëè îò íå­ùî, êà­òî èç­êàç­âàì, èç­ðè­÷àì, îáèêí. ìî­íî­òîí­íî è äî­ñà­ä­íî óêîð­íè äó­ìè. "Бðå­åé, àç ìàé ÷å ñúì ãè çà­á­ðà­âèë íà íè­âà­òà! Тö, òö, òö!" "Гëà­âà­òà íå ìî­æà ëè äà ñè çà­á­ðà­âèø!"ïî­÷­íà äà íà­ðåæ­äà æå­íà­òà. Й. Рà­äè÷­êîâ, ББ, 12. — Сòè­ãà ñè íà­ðåæ­äà­ëà, ñòè­ãà ñè ìè âà­äè­ëà äó­øà­òà è òè!ðàç­âè­êà ñå òîé.Кà­òî íå òè ñå æè­âåå, ãå­ðà­íúò å äúë­áîê. Кë. Цà­÷åâ, ГЗ, 31.

12. Пðåí. Рàçã. Иðîí. Сà­ìî ñâ è îáèêí. ñ êðàò. ëè÷. ìåñ­òî­èì. âúâ âèí. С äó­ìè èëè äå­ëà, áîé è äð. ïðè­÷è­íÿ­âàì íÿ­êî­ìó íå­ï­ðè­ÿ­ò­íîñò, ôè­çè­÷åñ­êî ñò­ðà­äà­íèå èëè ãî ïîñ­òà­âÿì â çà­ò­ðó­ä­íå­íî ïî­ëî­æå­íèå; ïî­ä­ðåæ­äàì. Кà­òî îñ­òà­íà ñàì, Кè­ëè­ôà­ðåâ ñè ïî­ìè­ñ­ëè: "Дî­á­ðå ãî íà­ðå­äèõ. Нè­ùî, óò­ðå ïàê ùå ñå ïî­øå­ãó­âàì, íî òîé òðÿá­âà äà çíàå êîé å òóê íà‑

÷àë­íèê." М. Мàð­÷åâ­ñ­êè, МП, 55. — Пî­çà­áà­âèõ ñå — êà­çà Кè­ìî.Пî­íå çíàì êîè ñà çëîñ­òîð­íè­öè­òå. Еä­íè êðà­ä­ëè­âè õëà­ïå­òà, êâàð­òà­ëúò å ïè­ñ­íàë îò òÿõ... Аìà äî­á­ðå ãè íà­ðå­äèõ... Б. Бîë­ãàð, Б, 284. Гëó­õî­íå­ìè­ÿò âëå­çå â ñå­ëî­òî, öå­ëè­ÿò èç­öà­ïàí ñ êðúâ .. Мú­æå­òå êðè­âÿ­õà óñ­ò­íè è íå ìî­æå­õà äà ðàç­áå­ðàò êîé ãî å íà­ðå­äèë òà­êà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, СИ, 31. — Оñ­òà­âèõ ãè ìî­òè­êè­òå â êî­âà­÷­íè­öà­òà. Уò­ðå ùå áú­äàò ãî­òî­âè.Хó­áà­âî íè íà­ðå­äè — ïëå­ñ­íà ñ ðú­öå ìà­ìà, — ñå­ãà ñ êàê­âî ùå îêî­ïà­âà­ìå öà­ðå­âè­öà­òà? К. Кàë­÷åâ, ПИЖ, 145. // С äó­ìè èëè äå­ëà, ñ ïîñ­òúï­êà çëå­ïîñ­òà­âÿì íÿ­êî­ãî ïðåä äðó­ãè; ïî­ä­ðåæ­äàì. — Е, Кó­ç­ìà­íå — îáà­äè ñå íàé-ñå­ò­íå áà­ùà­òà è ñå çà­ñ­ìÿ äî­á­ðî­äó­ø­íî, ãëå­äà­é­êè Кó­ç­ìàí, — äî­á­ðå òå íà­ðå­äè Рà­ëè­öà. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð III, 198.

13. Дè­àë. Пî­÷èñ­ò­âàì è ñëà­ãàì õðà­íà íà äî­áè­òúê; ïî­ä­ðåæ­äàì. Кà­òî íà­ðå­äè è íàñ­òà­íè äî­áè­òú­êà, Тî­äîð ñå ïðè­á­ðà âêú­ùè. Й. Йîâ­êîâ, ЖС, 102. — Щå ñå âðú­ùàø ëè ïàê ó âàñ?Нå. Зà­ùî äà ñå âðú­ùàì?Пè­òàì, àêî íå ñè íà­ðå­äèë äî­áè­òú­êà... Нà­ðå­äèõ ãî... Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, СИ, 151.

14. Дè­àë. Пðè­ãîò­âÿì ïî­êîé­íèê âúâ âèä, îï­ðå­äå­ëåí ñïî­ðåä îáè­÷àÿ çà ïî­ã­ðå­áå­íèå; ïî­ä­ðåæ­äàì, íà­ã­ëà­ñÿì, íà­ã­ëà­ñÿ­âàì. Оò­ðî­âå­íè­ÿò îò ðà­êèÿ Еí­üî íå èç­äúð­æà è ñëåä äå­ñå­òè­íà ìú­÷è­òåë­íè äíè ïî­÷è­íà. Оá­ëÿ­êî­õà ãî ÷èñ­òè÷­êî, íà­ðå­äè­õà ãî è ãî ïî­ëî­æè­õà â ïðîñò äúñ­÷åí ñàí­äúê. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. III, 174. Оá­ëÿ­êî­õà ãî ñ íî­âè­òå äðå­õè, êî­è­òî áå­øå ìó óøèë Пå­òúð Дæó­ìà­ëè­ÿ­òà, íà­ðå­äè­õà ãî,.. И òúé êà­òî â ÷è­ô­ëè­êà íÿ­ìà­øå ãðî­áè­ùà, òðÿá­âà­øå äà ãî çà­íå­ñàò â Сúð­íå­íî. Й. Йîâ­êîâ, АМГ, 156.

15. Дè­àë. Сú­÷è­íÿ­âàì íå­ùî (ïè­ñ­ìî, ëè­òå­ðà­òóð­íî ïðî­è­ç­âå­äå­íèå, ìó­çè­êàë­íà òâîð­áà è ïîä.); íà­ã­ëà­ñÿì, íà­ã­ëà­ñÿ­âàì. — И çà­ÿ­â­ëå­íèå íà­ïè­ñà äà­æå ..Дÿ­äî Гó­íè áúð­êà â ïàç­âà­òà ñè.Тѐ, ÷å­òå ìè ãî â÷å­ðà. Хó­áà­âî å íà­ðå­äå­íî, àìà êà­òî íå ìè ñå îò­ïó­ùà ñúð­öå­òî... С. Сå­âåð­íÿê, ИРЕ, 9. Пðî­äà­âàì áà­ùè­íèÿ ñè èìîò è ãî èç­ïè­âàì. Тóé íå­ùî è â ïå­ñ­íè­òå ãî èìà — ñòà­âà­ëî å è ùå ñòà­âà. Нÿ­êîé âñå ùå íà­ðå­äè ïå­ñåí è çà ìå­íå. К. Пåò­êà­íîâ, В, 171. Зà­ùî è çà êî­ãî òåç ñò­ðî­ôè àç íà­ðåæ­äàì — / òó òè­õè êà­òî ñòîí, òó ìî­ù­íè, êà­òî áÿñ? Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. III, 207. Нè­ìà áåç òå­áå áèõ ñå âã­ëåæ­äàë / â äâå ÷åð­íè õó­áà­âè î÷è, / â óìà ñè ñòè­õî­âå íà­ðåæ­äàë, / ïè­ÿí îò âèí­íè­òå ëú­÷è? Д. Дå­áå­ëÿ­íîâ, Сò, 15. íà­ðåæ­äàì ñå, íà­ðå­äÿ ñå ñòðàä. Вúð­õó çå­ëå­íà­òà òðå­âà ïîä äå­áå­ëè­òå ñåí­êè ñå íà­ðåæ­äà­øå ãî­ëÿ­ìà òðà­ïå­çà ñ ìíî­ãî è ðà­ç­íî­î­á­ðà­ç­íè ãîç­áè. Г. Бå­ëåâ, ПЕМ, 44. Сðà­æå­íè­å­òî ñòà­âà­øå áëè­çî äî ãðà­äà .. Иç­ï­ðàç­âà­õà ñå çäà­íèÿ çà áîë­íè­öè, íà­ðåæ­äà­õà ñå ëå­ã­ëà, ñú­áè­ðà­õà ñå öå­ëè êó­ïè­ùà äîë­íè äðå­õè. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. I, 135. С íàñ ïú­òó­âà­õà è êî­ìè­ñà­ðè­òå, ïðà­òå­íè îò ïðà­âè­òåë­ñ­ò­âî­òî äà ñå íà­ó­÷àò êàê ñå íà­ðåæ­äà èç­ëî­æå­íèå. Аë. Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ, БГ, 29.

НАРЀЖДАМ СЕ íåñâ.; íà­ðå­äя̀ ñå ñâ., íå­ïðåõ. 1. Зàñ­òà­âàì, çà­å­ìàì ìÿñ­òî â íÿ­êà­êúâ ðåä, ðå­äè­öà; ïî­ä­ðåæ­äàì ñå. Щîì ñå ïî­ÿ­âè­õà òå [âî­é­íè­öè­òå] íà âúð­õà íà ñòúë­áà­òà, áî­ëÿ­ðè­òå è âî­é­âî­äè­òå ñå íà­ðå­äè­õà îò­ëÿ­âî è îò­äÿ­ñ­íî, êà­òî îñ­òà­âè­õà ïðà­ç­íà ïú­òå­êà òú­ê­ìî ïîä âðà­òà­òà. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð III, 253. Пî ìà­ãà­çè­íè­òå íå ñå âèæ­äà­õà íè­êàê­âè õî­ðà, ñà­ìî íà ãà­ðà­òà øå­òà­õà õî­ðà è íà íÿ­êîë­êî áà­êàë­íè­öè áÿ­õà ñå íà­ðå­äè­ëè íà îïàø­êà îìúð­ëó­øå­íè ìú­æå è æå­íè. Г. Кà­ðà­ñëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. VI, 206. Вî­é­íè­öè­òå ñå íà­ðå­äè­õà åäèí ñëåä äðóã ïî òÿ­ñ­íà­òà è ñòðúì­íà ïëà­íèí­ñ­êà ïú­òå­êà. К. Пåò­êà­íîâ, МЗК, 93. Нà­ðåæ­äàò ñå ïî­ñ­ëå îò­êúì åäè­íà êðàé íà íè­âà­òà, ïðå­ê­ðúñ­ò­âàò ñå è çà­ïî÷­âàò. Т. Вëàé­êîâ, Пð I, 28. // С ïðåäë. â . Зà ãðó­ïà îò õî­ðà, ÿòî è ïîä. — çàñ­òà­âàì ïî òî­÷­íî îï­ðå­äå­ëåí íà­÷èí, êà­òî îôîð­ìÿì, ñúç­äà­âàì íÿ­êà­êúâ ðåä, ðå­äè­öà, ñòðîé; ïî­ä­ðåæ­äàì ñå. Чå­òà­òà ñå íà­ðå­äè â ñòðîé ïî äâà­ìà, ïåâ­öè­òå çà­ïÿ­õà áóí­òî­â­íèÿ ìàðø, Бåí­êîâ­ñêè òðú­ã­íà îò­ñ­ò­ðà­íè ñ èç­âà­äå­íà ñà­áÿ. Л. Сòî­ÿ­íîâ, Б, 118. И ïàê ëå­òè òó íà ñå­âåð, òó íà þã èç­ïëà­øå­íî­òî ÿòî. Нà­ðåæ­äà ñå â îáè­÷à­é­íèÿ êëèí. Еì. Сòà­íåâ, ЯГ, 61.

2. Сà­ìî ìí. Нà­ìè­ðàì ñå â ðå­äè­öà ñ äðó­ãè íå­ùà â íÿ­êàê­âî ïðîñ­ò­ðàí­ñ­ò­âî, íà íÿ­êàê­âî ìÿñ­òî; ðàç­ïî­ëà­ãàì ñå. Нî ìíî­ãî âè­ñî­êî íàä òàÿ ìà­øè­íà ñå îá­òÿ­ãà­õà ìíî­ãî ìå­òà­ëè­÷åñ­êè æè­öè îò ðà­ç­íà äå­áå­ëè­íà — òî­âà áÿ­õà àí­òå­íè­òå. Оò­ñ­ò­ðà­íè ñå íà­ðåæ­äà­õà ìàë­êè êðú­ã­ëè ïðî­çîð­öè ñ äå­áå­ëè ñëþ­äå­íè ñòú­ê­ëà. Еëèí Пå­ëèí, ЯБЛ, 37. Оò äâå­òå ñò­ðà­íè íà óëè­öà­òà ñå íà­ðå­äè­õà ïî­ëó­ñú­áî­ðå­íè âåõ­òè áîð­äåè. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, ТР, 173. Пðå­âúð­çàë áÿ­ëà êúð­ïà íà ãëà­âà­òà ñè,.., òîé å ðà­ç­ìà­õàë ñâî­ÿ­òà êî­ñà, è îò­êî­ñúò ñëåä íå­ãî ðàñ­òå è ñå íà­ðÿæ­äà äî äðó­ãè­òå. Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. III, 2.

3. Сÿ­äàì èëè ëÿ­ãàì íà îï­ðå­äå­ëå­íî ìÿñ­òî, îáèêí. â îï­ðå­äå­ëåí ðåä; ðàç­ïî­ëà­ãàì ñå. Пúò­íè­öè­òå èç­ëè­çàò íà ïà­ëó­áà­òà è ñå íà­ðåæ­äàò ïî òðúñ­òè­êî­âè­òå êðå­ñ­ëà ïðåä áà­ðà. Сâ. Мèí­êîâ, ДА, 38. Вñè÷­êè ñå íà­ðåæ­äà­õà âúð­õó îñ­ò­ðèÿ êî­çè­íàð è ñå ïî­ê­ðè­âà­õà ñ êî­íî­ïå­íà­òà ÷åð­ãà. Д. Фó­÷åä­æè­åâ, Р, 71-72. Сòà­ðà­òà ñå­ä­íà íà­ñ­ðå­ùà äî êðàÿ íà ìà­ñà­òà. Оò äÿ­ñ­íà­òà ѝ ñò­ðà­íà ñå íà­ðå­äè Мà­íî­ëî­âî­òî ñå­ìå­éñ­ò­âî — ñðå­ùó òÿõ — Кîñ­òà­äèí è Рàé­íà. Еì. Сòà­íåâ, ИК I è II, 23.

4. Зàñ­òà­âàì íà­ðà­â­íî ñ äðó­ãè â íÿ­êàê­âà îá­ù­íîñò, ïðî­ÿ­âÿ­âàé­êè ñå êà­òî ðà­âåí ñ òÿõ. Тå ñåä­íà­õà íà ìà­ñà­òà è ïî­ðú­÷à­õà ðà­êèÿ. Сòà­ðè­ÿò Чóí­÷ó­ëåâ ìè­íà ìàë­êî íàñ­ò­ðà­íà, òîé îùå íå ñìå­å­øå äà ñå íà­ðå­äè äî ñåë­ñ­êè­òå ïúð­âåí­öè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ II, 105. — Вèé íå òðÿá­âà äà ñå äå­ëè­òå îò äðó­ãè­òå è âèé òðÿá­âà äà ñå íà­ðå­äè­òå òàì, äå­òî ñà âñè÷­êè. Й. Йîâ­êîâ, ЧКГ, 259. Сðàì ãî å îùå äà èäå òàì è äà ñå íà­ðå­äè ñ åð­ãå­íå­òå. Пà è íå òå­ã­ëè äî ãî­ëÿ­ìî­òî õî­ðî. Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. I, 1925, 190. // Пðåí. Рàçã. Зà­å­ìàì ðà­â­íî­ñòîé­íî ìÿñ­òî ïî êà­÷åñ­ò­âà ñ äðó­ãè; ðà­â­íÿ­âàì ñå. Пî­ñå­ã­íà è Нå­é­÷î ïëà­õî äà äè­ã­íå ðú­êà, àëà èç­âå­ä­íúæ ÿ ñìú­ê­íà. Кú­äå ùå ñå íà­ðåæ‑

äàì è àç ñ òå­çè ñèë­íè ìîì­÷å­òà è äå­âîé­êè, êî­è­òî ïðà­ùÿò îò çä­ðà­âå? А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, СР, 71. // Зà ëè­òå­ðà­òóð­íî ïðî­è­ç­âå­äå­íèå, ìó­çè­êàë­íà èëè õó­äî­æåñ­ò­âå­íà òâîð­áà è ïîä. — çà­å­ìàì îï­ðå­äå­ëå­íî ìÿñ­òî ìåæ­äó äðó­ãè ñõî­ä­íè íå­ùà â íÿ­êàê­âà îá­ëàñò ñ èäåé­íè­òå è õó­äî­æåñ­ò­âå­íè­òå ñè êà­÷åñ­ò­âà. Пî­ðà­äè ñè­ëà­òà íà èçî­á­ëè­÷è­òåë­íèÿ ïà­òîñ, ïî­ðà­äè èí­äè­âè­äó­à­ëè­çà­öè­ÿ­òà è òè­ïè­çà­öè­ÿ­òà íà îá­ðà­çè­òå, êàê­òî è ïî âè­ñî­êî­òî ìà­éñ­òîð­ñ­ò­âî, êî­å­òî å ïî­êà­çàë òå­õ­íè­ÿò àâ­òîð, öè­êú­ëúò ôå­é­ëå­òî­íè "Рà­ç­íè õî­ðà, ðà­ç­íè èäå­à­ëè" ñå íà­ðåæ­äà ìåæ­äó íàé-õó­áà­âè­òå ïðî­è­ç­âå­äå­íèÿ íà Аëå­êî Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ. Лèò. Х êë, 239. Оò âñè÷­êè ñòà­ðè íà­ðî­äè ãúð­öè­òå ñà îñ­òà­âè­ëè íàé-áî­ãà­òî êóë­òóð­íî íà­ñ­ëåä­ñ­ò­âî. Тå ñà çà­âå­ùà­ëè íà ÷î­âå­÷åñ­ò­âî­òî ïî­å­ìè­òå íà Оìèð "Иëè­à­äà" è "Оäè­ñåÿ", êî­è­òî ñå íà­ðåæ­äàò ìåæ­äó íàé-õó­áà­âè­òå òâîð­áè â ñâå­òî­â­íà­òà ëè­òå­ðà­òó­ðà. Иñò. V êë, 1965, 106.

5. Рàçã. Оñè­ãó­ðÿ­âàì ñè, ñúç­äà­âàì ñè äî­á­ðè óñ­ëî­âèÿ çà æè­âîò; ïî­ä­ðåæ­äàì ñå, óðåæ­äàì ñå, óñ­ò­ðîé­âàì ñå. Аäà­ìîâ ñè èìà­øå çåì­ëÿí­êà è âú­ò­ðå áå­øå ñå íà­ðå­äèë äî­á­ðå: ëå­ã­ëî, ìà­ñà è, ðàç­áè­ðà ñå, — õàð­òèÿ è ìàñ­òè­ëî çà çà­ïèñ­êè­òå. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. II, 20. Тîé ñå å íà­ðå­äèë ìíî­ãî ïî-äî­á­ðå îò ìåí: èìà ãî­ëÿ­ìà êú­ùà è íî­ñè ÷ó­äå­ñ­íî êî­æóõ­÷å îò ÷åð­íî êà­äè­ôå. Сâ. Мèí­êîâ, СЦ (ïðå­âîä), 70. — Зà ìå­íå íÿ­ìà äà ìè­ñ­ëèø. Зíàé, ÷å îòè­âàì íà ïå­÷àë­áà. Щîì ìàë­êî íå­ùî ñå íà­ðå­äÿ è ùå äî­é­äà äà òå âçå­ìà. К. Пåò­êà­íîâ, ЗëЗ, 19.

6. Рàçã. Иðîí. Уñ­ïÿ­âàì äà ïîñ­òú­ïÿ íÿ­êú­äå íà ðà­áî­òà èëè äà ñè îñè­ãó­ðÿ óäî­á­íî çà ñú­ùåñ­ò­âó­âà­íå ïî­ëî­æå­íèå, îáèêí. íå ïî ðå­äî­âåí, íîð­ìà­ëåí ïúò; âðåæ­äàì ñå, óðåæ­äàì ñå, óñ­ò­ðîé­âàì ñå. Вñè÷­êè èçîñ­òà­âÿò è çà­á­ðà­âÿò ñïî­ñî­á­íèÿ, ïúê íå­êà­äúð­íè­ÿò ïðà­âè ìå­òà­íè, íà­ðåæ­äà ñå, âúð­âè íà­ãî­ðå è ïî÷­âà äà ñè ïî­ò­ðè­âà ðú­öå­òå. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. II, 156. Зà­â­ðú­ùà­é­êè ñå çà ñå­ä­ìè­öà-äâå ïðè íåÿ, òîé ñëó­øà­øå îï­ëàê­âà­íè­ÿ­òà ѝ: "Тà îã­ëå­äàé ñå ìàë­êî, âèæ êàê õî­ðà­òà ñå íà­ðå­äè­õà. Нè­ìà íà­øå­òî å æè­âîò?" Еì. Мà­íîâ, БГ, 22. — Тè, äàñ­êà­ëå, êàê íå ñè ñå íà­ðå­äèë íå­é­äå íà ïî-áå­çî­ïà­ñ­íî? Л. Сòî­ÿ­íîâ, Х, 18.

7. Пðåí. Рàçã. Иðîí. Сà­ìî ñâ. Оáèêí. â ìèí. ñâ. èëè áúä. С ïîñ­òúï­êè, äå­ëà èëè äó­ìè èç­ïà­äàì â çà­ò­ðó­ä­íå­íî, íå­ó­äî­á­íî ïî­ëî­æå­íèå èëè ñå çëå­ïîñ­òà­âÿì ïðåä äðó­ãè; ïî­ä­ðåæ­äàì ñå. Иëî ñå íà­ïè­âà­øå äî îñ­êî­òÿ­âà­íå .. Кà­òî ñå ñú­áó­äå­øå, òðåç­âåí è íå­äî­âî­ëåí îò ñå­áå ñè,.., òîé íà­âåæ­äà­øå ãëà­âà è êàç­âà­øå: — Аìà ÷å ñå íà­ðå­äèõ! Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Т, 62-63. — Щîì è æå­íè­òå çà­ïî­÷­íà­õà äà ñå çà­íè­ìà­âàò ñ ïóñ­òà ïî­ëè­òè­êà, íà­ðå­äè­õ­ìå ñå. В. Нåø­êîâ, Н, 42.

Нà­ðå­äèë ñúì ñå êà­òî êó­÷å â êà­ðó­öà (êà­ðó÷­êà). Рàçã. Сúç­äàë ñúì ñè äî­á­ðè, áëà­ãî­ïðè­ÿ­ò­íè óñ­ëî­âèÿ çà íå­ùî, íàñ­òà­íèë ñúì ñå, óñ­ò­ðî­èë ñúì ñå íÿ­êú­äå äî­á­ðå. — Тî­çè Нåí­êî ñå å íà­ðå­äèë êà­òî êó­÷å â êà­ðó­öà. Аìè òîé çíàå ëè, ÷å Тà­íàñ ñà­ìî äà ïëþ­â­íå è ùå ãî óäà­âè? НА, 1963, áð. 4675, 3. Нà­ðå­äèõ ÿ; ùå ÿ íà­ðå­äÿ. Сà­ìî ñâ. â ìèí. è áúä. âðå­ìå. Рàçã. 1. Уñ­ïÿë ñúì, ùå óñ­ïåÿ äà ñè îñè­ãó­ðÿ ïå­÷àë­áà, äà ïî­ëó­÷à îá­ëà­ãè îò íå­ùî. И òà­êà, îò åä­íà ñòà­è­÷­êà Кè­ðî âà­äå­øå íà ãî­äè­íà ïî 350-400 ëå­âà ..Нà­ðå­äè ÿ íàø Кè­ðî — âúç­äè­øà­øå ñ òú­ãà Кðúñ­ò­üî è ñå çà­ã­ëåæ­äà­øå ìå÷­òà­òåë­íî è íå­î­ï­ðå­äå­ëå­íî. Мíî­ãî ìó ñå èñ­êà­øå è òîé äà ñè íà­òú­ê­ìè íÿ­êàê ðà­áî­òà­òà, íî êàê? Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ I, 20-21. Дóì­áà­çè­òå êó­ïó­âàò îò òÿõ åâ­òè­íî æèò­öå, ïðî­äà­âàò ãî íà äúð­æà­âà­òà ñêú­ïî, äúð­æà­âà­òà ãó­áè è ñìúê­âà çà­ãó­áè­òå îò ãúð­áà íà ðà­áî­ò­íè­öè­òå .. Хó­áà­âî ñà ÿ íà­ðå­äè­ëè... Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. I, 204. 2. Сà­ìî ñâ. â ìèí. è áúä. Зà èç­ðà­çÿ­âà­íå íà òðå­âî­ãà, ñú­æà­ëå­íèå îò íå­ùî íå­ï­ðè­ÿ­ò­íî, êî­å­òî å ñòà­íà­ëî îáèêí. ïî ìîÿ âè­íà èëè íå­î­÷àê­âà­íî, ñëó­÷àé­íî. — Пðî­è­ç­øåñ­ò­âèå — âè­íî­â­íî ïîâ­òî­ðè òîé,.., — íà ãîñ­ïî­äèí êà­ïè­òà­íà ñà îò­êðà­ä­íà­ëè óíè­ôîð­ìà­òà. — Сå­ãà ÿ íà­ðå­äè­õ­ìå! — óñ­ìè­õ­íà ñå Пå­åâ. — Тî­êó âèæ íÿ­êîÿ íîù è íå­ãî ñ ëå­ã­ëî­òî íà­ï­ðà­âî ñà ãî îò­íå­ñ­ëè íà­íÿ­êú­äå. В. Нåø­êîâ, Н, 105-106.Тî õàð­íî, ÷å õàé­âà­íè­òå íå áÿ­õà âú­ò­ðå [â îáî­ðà]ðå­÷å ñòà­ðà­òà. — А òî ùÿ­õ­ìå äà ÿ íà­ðå­äèì òî­ãà­âà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. I, 202. Нà­ðåæ­äà ñå / íà­ðå­äè ñå <êà­òî> ïî ÷à­ñî­â­íèê. Рàçã. Кàç­âà ñå çà íå­ùî, êî­å­òî ñòà­âà, óðåæ­äà ñå ìíî­ãî òî­÷­íî è íà­â­ðå­ìå. — Кàð­òè­òå ñà âúð­çà­íè â êúð­ïà — êà­çà òîé [Сòå­ôàí] îò­äà­ëå­÷å.. Сìÿ­íà­òà çà­ïî÷­âà íà ïúð­âè ÿíó­à­ðè. Вñè÷­êî ñå íà­ðåæ­äà ïî ÷à­ñî­â­íèê... А. Мè­õà­é­ëîâ, ДП, 24.

— Дðó­ãà (äè­àë.) ôîð­ìà: í à ð ÿ æ ä à ì.

      НАРЀЖДАМ2, -àø, íåñâ.; íà­ðå­äя̀, -ѝø, ìèí. ñâ. -ѝõ, ñâ., ïðåõ. 1. Рàçã. Оáèêí. ñúñ ñëåäâ. èçð. ñúñ ñú­þç ä à. Зà­ïî­âÿä­âàì (â 1 çíà÷.); ïî­âå­ëÿ­âàì, ðàç­ïî­ðåæ­äàì. — Кà­òî ïðå­öå­íÿ­âàì — èç­âè­êà òîé [Рà­êîâ­ñ­êè], — ÷å ïðè ñúç­äà­äå­íè­òå óñ­ëî­âèÿ çà­ñå­ãà âú­ç­ìî­æ­íîñò çà ïî-íà­òà­òú­ø­íà áîð­áà íÿ­ìà, àç íà­ðåæ­äàì ëå­ãè­ÿ­òà äà ñå ðàç­òó­ðè è îðú­æè­å­òî äà ñå îñ­òà­âè îùå ñå­ãà òóê, â êà­çàð­ìà­òà! Сò. Дè­÷åâ, ЗС I, 241. Бà­áèí áå íà­ðå­äèë äà áè­ÿò êëå­ïà­ëî­òî è ãî áè­õà ÷å­ò­íè­öè­òå ìó áúð­çî è íå­ñ­ðú­÷­íî, áè­õà ãî, äî­êà­òî íå ñå ñú­á­ðà ãî­ðå öÿ­ëî­òî ñå­ëî. Д. Тà­ëåâ, И, 540. Нà áà­êà îò­ï­ðåä áÿ­õà áî­ö­ìà­íúò,.. è íå­êîë­öè­íà ìî­ðÿ­öè, ãî­òî­âè äà îò­äà­äàò êîò­âà­òà, ùîì êà­ïè­òà­íúò îò ìîñ­òè­êà íà­ðå­äè. Н. Аí­òî­íîâ, ВОМ, 68. Кà­òî ÷å [Сå­âàñ­òè­öà] ñè îò­ìú­ùà­âà­øå íÿ­êî­ìó, ñó­õà, ÷åð­íà, ñ ïëàì­íà­ëè çëè î÷è, òÿ íà­ðåæ­äà­øå êîå ùå îñ­òà­íå, êîå ùå ñå çà­íå­ñå â ãðà­äà, êîå ùå ñå ïðî­äà­äå. Й. Йîâ­êîâ, АМГ, 217. Юëèé Цå­çàð íà­ðå­äèë äà ñà ïðè­òóð­ãà ïðåç ñå­êè 4 ãî­äè­íè ïî 1 äåí íà ôå­â­ðó­à­ðèÿ, è äà ñà íà­ðè­÷à òàÿ ãî­äè­íà âè­ñî­êî­ñ­íà. Ч. 1871, áð. 7, 199. // Зàñ­òà­âÿì íÿ­êî­ãî äà èç­ïúë­íè âî­ëÿ­òà, æå­ëà­íè­å­òî ìè. Сå­ãà òÿ áå­øå èç­ïà­ä­íà­ëà â èñ­òèí­ñ­êà ÿðîñò è íà­ðåæ­äà­øå íà ñè­íà ñè äà íå äðó­æè ñ Фèë­÷î, äà íå èã­ðàå ñ íå­ãî íà êàð­òè, äà íå ïó­øè, çà­ùî­òî îò ïó­øå­íå­òî è ïè­å­íå­òî íè­êîé íå å ïðî­êîï­ñàë. К. Кàë­÷åâ, ПИЖ, 67.

2. Пðåõ. Дè­àë. Вú­ç­ëà­ãàì ðà­áî­òà íà íÿ­êî­ãî, îï­ðå­äå­ëÿì íà íÿ­êî­ãî êàê­âî äà ðà­áî­òè èëè äà

íà­ï­ðà­âè íå­ùî. Тîé [Сòî­ÿí] äî­ðè âà­æ­íî ñå ïî­è­ç­êà­ø­ëÿ, êà­òî ìà­éñ­òîð Кî­÷î, êî­ãà­òî âñÿ­êà ñú­áî­òà ñëå­äî­áåä íà­ðåæ­äà­øå êàë­ôè­òå ñè çà ðà­áî­òà ïðåç ñëåä­âà­ùà­òà ñå­ä­ìè­öà. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 96. Кðî­å­øå ïëà­íî­âå, íà­ðåæ­äà­øå ñëó­ãè­òå. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. I, 48-49. Сòà­íàò ëè äå­öà­òà, ùå çå­ìå äà ãè ñòå­ã­íå, ùå ãè íà­ãî­äè äà ïî­õà­ï­íàò, ùå ãè èç­ï­ðà­òè ó äàñ­êà­ëà, èëè ùå ãè íà­ðå­äè íà ðà­áî­òà. Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. I, 1925, 167. íà­ðåæ­äàì ñå, íà­ðå­äÿ ñå ñòðàä. íà­ðåæ­äà ñå, íà­ðå­äè ñå áåçë. Нà­ðåæ­äà­øå ñå èç­ðè­÷­íî "äà íå ñå áúð­çà" è äà ñå "èç­÷àê­âà" ðàç­âè­òè­å­òî íà ñú­áè­òè­ÿ­òà, êî­å­òî çíà­÷å­øå íà ïðîñò åçèê äà ñå ëú­æàò è ðàç­òà­êà­âàò ðà­áî­ò­íè­öè­òå. Д. Дè­ìîâ, Т, 255-256. Пàð­öà­ëè ëè? Нà­ðåæ­äà ñå ïî öå­ëèÿ ëà­ãåð — äà ñå èç­ìè­ñ­ëÿò ïàð­öà­ëè. И åòî åäèí ïðà­âè ñïà­ñè­òåë­íî­òî "îò­ê­ðè­òèå": âñè÷­êè ùå îò­ðå­æàò ïî ìàë­êî îò ïî­ëè­òå íà øè­íå­ëè­òå ñè,.. è ñëåä ìàë­êî ïàð­öà­ëè­òå ñà ãî­òî­âè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ПМ, 59.

— Дðó­ãà (äè­àë.) ôîð­ìà: í à ð я̀ æ ä à ì.