ПА̀РЯ1, ‑èø, ìèí. ñâ. ïа̀­ðèõ, íåñâ., ïðåõ. 1. Тî­ïÿ íå­ùî âúâ âðÿ­ëà, ãî­ðå­ùà âî­äà èëè çà­ëè­âàì, îá­ëè­âàì íå­ùî ñ âðÿ­ëà, ãî­ðå­ùà âî­äà; ïî­ïàð­âàì, èç­ïàð­âàì, çà­ïàð­âàì. В ãî­ëå­ìè, äúë­áî­êè êî­ðè­òà æå­íè­òå ïà­ðå­õà íî­âà­òà âúë­íà è ñëåä òî­âà äúë­ãî ÿ ïëà­ê­íå­õà â ðå­êà­òà. К. Пåò­êà­íîâ, ЗëЗ, 244. Оò ãëà­âà­òà ìó ñå ïîâ­äè­ãà­ëà ïà­ðà, êà­òî îò êî­òå­ëúò, â êî­ãî­òî áà­áè­òå ïà­ðÿò äðå­õè­òå. Л. Кà­ðà­âå­ëîâ, Сú÷. II, 30-31. Бå­øå òúí­êî òî­âà âè­íî .. è âñå íå ìî­æå­øå äà ñâè­ê­íå ñ åä­âà äî­ëî­âè­ìèÿ äúõ íà ñòà­ðà áú÷­âà. — Пà­ðè­õ­ìå ÿ ñ äúð­âå­íà ñî­äà — áå êà­çàë ñíî­ùè ñâà­òúò çà áú÷­âà­òà. Г. Мè­øåâ, ЕП, 137. Дî­ï­ðå­äè ìå­ñåö-äâà òîé ïè­å­øå êà­ôå, ñì­ëÿ­íî ñà­ìî îò ëå­á­ëå­áèè è ðúæ, ÷àé ñè ïà­ðå­øå îò ëè­ïîâ öâÿò èëè ðî­çî­âè ëèñ­òà. А. Гó­ëÿø­êè. Л, 144. — Нàé ìå ìú­÷è äà ïà­ðÿ òðè­öè íà ïðà­ñå­òî è äà ìú­ê­íà âå­ä­ðè­öà­òà äà ãî õðà­íÿ — îï­ëàê­âà ñå ìà­ìà íà òà­òè. Н. Кà­ðà­ëè­å­âà, ЯЧ, 50. Тàì [â êó­õ­íÿ­òà] Дî÷­êà è Сòàí­êà ìè­å­õà ñú­äî­âå­òå, òàì ïå­ðÿ­õà, òàì ãîò­âå­õà, òàì ìú­æå­òå êúë­öà­õà òèê­âè è ïà­ðå­õà ñìëÿí ôèé çà äî­áè­òú­êà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ, 15. Дî­á­ðå äî­øåë, Рà÷­êî,/../ êà­÷à­ìàê äà ìå­øàø,/ êî­ï­ðè­âå äà ïà­ðèø. Нàð. ïåñ., СáВСòТ, 190.

2. Зà­ã­ðÿ­âàì, çà­òî­ï­ëÿì íÿ­êîÿ ÷àñò íà òÿ­ëî­òî ñ öåë ëå­êó­âà­íå. Еä­íà æå­íà õî­äå­øå íà­ñàì-íà­òàì èç ñòà­ÿ­òà, êà­òî ÷å òè­÷à­øå. Гî­ðå­øå îãúí.. Пðè­ãîò­âÿ­õà .. òó­õ­ëà äà ïà­ðÿò áîë­íèÿ. Й. Йîâ­êîâ, ЖС, 35-36. Сå­ðè­î­ç­íî ñè íà­òúð­òèõ äÿ­ñ­íà­òà ðú­êà â êèò­êà­òà. Щå òðÿá­âà äà ÿ ïà­ðÿ, çà­ùî­òî ìå áî­ëè. Иâ. Вà­çîâ, ПЕМ, 71. — Сà­ëåï, Сà­ëåï! — âè­êàõ àç, êàê­òî ñúì ÷ó­âàë äà âè­êàò ïî íàñ. — Пà­ðè ãó­øà, öå­ðè ãúð­ëî! Сò. Дè­÷åâ, Р, 95. Тå [ñå­ëÿ­íè­òå] òðÿá­âà­øå ñå­ãà äà ñè ïà­ðÿò êî­êà­ëè­òå. Дúë­ãî âðå­ìå òðÿá­âà­øå äà ñå ìè­íå, äîã­äå­òî äî­äàò íà ñå­áå ñè. Р. Бëúñ­êîâ, СáНУ XVIII, 580.

3. Вúç­ïà­ëÿ­âÿì êî­æà­òà ïðè äî­ïèð ñ êî­ï­ðè­âà, ìå­äó­çà è ïîä. Кî­é­òî ñè å ïà­ðèë ðú­öå­òå äà

áå­ðå êî­ï­ðè­âà, íà ñå­áå ñè ãîç­áà ùå ñâà­ðè. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 353. ïà­ðÿ ñå ñòðàä. è âúçâð. В òóé âðå­ìå âîé­íè­öè­òå, ÷è­è­òî äðå­õè ñå ïà­ðÿò, ñòî­ÿò â äâî­ðà ïî äîë­íè äðå­õè. Л. Сòî­ÿ­íîâ, Х, 138. Пî­ñ­ðåä íîù Аë­êàç .. ñêî­÷è îò ëå­ã­ëî­òî è çà­õî­äè èç ñòà­ÿ­òà .., èç­ìú÷­âàí îò çúá.. Оïè­òà êàê­âî íå: ïа̀­ðè ñå ñ âúç­ã­ëà­â­íè÷­êà, íà­ã­ðÿ­íà íà ïå÷­êà­òà, íà­ëà­ãà çú­áà ñ ÷ó­êàí ÷å­ñúí. Й. Йîâ­êîâ, З, 1937, áð. 5473, 19. Мîñ­êî­âå­öúò, êà­òî îòè­äå íà õà­ìàì ,.. áèå ñå ñ âúð­øè­íè ïî ãî­ëè­òå ìå­ñà äà ìó äî­äå êåô è òî­ãà­âà ñè ëÿ­ãà äà ñå ïà­ðè .. ñ ïà­ðà îò íàñ­âå­ò­ëå­íè êà­ìú­íè. Ц. Гèí­÷åâ, ГК, 363.

      ПА̀РЯ2, ‑èø, ìèí. ñâ. ïа̀­ðèõ, íåñâ., íå­ïðåõ. 1. Мíî­ãî ñúì íà­ãî­ðå­ùåí (èëè ñ ìíî­ãî íèñ­êà òåì­ïå­ðà­òó­ðà) è ïðè äî­ïèð ïðå­äèç­âèê­âàì áîë­êà. Еòî — îêî­ëî íå­ãî å ãðåé­íà­ëî ÿñ­íî ñëúí­öå. Лú­÷è­òå ìó ñè­ïÿò æàð. Вúç­äó­õúò å íà­æå­æåí, çå­ìÿ­òà ïà­ðè ïîä áî­ñè­òå ìó êðà­êà. Аë. Бà­áåê, МЕ, 128. Нå­ñè êà­òî ÷å ëè è èí­ñ­òèí­ê­òè íÿ­ìà­øå. Тîé óæà­ñ­íî ñå ó÷ó­äè, êà­òî îò­ê­ðè, ÷å þòè­ÿ­òà ïà­ðè. Иëè ÷å êî­ò­ëî­íúò ìî­æå äà òè èç­ãî­ðè ïðúñ­òè­òå. П. Вå­æè­íîâ, БГ, 144. Пðî­äà­âà­÷úò ñ äðåç­ãàâ ãëàñ ñå ïðî­âèê­âà­øå: "Тî­ï­ëè ãå­â­ðå­öè, ìî­ëÿ! Тî­ï­ëè, ïà­ðÿò!" Сò. Дàñ­êà­ëîâ, СЛ, 506. Вçå äà ïà­äà çäðà÷. Зà­ñèë­âà ñå îùå ïî­âå­÷å îñ­ò­ðè­ÿò ìðàç, êî­é­òî áå­ç­ìè­ëîñ­ò­íî ùè­ïå è ïà­ðè. Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. III, 13. Лà­âè­íà — ëà­âà. Оãú­íÿò è ñòó­äúò ïà­ðÿò åä­íàê­âî. Бë. Дè­ìè­òðî­âà, Лàâ., 159. Сòî ñëúí­öà ñà íà íå­áå­òî çâúí­íà­ëè è ïëàì­íà­ëè — / ãðåé è ïà­ðè âñÿ­êà áó÷­êà, âñå­êè ñòðúê è êà­ìú­÷å. А. Рàç­ö­âå­ò­íè­êîâ, Сò, 87. Мàë­êî­òî äå­òå ùîì âè­äè ñâåù è ïî­ñÿã­âà äà ѝ óëî­âè ïëà­ìú­êà, áåç äà çíàå, ÷å òî ïà­ðè. Д. Вî­é­íè­êîâ, У, 1971, áð. 6, 84. ● Оáð. В ðú­öå­òå ñè äúð­æå­øå è äâå­òå ìî­íå­òè.. Нî çà­ùî Бåí­êî íå èì ñå ðàä­âà? Зà­ùî ãè äúð­æè òà­êà, êà­òî ÷å ëè ïà­ðÿò â ðú­öå­òå ìó? Аë. Бà­áåê, МЕ, 41.

2. Сèë­íî ãðåÿ, èç­ëú÷­âàì ãî­ëÿ­ìà òî­ï­ëè­íà; ïðè­ïè­÷àì, ïðå­æó­ðÿì. Кà­òî ïî­ï­ðå­ìè­íå­øå ïëà­ä­íå è ñëúí­öå­òî íå ïà­ðå­øå âå­÷å òà­êà ñèë­íî .. äîñ­òîé­íè­òå åð­ãå­íè îò­âåæ­äà­õà ñâèð­öè­òå ïîä ñå­ëî­òî, ïðè âúð­áè­òå. Иë. Вî­ëåí, МДС, 9. Нàä íå­ãî [ïî­ëå­òî] ïà­ðå­øå áå­çî­á­ëà­÷­íî íå­áå — ïî­áå­ëÿ­ëî è ïðåì­ðå­æå­íî îò ãî­ðå­ùè­íè­òå. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ I, 128. Сëúí­÷î­âè­òå ëó­÷è, êî­è­òî ïà­ðÿ­õà òâúð­äå ãî­ðå­ùî, òóê â òàÿ äî­ëè­íà .. ñòà­âà­õà ïî-÷óâ­ñ­ò­âè­òåë­íè. З. Сòî­ÿ­íîâ, ЗБВ II, 98. Пà­ðè è ïðè­ïè­÷à þë­ñ­êî ñëúí­öå,/ òåæ­êà çà­äó­õà çå­ìÿ ïðè­òèñ­êà. Н. Рà­êè­òèí, Сò II, 153.

3. Иìàì âè­ñî­êà òåì­ïå­ðà­òó­ðà (îáèêí. ïî­ðà­äè áî­ëåñò, ñèë­íî ïðå­æè­âÿ­âà­íå è äð.); ãî­ðÿ. Тî [äå­òå­òî] ïëà­÷å æàë­íî, òÿ óñå­òè ñ îñ­ò­ðà, íå­î­÷àê­âà­íà ÷óâ­ñ­ò­âè­òåë­íîñò êàê ïà­ðå­øå ÷åë­öå­òî ìó íà ñòó­äå­íà­òà ѝ äëàí. Тî áå­øå áîë­íî. Д. Тà­ëåâ, И, 610-611. Зä­ðàâ­êî íà­ï­ðà­âè óñè­ëèå äà îâ­ëà­äåå õúë­öà­íå­òî, êî­å­òî äà­âå­øå ãúð­ëî­òî ìó. Зà­ãî­âî­ðè ñ ïðå­ñè­ï­íàë ãëàñ, îò­÷à­ÿ­íî. Бó­çè­òå ìó ïà­ðå­õà. Цâ. Аí­ãå­ëîâ, ЧД, 76. Сúë­çè­òå ïà­ðå­õà âúð­õó èç­ñ­òè­íà­ëè­òå ìó áó­çè, óñ­ò­íè­òå ìó íå ïðåñ­òà­âà­õà äà øåï­òÿò: — Дà­íî ñà­ìî îñ­òà­íå æèâ... Дà­íî íå óì­ðå. Аë. Бà­áåê, МЕ, 153. Дëà­íè­òå ìó âçå­õà äà ïà­ðÿò îò òðè­å­íå­òî íà âú­æå­òî. П. Пðî­äà­íîâ, С, 140. — Тè èìàø îãúí íà ñúð­öå­òî ñè, ÿ êàê òè ïà­ðÿò ðú­öå­òå. Иë. Бëúñ­êîâ, ДБ, 54.

4. Зà ðà­íà, íà­ðà­íå­íà ÷àñò îò òÿ­ëî­òî èëè îð­ãàí — ïðè­÷è­íÿ­âàì ñèë­íà áîë­êà (êà­òî ïðè èç­ãà­ðÿ­íå); áî­ëè, áî­ëè ìå, ãî­ðè ìè. Кóð­øó­ìå­íà­òà ðà­íà ïà­ðå­øå íå­é­äå âè­ñî­êî íàä êî­ëÿ­íî­òî, íî äå òî­÷­íî, Пåò­êî íå ìî­æå­øå äà îï­ðå­äå­ëè. Сò. Сè­â­ðè­åâ, ПВ, 38. Мëà­äå­íîâ ñ îá­ëåê­÷å­íèå ñå­ä­íà íà ìî­ê­ðèÿ ïî­è­ç­ã­íèë ñòîë.. Хî­äè­ëà­òà ìó ïà­ðå­õà, ñÿ­êàø áÿ­õà îä­ðà­íè. Х. Рó­ñåâ, ПЗ, 154. Пîå ñè [Гðà­øåâ] âúç­äóõ, ãî­ëè­òå ìó ëàê­òè áÿ­õà èç­ä­ðà­íè è ïà­ðå­õà, êî­ëå­íå­òå ãî áî­ëÿ­õà. Д. Фó­÷åä­æè­åâ, Р, 208. Аç ñå èç­ï­ðà­âèõ íà íî­çå êî­ìàé äî ñà­ìè­òå òå­çè ãî­ëåì­öè; áÿõ çà­øå­ìå­òåí îò ïúë­çå­íå­òî è îò ðè­òà­íè­öè­òå ïî ìå­íå; î÷è­òå ìè ïà­ðÿ­õà — íà­ëÿ­ëè ñå áÿ­õà, âè­äè ñå, ñ êðúâ. А. Сòðà­øè­ìè­ðîâ, А, 330. Тè­÷à òîé ïî íå­ãî [ïî­ëå­òî] êà­òî ðà­íåí ÷î­âåê, êî­ìó­òî ðà­íà­òà çëå ïà­ðè, äà­íî ñå ïî­ðàç­âå­ä­ðåå. Иë. Бëúñ­êîâ, ДБ, 40. Кàê ïà­ðÿò áî­ñè­òå êðà­êà —/ ïî­äó­òè,/ â ãðîç­íè,/ ãíî­é­íè ðà­íè. В. Аí­ä­ðå­åâ, ППåñ., 78. // Зà î÷è — áî­ëÿ ïî­ðà­äè ïðå­ó­ìî­ðà, áåç­ñú­íèå. Сòå­ôà­íîâ èñ­êà­øå äà çàñ­ïè, î÷è­òå ìó ïà­ðå­õà çà ñúí, à íå ìî­æå­øå. Х. Рó­ñåâ, ПЗ, 12.

5. Зà êî­ï­ðè­âà, ìå­äó­çà è ïîä. — ïðè­÷è­íÿ­âàì ñúð­áåæ èëè áîë­êà ïðè äî­ïèð; ùè­ïÿ, æà­ðÿ, æó­ëÿ. Тîé [äÿ­äî Кî­ëþ] âèæ­äà­øå ñ î÷è­òå ñè, ÷å ïî áó­íè­ùà­òà ðàñ­òàò ñà­ìî ïëå­âåë, êî­ï­ðè­âà è áó­íè­êà, è òîé çíà­å­øå, ÷å åä­íî­òî òðå­áÿò êà­òî íå­ïî­ò­ðå­á­íî, äðó­ãî­òî ïà­ðè, à òðå­òî­òî — ãîð­÷è è òðî­âè. М. Гå­îð­ãè­åâ, Иçáð. ðàçê., 157. Сïîì­íè ñè êàê ïðå­äè òðúã­âà­íå ñ ÷à­ñî­âå "ïîì­ïå­õà" ëîñ­òî­âå­òå çà êîò­âè­òå, ïëó­â­íà­ëè â ïîò, êî­ÿ­òî ïà­ðå­øå íà î÷è­òå. Н. Аí­òî­íîâ, ВОМ, 143. Кîé îò íàñ íå áè ñå ïî­çà­÷ó­äèë, àêî ìó ñå ïðåä­ñ­òà­âå­øå ïðåä î÷è­òå æè­âî­ò­íî íà âèä êà­òî ñú­ùà îì­á­ðå­ëà .. îò­âú­ò­ðå ѝ .. ïðî­òî­÷å­íè ìíî­æåñ­ò­âî ìÿ­ñ­íè æè­öè, äî êî­è­òî êà­òî ñå äî­ï­ðåø, ïà­ðÿò ñú­ùî êà­òî êî­ï­ðè­âà­òà. Ч, 1875, áð. 2, 69. Мúæ îò æå­íà áÿ­ãà,/ â êî­ï­ðè­âà­òà ëÿ­ãà;/ êî­ï­ðè­âà ãî ïà­ðè,/ òîé æeíà ñè ôà­ëè. Нàð. ïåñ., СáНУ VI, 77.

6. Зà ðà­êèÿ, ñïèðò, ïè­ïåð è äð. — ïðè­÷è­íÿ­âàì ñèë­íî ïàð­ëè­âî óñå­ùà­íå â óñ­òà­òà, ãúð­ëî­òî, ñòî­ìà­õà è ïîä.; ãî­ðÿ, ùè­ïÿ, ëþ­òÿ. Дà­âà­õà íè ñèë­íà ìå­ñ­íà õðà­íà è ïàð­ëè­âà ðà­êèÿ.. И íà­è­ñ­òè­íà, êà­òî ÿ ïè­é­íåø, äúë­ãî âðå­ìå ïà­ðè è ãî­ðè â ãúð­ëî­òî è ãúð­äè­òå òè. П. Мè­õàé­ëîâ, МП, 22. Тîé [áà­ðè­òúò] å ìíî­ãî òÿ­æúê è ïà­ðè íà ÿçè­êà êà­òî âú­ã­ëåí. Д. Мó­òåâ, ЕИ, 121. Чóø­êè­òå ïà­ðÿò, èç­ãî­ðè­õà ìè åçè­êà. △ Чå­ñú­íúò ïà­ðè íà ñòî­ìà­õà ìè.

7. Пðåí. Иç­ìú÷­âàì ñèë­íî, ïðè­÷è­íÿ­âàì áîë­êà, ìú­êà; ãî­ðÿ. Чó­òè­òå çà áà­ùà ìó äó­ìè ïà­ðå­õà íà ñúð­öå­òî ìó. Цâ. Мèí­êîâ, МЗ, 80. Щå ïà­ðè [ñïî­ìå­íà íå­ðàä] — êà­òî âú­ã­ëåí — íà äó­øè­òå áîë­íè. П. Яâî­ðîâ, Сú÷. I, 151. Тà­êè­âà­òî çëî­ùàñ­òèÿ ñå ñëó÷­âàò ðÿä­êî..; íà õè­ëÿ­äî­òî åä­íî­ìó ñå ñëó÷­âà òà­êúâ îãúí, íî òàì, äå­òî ïà­ä­íå òîé, òåæ­êî íà íåÿ êú‑

ùà, òàì ãî­ðè, ïà­ðè è ïà­ðè äî ñìúðò. Лèë., 1884, êí. 7, 26. Аç íà­ëè òè êà­çàõ/ ìî­ìà äà íå ëè­áèø,/../ ìî­ìà ñ ìíî­ãî ïà­ðè,/ ÷å ïà­ðè­òå ïà­ðÿò,/ ïà­ðÿò íà ñúð­öå­òî. Нàð. ïåñ., СáВСòТ, 491.

8. Пðåí. Зà ÷óâ­ñ­ò­âî — ïðî­ÿ­âÿ­âàì ñå ñ ãî­ëÿ­ìà ñè­ëà, äî áî­ëå­ç­íå­íîñò; ãî­ðÿ. Еä­íà è ñú­ùà ñè­ëà ïðè­çî­âà íè,/ åä­íà è ñú­ùà îáè÷ ïà­ðè â íàñ./ И åòî ãè — ñúð­öà­òà íè ñú­á­ðà­íè/ çà ïîä­âèã è çà æåð­ò­âà â òîÿ ÷àñ. Т. Хàð­ìàí­äæè­åâ, П, 25. Пà­ðè áîë­êà­òà, ãúð­ëî­òî ñòè­ñ­íà­ëà./ Тè ïðîñ­òè,/ ìîÿ ñú­âåñò,/ ìîé ðî­äåí áà­ùà. Мë. Иñà­åâ, О, 53.

ПА̀РИ МЕ íåñâ.; íå­ï­ðåõ. 1. Иç­ïèò­âàì ôè­çè­÷åñ­êà áîë­êà îò äî­ïèð èëè ãî­ëÿ­ìà áëè­çîñò äî íå­ùî ãî­ðå­ùî èëè ìíî­ãî ñòó­äå­íî; ïà­ðè ìè, ãî­ðè ìè. Вå­ä­íà­ãà íà­ã­ðà­áèë òà­âà­òà, êàê­òî áè­ëà ãî­ðå­ùà, ïà­ðå­ëà ãî óæà­ñ­íî, íî íÿ­ìà­ëî êàê — òúð­ïÿë. П. Вå­æè­íîâ, НБК, 231. — Нî òå ñà âà­øè, ìîì­÷å­òà, çà âå­ñåë­áà.. Нèå òðÿá­âà äà âè äà­ðèì — îïèò­âà­øå ñå äà âú­ç­ðà­çè òàò­êî è òà­êà äúð­æå­øå ïà­ðè­òå â ðú­êà­òà ñè, êà­òî ÷å ëè òå ãî ïà­ðå­õà. Д. Бî­çà­êîâ, ДС, 70. Мà­é­êà ìó ñòà­íà, äî­íå­ñå ïîð­ò­ìî­íå­òî, îò­á­ðîè îñåì ëå­âà è ìó ãè ïî­äà­äå. Тîé ãè ïîå ñ òðå­ïå­ðÿ­ùà ðú­êà. Сòðó­âà­øå ìó ñå, ÷å òèÿ øà­ðå­íè õàð­òèé­êè ãî ïà­ðÿò, ãî­ðÿò ïðúñ­òè­òå ìó. П. Пðî­äà­íîâ, С, 23.

2. Иç­ïèò­âàì îñ­ò­ðî äðà­ç­íå­íå, áîë­êà èëè ïðè­÷è­íÿ­âàì òà­êî­âà äðà­ç­íå­íå, áîë­êà; ãî­ðè ìè, ïà­ðè ìè. Пîò­òà [íà Гðà­øåâ] ñå ñëè­âà­øå ïðåç âåæ­äè­òå â î÷è­òå ìó è ãî çà­ñ­ëå­ïÿ­âà­øå, ïà­ðå­øå ãî êî­æà­òà íà öÿ­ëî­òî òÿ­ëî. Д. Фó­÷åä­æè­åâ, Р, 209. Яç­äå­øå ñ íà­âå­äå­íà ãëà­âà è ÷åñ­òî ïðå­êàð­âà­øå êúð­ïà çàä òå­ìå­òî, âðúç êúð­âà­âà­òà èâè­öà, ùî îïàñ­âà­øå äå­áå­ëèÿ ìó âðàò. Тÿ ãî ïà­ðå­øå êà­òî îã­ðîì­íà ïè­ÿ­âè­öà. А. Хðèñ­òî­ôî­ðîâ, А, 16. // Иç­ïèò­âàì æàæ­äà. — Мî­ðå íå­÷åì òè ÿ âî­äà — äðó­ãî­ÿ­÷å ìå ïà­ðè, äðó­ãî ìè ñå ïèå, àìà íå çíàì ùî. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. V, 79.

3. Пðåí. Иç­ïèò­âàì îñ­ò­ðà äó­øå­â­íà áîë­êà, ìú­êà; ñòðà­äàì, ïà­ðè ìè, ãî­ðè ìè. Сâèå ëè ñå ñà­ìî­äèâ­ñ­êà êèò­êà/ â ïà­çó­õà­òà — ëÿ­âî äî ñúð­öå­òî!/ Пà­ðå­øå ìå ïóñ­òè êà­äúð çäðà­âåö,/ òà ãî­ðå­øå ìîå ñúð­öå êëå­òî! К. Хðèñ­òîâ, СК, 67.

      ПА̀РЯ3, ‑èø, ìèí. ñâ. ïа̀­ðèõ, íåñâ., ïðåõ. 1. Зà íå­ùî ìíî­ãî ãî­ðå­ùî (èëè ìíî­ãî ñòó­äå­íî) — ïðå­äèç­âèê­âàì ñèë­íà áîë­êà èëè îñ­ò­ðî íå­ï­ðè­ÿ­ò­íî óñå­ùà­íå ïðè äî­ïèð; ãî­ðÿ, èç­ãà­ðÿì. Бî­ðèñ Гëà­ó­øåâ íå èç­ëå­çå îò îêî­ïà, íî ñòðå­ëÿ­øå åä­íî ñëåä äðó­ãî, öåâ­òà íà ïóø­êà­òà ïà­ðå­øå ðú­öå­òå ìó. Д. Тà­ëåâ, И, 571. Дíè­òå áÿ­õà èç­ïúë­íå­íè ñ íå­ïî­íî­ñèì çíîé, êî­é­òî ïà­ðå­øå äðî­áî­âå­òå è èç­ñó­øà­âà­øå òÿ­ëî­òî, à íî­ùè­òå âìåñ­òî ïðî­õ­ëà­äà èç­ïóñ­êà­õà çà­äóõ. ВН, 1951, áð. 2245, 4. Дè­øà­øå äúë­áî­êî, ñ øè­ðî­êî îò­âî­ðå­íà óñ­òà è ñòó­äå­íè­ÿò âúç­äóõ ãî ïà­ðå­øå ïî ãúð­ëî­òî. И. Пå­ò­ðîâ, НЛ, 181. Бà­ùà­òà ñâè­äåí ñèí ïðè­òèñ­êà,/ ñè­íúò â áà­ùà å âïèë ðú­öå./ Сúë­çè­òå ïà­ðÿò êà­òî èñ­ê­ðè/ áðà­äÿ­ñà­ëî­òî ìó ëè­öå. Аñ. Бî­ñåâ, СЦС, 31.

2. Зà ðà­êèÿ, ñïèðò, ïè­ïåð è ïîä — ïðè­÷è­íÿ­âàì ñèë­íî äðà­ç­íå­íå, ïàð­ëè­âî óñå­ùà­íå â óñ­òà­òà, ãúð­ëî­òî; ãî­ðÿ, ùè­ïÿ. Тî­âà íå­ùî [áå­íå­äèê­òè­íúò] õåì ïà­ðè, õåì ãú­äå­ëè÷­êà ãúð­ëî­òî, õåì ñëà­äè äó­øà­òà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. XIX, 21. — Аêî ïðåä­ïî­÷è­òà­òå àë­êî­õî­ëà, ùå âè íà­ëåå ÷àø­êà áà­ãà­ñå­é­ðà èëè êà­øà.. Тèÿ äâå óæà­ñ­íè áðà­çèë­ñ­êè ðà­êèè îò ãðîç­äå è îò çà­õàð­íà òðúñ­òè­êà .. ïà­ðÿò ãúð­ëî­òî êà­òî ïëà­ìúê. Сâ. Мèí­êîâ, ДА, 53. // Зà êî­ï­ðè­âà — ïðå­äèç­âèê­âàì ñúð­áåæ.

3. Пðåí. Пðè­÷è­íÿ­âàì ñèë­íà ìú­êà, ñòðà­äà­íèå; èç­ìú÷­âàì, ãî­ðÿ. Нå ïî­ñ­ìÿ äà ñðå­ù­íå Зä­ðàâ­êî­âèÿ ïî­ã­ëåä, êî­é­òî ïà­ðå­øå ëè­öå­òî ìó. Цâ. Аí­ãå­ëîâ, ЧД, 201.  Оáð. Тîé ÿ [îò‑

ðî­âà­òà] ïî­ïèï­âà­øå ñ ðú­êà, óñå­ùà­é­êè êàê ìú­êà ïà­ðè ñúð­öå­òî ìó. Еì. Сòà­íåâ, ВТВ, 8.

4. Дè­àë. Зà ñëà­íà — íà­ðà­íÿ­âàì ëèñ­òà­òà íà ðàñ­òå­íèå; îñ­ëà­íÿ­âàì, ïî­ïàð­âàì. Кèò­êî çå­ëå­íà, ÷åð­âå­íà,/../ îñåì­íà­äåñ­òå ãî­äè­íè/ êàê ñè òà ïðà­øàì, çà­ëè­âàì/ è âå­÷å­ðî òà ïî­ê­ðè­âàì/ ñúñ êî­ï­ðè­íå­íà êúð­ïè­öà,/ äà òú íå ïà­ðè ñëà­íî­íà. Нàð. ïåñ, СáНУ XXXIX, 94. Еä­íî áå äúð­âî îñ­òà­ëî/ è òî áå êëå­òî ÿâîð­÷å./ Сàë íå­ãî ñëà­íà íå ñëà­íè/ è íå­ãî ïо̀­ïàð íå ïà­ðè. Нàð. ïåñ., СáВСòТ, 783.  Оáð. Щî ìè ñè êè­ìåí, êà­õú­ðåí [áà­é­ðà­êî]?/ Дåë òà å ñëà­íà ïà­ðè­ëà/ èë òà å îãúí èç­ãî­ðåë? Нàð. ïåñ., СáНУ XXXIX, 32. ïà­ðÿ ñå ñòðàä. è âúçâð. Вî­é­íè­öè­òå õúð­êà­õà îêî­ëî îã­í­üî­âå­òå â òå­æúê ñúí.. Дðó­ãè .. ñúð­áà­õà îò èç­ïî­÷ó­êà­íè­òå êàí­÷å­òà ÷å­ðåí êà­òî êà­ò­ðàí ñè­ëåí ÷àé, êà­òî ñå ïà­ðå­õà è äó­õà­õà. ВН, 1960, áð. 2860, 2.

      ПА̀РЯ4, ‑èø, íåñâ., ïðåõ. Дè­àë. Пî­ðÿ, ðàç­ïîð­âàì; ïàð­âàì, ïåð­âàì. Сî ñà­áÿ ïî ãúð­ëî éú ñå­÷å, ñî áîç­äó­ãàí ïî ñúð­öå éú [ëà­ìÿ­òà] ïà­ðèò. Нàð. ïåñ., СáБðМ, 81.