ПЕЧА̀ЛЕН1, ‑ëíà, ‑ëíî, ìí. ‑ëíè, ïðèë. Пî­åò. 1. Кî­é­òî èç­ïèò­âà ïå­÷àë, êî­é­òî å îá­çåò îò ìú­êà, òú­ãà, ñêðúá; òú­æåí, ñêðú­áåí, ãî­ðåñ­òåí. Пðî­òè­âîï. ðà­äîñ­òåí. Рàç­ã­ðà­äå­íè­òå ñòà­ðè ãðî­áè­ùà ïðåä ÷åð­ê­âà­òà ñà ïúë­íè ñ æå­íè, êî­è­òî áå­ç­ðàç­áîð­íî ñå ùó­ðàò íà­ãî­ðå-íà­äî­ëó, ïå­÷àë­íè è ñå­ðè­î­ç­íè. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. II, 14. Нè­êî­ãà âå­÷å òîé íå âè­äÿ ðî­äè­òå­ëè­òå ñè ðà­äîñ­ò­íè. Оñî­áå­íî ïå­÷àë­íà èç­ãëåæ­äà­øå ìàé­êà ìó. Тÿ ãî­âî­ðå­øå âè­íà­ãè òè­õî, à ëè­öå­òî ѝ âñå­êè äåí ñòà­âà­øå ïî-áëå­äî. Вë. Пî­ëÿ­íîâ, ПП, 31. Тîé óòå­øà­âàë ïå­÷àë­íè­òå ñè ó÷å­íè­öè, êà­òî èì äî­êàç­âàë áåç­ñìúð­òè­å­òî íà äó­øà­òà, è íà­ðè­÷àë ñâî­ÿ­òà ñìúðò ïðå­è­ìå­íó­âà­íå â ïî-äî­áúð æè­âîò. Н. Мè­õàé­ëîâ­ñ­êè, РВИ (ïðå­âîä), 153. О, ñêðè­òè âî­ï­ëè íà ïå­÷à­ëåí ñòðàí­íèê,/ íà­ï­ðà­ç­íî ñïîì­íèë ìàé­êà è ðî­äè­íà! Д. Дå­áå­ëÿ­íîâ, ЗëП, 64.

2. Кî­é­òî å èç­ðà­çÿ­âà ïå­÷àë; òú­æåí, ñêðú­áåí, ãî­ðåñ­òåí. Пðî­òè­âîï. ðà­äîñ­òåí. Тå âëè­çà­õà â ñòà­ÿ­òà ѝ ïðåä­ïà­ç­ëè­âî è ïî­ëå­êà, êà­òî ïðè óç­ìè­ðà­åù .. ñ ïå­÷à­ëåí èç­ðàç íà ëè­öà­òà. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. III, 73. Пðåä áëå­ä­íèÿ ëèê íà Иñó­ñà, êîé­òî ãè ãëå­äà­øå ñ ïå­÷àë­íè­òå ñè î÷è è ðàç­êúð­âà­âå­íî ÷å­ëî, òå ñòðó­âà­å­õà äúë­áî­êè ïî­ê­ëî­íè. Й. Йîâ­êîâ, Ж, 232. Мàé­êà­òà ïðå­á­ëå­ä­íÿ è ñå­ä­íà. Нå ïðî­äó­ìà, íè­òî ïîì­ðú­ä­íà. Лè­öå­òî ѝ èç­ã­ëåæ­äà­øå òà­êà òî­ï­ëî è ìè­ëî è òà­êà ïå­÷àë­íî. Вë. Пî­ëÿ­íîâ, ПП, 7. И âðå­ìå­òî, íàé-âåð­íè­ÿò íè âðàã,/ ÷å­ëà­òà íè ïå­÷àë­íè óâåí­÷à­âà/ íà ëÿ­òî­òî ñ ïî­ñúð­íà­ëèÿ çëàê,/ íà åñåí­òà ñ ïîì­ðú­ê­íà­ëà­òà ñëà­âà. Н. Лè­ëè­åâ, Сò 1932, 96. Пå­÷àë­íà óñ­ìèâ­êà. // Кî­é­òî å èç­ïúë­íåí ñ ïå­÷àë Жè­âåé­òå â ñòè­õà ìè ïå­÷à­ëåí,/ äå­öà íà íå­âèí­íîñò è ãðÿõ,/ àç, êðàë íà ïðîñ­òî­ðà êðèñ­òà­ëåí,/ ñàì ïëåí‑

íèê íà áó­ðè­òå áÿõ! Т. Тðà­ÿ­íîâ, П, 46. Пå­÷àë­íè ñïî­ìå­íè. Пå­÷àë­íè ìè­ñ­ëè. Пå­÷àë­íà íî­âè­íà.

3. Оáèêí. çà ïðè­ðî­ä­íà êàð­òè­íà, ïåé­çàæ. Кîé­òî íà­âÿ­âà ìðà­÷­íî íàñ­ò­ðî­å­íèå, ïðå­äèç­âèê­âà, ñú­áóæ­äà íå­ðà­äîñ­ò­íî, òú­æ­íî ÷óâ­ñ­ò­âî; íå­ï­ðè­â­ëå­êà­òå­ëåí, íå­ï­ðè­âå­ò­ëèâ, îò­á­ëúñ­ê­âàù. Рàç­ñ­ëà­áå­íè­ÿò ѝ [íà êà­ðó­öà­òà] ñêå­ëåò ãëó­õî çà­ò­ðî­ïà ïî­ñ­ðåä ïå­÷àë­íî­òî, ïóñ­òî è ðàç­êè­ñ­íà­òî îò äúæ­äî­âå­òå ïî­ëå. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. I, 42. Чó­äå­ñ­íà­òà ìåñ­ò­íîñò, äå­òî ñå å êðà­ñó­âà­ëî ñòà­ðî­òî Тúð­íî­âî, äíåñ ïðåä­ñ­òà­â­ëÿ­âà ïå­÷àë­íà ãëåä­êà: ïóñ­òîø, áó­ðå­íè, õðàñ­òà­ëà­öè. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. XIV, 29. Сêî­ðî ñëó­æå­á­íè­ÿò ôàé­òîí íà Тå­íåâ ëå­êî ñå ïî­íå­ñå ïî ïðå­êèÿ ïúò çà Сòà­ðî­ñåë ñðåä îãî­ëå­íè íè­âè, ïî­æúë­òå­ëè öà­ðå­âè­öè è ïå­÷àë­íà, äúë­áî­êî íà­ïó­êà­íà îò ñó­øà­òà çå­ìÿ. Сò. Мàð­êîâ, ДБ, 314. В ãî­ðå­ùè­òå ñòðà­íè .. òâúð­äå ÷åñ­òî ïî íÿ­êîë­êî ìå­ñå­öà íå ïà­äà íè åä­íà êàï­êà äúæä è íàñ­òà­âà ñòðà­ø­íî îïóñ­òî­øå­íèå. Сè÷­êî èç­ñúõ­âà, ñè÷­êî ïðè­íè­ìà­âà ïå­÷à­ëåí âèä, ñè÷­êî èç­ãà­ðÿ. Зíàí, 1875, áð. 1, 4. // Кî­é­òî ïðå­äèç­âèê­âà ÷óâ­ñ­ò­âî íà ñú­æà­ëå­íèå; òú­æåí, æà­ëúê. Сòàð åäèí êà­ëó­ãåð ñå ìú­÷å­øå äà ñè ïå­ðå äðå­õè­òå è â òî­âà âðå­ìå äúð­òåø­êè îõ­êà­øå è ïúø­êà­øå .. Аç ñòî­ÿõ, ãëå­äàõ, ñëó­øàõ è ïå­÷àë­íà­òà òàÿ êàð­òè­íà ìè íà­ï­ðà­âè òåæ­êî âïå­÷à­ò­ëå­íèå. П. Р. Сëà­âå­é­êîâ, БП I, 23.

4. Кîé­òî å ñâúð­çàí ñ íå­ùàñ­òèÿ, çëî, ñìúðò è ïîä. Пðå­äè äà áå óñ­ïÿ­ëî äà çà­ëè­÷è ïå­÷àë­íà­òà ñè ñëà­âà íà ëà­ãåð­íî ñå­ëè­ùå, èìå­òî íà Бå­ëå­íå îò çè­ìà­òà íà­ñàì îò­íî­âî å íà­ðè­öà­òåë­íî. Дåì., 1990, áð. 46-47, 7. Зà íå­ùàñ­òèå ñêî­ðî ïðî­è­ç­ëå­çå íå­ñú­ã­ëà­ñèÿ, êî­è­òî èìà­ëå ïå­÷àë­íè ïî­ñ­ëåä­ñ­ò­âèÿ, ò.å. êî­è­òî ñà ñâúð­øè­ëå ñ êðú­âî­ï­ðî­ëè­òèå. Зíàí., 1875, áð. 19, 301. Сå­êè çíàå ïå­÷àë­íèÿ êî­íåö íà òîÿ ãå­ðîéñ­êè è ÷ó­äå­ñåí ïîä­âèã íà Бî­òå­âà è íå­ãî­âà­òà äðó­æè­íà. Тå ïî­ãè­íà­õà ïðè ïî­ëè­òå íà Бàë­êà­íà. НБ, 1876, 221. Пå­÷àë­íà ó÷àñò. Пå­÷à­ëåí ðå­çóë­òàò. Пå­÷àë­íî ñú­ùåñ­ò­âó­âà­íå. // В ñú­÷åò. ñúñ ñúù. ø å ñ ò â è å. Пî­ã­ðå­áà­ëåí, òðà­ó­ðåí. Пî ïú­òÿ ìè­íà­âà­øå ïå­÷àë­íî øåñ­ò­âèå. Нà­ï­ðåä ïðè­âå­äå­íè­ÿò ñâå­ùå­íèê, ìå­ò­íàë ïà­ò­ðà­õèë âúð­õó ðà­ìå­íå è ñ êà­äèë­íè­öà â ðú­êà, à çàä íå­ãî ãðó­ïà õî­ðà, êî­è­òî íî­ñå­õà íà ðú­öå, ñëî­æå­íà âúð­õó ïúñ­ò­ðà ñåë­ñ­êà ÷åð­ãà, åä­íà ïî­êîé­íè­öà. Г. Рà­é­÷åâ, Иçáð. ñú÷. II, 58. Иç ïú­òÿ ìåæ­äó íè­âè­òå áà­â­íî îòè­âà êúì ãðî­áè­ùà­òà ìàë­êî, áå­ä­íî ïî­ã­ðå­áàë­íî øåñ­ò­âèå .. Жúò­âà­ðè­òå îêî­ëî ïú­òÿ ïðå­êúñ­âàò ðà­áî­òà­òà ñè, èç­ï­ðà­âÿò ñå, êðúñ­òÿò ñå è äúë­ãî è òú­æ­íî ãëå­äàò ïå­÷àë­íî­òî øåñ­ò­âèå. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. V, 54-55.

      ПЕЧА̀ЛЕН2, ‑ëíà, ‑ëíî, ìí. ‑ëíè, ïðèë. Оñ­òàð. è äè­àë. Кî­é­òî íî­ñè, äà­âà ïå­÷à­ëà, ïå­÷àë­áà, îò êî­é­òî ñå ïî­ëó­÷à­âàò äî­õî­äè; äî­õî­äåí, äî­õî­äî­íî­ñåí. Чó­äè ñå ìà­ìà, ìàå ñå,/ êîé å çà­íà­ÿò íàé-äî­áúð,/ íàé-äî­áúð è íàé-ïå­÷à­ëåí. СáВСò, 411. Зà­÷ó ñå äîë­íÿ Дî­á­ðóä­æà,/ êÿ­ðî­â­íà, ìà­ìî, ïå­÷àë­íà,/ ñè÷­êè­òå õî­ðà îòè­âàò/ è ìîé­òî ëè­áå çà­âîæ­äàò. СáВСò, 322.