ГАЗ1, ãа̀­çúò, ãа̀­çà, ìí. ãа̀­çî­âå, ì. è (ðÿä­êî) ãàç, ãàç­òа̀, ìí. íÿ­ìà, æ. 1. Сà­ìî ì. Вå­ùåñ­ò­âî âúâ âúç­äó­õî­î­á­ðà­ç­íî ñúñ­òî­ÿ­íèå, êî­å­òî íÿ­ìà îï­ðå­äå­ëåí îáåì, îï­ðå­äå­ëå­íà ôîð­ìà è å ñ íå­î­ã­ðà­íè­÷å­íà ðàç­øè­ðÿ­å­ìîñò. Пðåç 18 âåê Лî­ìî­íî­ñîâ, à ñêî­ðî ñëåä íå­ãî Лà­âî­à­çèå, óñ­òà­íî­âÿ­âàò ñ ïî­ìîù­òà íà ìíî­æåñ­ò­âî îïè­òè, ÷å âúç­äó­õúò ñå ñúñ­òîè îò äâà ãà­çà — äâà õè­ìè­÷åñ­êè åëå­ìåí­òà. К, 1963, êí. 3, 10. Нàé-ìà­ëúê ïî­êà­çà­òåë íà ïðå­÷óï­âà­íå [íà ñâå­ò­ëè­íà­òà] èìàò ãà­çî­âå­òå, íàé-ãî­ëÿì — äè­à­ìàí­òúò. Фèç. Х êë, 1951, 128. В Сè­áèð ñà ñú­ñ­ðå­äî­òî­÷å­íè íàé-áî­ãà­òè­òå êà­ìå­íî­âú­ã­ëå­íè çà­ëå­æè; ïî­ëî­âè­íà­òà îò çà­ïà­ñè­òå íà íåôò è ïðè­ðî­äåí ãàç. Пîã., 1970, áð. 7, 5. Еëåê­ò­ðî­íåí ãàç.

2. Оá­ùî íàç­âà­íèå íà ãî­ðÿ­ùè ãà­çî­î­á­ðà­ç­íè èëè ïà­ðî­î­á­ðà­ç­íè âå­ùåñ­ò­âà, óïî­ò­ðå­áÿ­âà­íè çà îñ­âå­ò­ëå­íèå, îòî­ï­ëå­íèå, â êà­÷åñ­ò­âî­òî íà äâè­ãà­òåë­íà ñè­ëà è äð. В ñðà­â­íå­íèå ñ äúð­âà­òà, êà­ìåí­íè­òå âú­ã­ëè­ùà è íåô­òà ãà­çúò å íàé-óäî­á­íî­òî, íàé-åâ­òè­íî­òî è íàé-ïðàê­òè­÷­íî­òî ãî­ðè­âî. Д. Рóñ­÷åâ, НЗ, 13. Сåð­üî­æà íà­òè­ñ­íà ïå­äà­ëà íà ãàç­òà äî êðà­åí ïðå­äåë. Кî­ëà­òà ñå ïî­íå­ñå íà­ï­ðåä êà­òî ñòðå­ëà. Ж. Кî­ëåâ è äð., ЧБП, 199. Дè­ìà­íîâ ñå ñå­ï­íà è êî­ëà­òà ïîä­õ­â­ðú­ê­íà îò íå­âîë­íî ïðè­áà­âå­íà­òà ãàç. Кð. Кðúñ­òåâ, К, 260. Мú­æúò èç­äè­ãà­øå ïðú­òà, íà­òèñ­êà­øå ñ íå­ãî âðà­òè÷­êà­òà íà ôå­íå­ðè­òå ñúñ ñâå­òè­ëåí ãàç, ïú­õà­øå ðå­øåò­êà­òà è âúâ ôå­íå­ðà ïëàì­âà­øå âúç­ñèí­üî­ðî­çî­âî ïëà­ìú­÷å. Д. Сï­ðîñ­ò­ðà­íîâ, С, 12.

3. Сà­ìî ì. Оá­ùî íàç­âà­íèå íà âúç­äó­õî­î­á­ðà­ç­íè õè­ìè­÷åñ­êè áî­é­íè âå­ùåñ­ò­âà. Нî íå­êà ñå çíàå îò âñè÷­êè, ÷å åä­íà íî­âà âî­é­íà ùå áú­äå íå­ùî ìíî­ãî ñòðà­ø­íî .. Сúñ çà­äó­ø­ëè­âè ãà­çî­âå ùå áú­äàò óíè­ùî­æå­íè ãî­ëå­ìè ãðà­äî­âå. Б. Шè­âà­÷åâ, Сú÷. I, 24. Бî­åí ãàç. Оò­ðî­âåí ãàç. Сúë­ç­ëèâ ãàç.

4. Сà­ìî ìí. Гà­çî­î­á­ðà­ç­íè îò­äå­ëÿ­íèÿ, êî­è­òî ñå èç­õ­âúð­ëÿò ïðè ðà­áî­òà íà äâè­ãà­òå­ëè ñ âú­ò­ðå­ø­íî ãî­ðå­íå, ïðè åê­ñ­ï­ëî­çèÿ è ïîä. Мè­ðè­ñúò íà áà­ðó­ò­íè­òå ãà­çî­âå ñå ñìåñ­âà­øå ñ àðî­ìà­òà íà ãîð­ñ­êè­òå öâå­òÿ è ñâå­æà­òà îùå øó­ìà. К. Лàì­á­ðåâ, СП, 29. Лèñ­òà­òà è öâå­òî­âå­òå íà äúð­âå­òà­òà è òðå­âè­òå îò­äå­ëÿò ôè­òîí­öè­äè, êî­è­òî îáåç­â­ðåæ­äàò ãà­çî­âå­òå è óáè­âàò áàê­òå­ðè­è­òå. Е, 1979, áð. 20, 3.

5. Сà­ìî ìí. Гà­çî­î­á­ðà­ç­íè îò­äå­ëÿ­íèÿ â ñòî­ìà­õà èëè ÷åð­âà­òà ó ÷î­âå­êà è æè­âî­ò­íè­òå. Гà­çî­âå­òå, íà­ñú­á­ðà­íè â ñòî­ìà­õà íà æè­âî­ò­íî­òî, çà­è­ç­ëè­çà­õà, îùå íà­÷à­ñà ïî­ã­ëå­äúò íà Кî­ìó­ðà ñå ðàç­âå­ä­ðè. И íà­äó­òè­ÿò ìó êà­òî áà­ëîí êî­ðåì âçå äà ñå ñú­áè­ðà. Й. Йîâ­êîâ, АМГ, 100.

Бëà­ãî­ðî­äåí ãàç. Хèì. Еëå­ìåíò îò íó­ëå­âà­òà ãðó­ïà íà ïå­ðè­î­äè­÷­íà­òà ñèñ­òå­ìà íà Мåí­äå­ëå­åâ, êîé­òî å õè­ìè­÷åñ­êè íå­à­ê­òè­âåí. Гàç­ãå­íå­ðà­òî­ðåí (ãå­íå­ðà­òî­ðåí) ãàç. Тåõí. Вèä ãà­çî­î­á­ðà­ç­íî ãî­ðè­âî, ïî­ëó­÷à­âà­íî îò òâúð­äè èëè òå­÷­íè ãî­ðè­âà ÷ðåç íå­ïúë­íî­òî èì îêè­ñ­ëÿ­âà­íå ñ âúç­äóõ, êè­ñ­ëî­ðîä èëè âî­ä­íè ïà­ðè â ñïå­öè­à­ë­íè ãå­íå­ðà­òî­ðè, êî­å­òî ñå èç­ïîë­ç­âà êà­òî ìî­òîð­íî è èí­äóñ­ò­ðè­à­ë­íî ãî­ðè­âî, çà áè­òî­âè íóæ­äè è ïð. Гúð­ìÿù ãàç. Хèì. Сìåñ îò ìå­òàí è êè­ñ­ëî­ðîä èëè âúç­äóõ, êî­ÿ­òî ïðè çà­ïàë­âà­íå åê­ñ­ï­ëî­äè­ðà. Дà­âàì / äàì ãàç. Рàçã. 1. Уâå­ëè­÷à­âàì ñêî­ðîñòòà íà äâè­æå­íèå íà àâ­òî­ìî­áèë, ìî­òî­öè­ê­ëåò è äð. Мúë­÷à­ëè­âè­ÿò íå­ä­ðó­æå­ëþ­áåí øîô­üîð äà­äå ãàç è êî­ëà­òà ïî­òå­ã­ëè ñ ãðà­ìà­ä­íà áúð­çè­íà ïî òå­ñåí àñ­ôàë­òè­ðàí ïúò. П. Вå­æè­íîâ, ДМ, 84. Шî­ôüî­ðúò å çà­ëå­ïèë ïî­ã­ëåä çà ñòú­ê­ëî­òî, ñòè­ñ­íàë å êîð­ìè­ëî­òî â ðú­öå­òå ñè è ñ ëå­âèÿ ñè êðàê íå­ï­ðå­êú­ñ­íà­òî íà­òèñ­êà ïå­äà­ëà è äà­âà ãàç. А. Гó­ëÿø­êè, МТС, 38. 2. Иç­âå­ä­íúæ çà­ñèë­âàì, óñ­êî­ðÿ­âàì íÿ­êàê­âà ðà­áî­òà, äå­é­íîñò. — Дúë­ãà è øè­ðî­êà å òÿ, àìè äà­âàé äà çà­ïî­÷­íåì .. Дà­âàé ãàç! А. Гó­ëÿø­êè, СВ, 71. Иäå­à­ëåí ãàç. Фèç. Тå­î­ðå­òè­÷­íî ïî­íÿ­òèå çà ãàç, êîé­òî ñå ïîä­÷è­íÿ­âà òî­÷­íî íà îñ­íî­â­íè­òå ôè­çè­÷åñ­êè çà­êî­íè. Иíåð­ò­íè ãà­çî­âå. Хèì. Хè­ìè­÷åñ­êè åëå­ìåí­òè îò íó­ëå­âà­òà ãðó­ïà íà ïå­ðè­î­äè­÷­íà­òà ñèñ­òå­ìà (õå­ëèé, íå­îí, àð­ãîí, êðèï­òîí, êñå­íîí è ðà­äîí), êî­è­òî ïðè îáè­ê­íî­âå­íè óñ­ëî­âèÿ ñà ãà­çî­âå è èìàò âè­ñî­êà õè­ìè­÷åñ­êà èíåð­ò­íîñò; áëà­ãî­ðî­ä­íè ãà­çî­âå, ðåä­êè ãà­çî­âå. Рà­éñ­êè ãàç. Хèì. Дâó­à­çî­òåí îêèñ (N2O), êîé­òî ñå óïî­ò­ðå­áÿ­âà â ìå­äè­öè­íà­òà çà ëå­êà, áúð­çî ïðå­ìè­íà­âà­ùà óïî­é­êà. С ïúë­íà (ïúëåí) ãàç. Рàçã. С íàé-ãî­ëÿ­ìà ñêî­ðîñò. Оáúð­íè òðè-÷å­òè­ðè áó­òèë­÷è­öè çà ìîå çäðà­âå è êà­ðàé íà òðå­òà ñêî­ðîñò ñ ïú­ëåí ãàç! ВН, 1960, áð. 2639, 4.

— Фð. gaz. — Н. Гå­ðîâ, Иç­âîä îò ôè­çè­êà, ÷. I, 1849.

      ГАЗ2, ãàç­òа̀, ìí. íÿ­ìà, æ. è (ðÿä­êî) ãàç, ãа̀­çúò, ãа̀­çà, ìí. íÿìà, ì. Тå­÷­íîñò çà ãî­ðå­íå, êî­ÿ­òî ñå ïî­ëó­÷à­âà ïðè ïðå­ðà­áîò­êà íà íåô­òà; ïå­ò­ðîë. Кà­òî çà­âèí­ò­âà­øå ñ áúð­çè ïðúñ­òè ìà­øèí­êà­òà ñ ôè­òè­ëà, Нèÿ ðå­÷å: — Тî­âà å ãàç, ìàé­êî. С íåÿ ãî­ðè ëàì­ïà­òà. Вìåñ­òî ëîé. Д. Тà­ëåâ, ПК, 21. Вàí­êî íå îò­ãî­âî­ðè âå­ä­íà­ãà. Бå­øå çà­åò äà íà­ëè­âà ãàç â ïðè­ìó­ñà è åä­âà ñëåä ìàë­êî îò­âúð­íà. М. Гðó­áå­ø­ëè­å­âà, ПИУ, 255. — Хàé­äå äà ñå íà­âå­÷å­ðÿ­ìå äî­êà­òî å âè­äå­ëî .. И ãàç­òà íè ñå å ñâúð­øè­ëà, íÿ­ìà ñ êàê­âî äà ñè ñâå­ò­íåì. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Тàò., 40. Лàì­ïà­òà åä­âà ïðå­æó­ðÿ, îñ­òà­íà­ëà áåç ãàç. Л. Сòî­ÿ­íîâ, Х, 69. Кðú­÷­ìà­òà ñêî­ðî ñå èç­ïúë­íè ñúñ çà­äó­ø­ëèâ êà­äåæ îò ëàì­ïà­òà ñ êàë­ïà­âèÿ ãàç. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХII, 80.

— Оò òóð. gaz yaðý. — Й. Гðó­åâ, Зåì­ëå­î­ïè­ñà­íèå, 1871.

      ГАЗ3, ãа̀­çúò, ãа̀­çà, ìí. íÿ­ìà, ì. Тúí­êà ïðî­ç­ðà­÷­íà òú­êàí. И ïðú­âî­òî ìó ëèñ­òî [íà åâàí­ãå­ëè­å­òî] ïî­ç­ëà­òå­íî, íî íî­ñå­øå îá­ðà­çè­òå íà ïî­äà­ðè­òå­ëÿ è ñú­ï­ðó­ãà­òà ìó, ñ òú­íúê ãàç ïî­ê­ðè­òè. Ч, 1871, áð. 9, 284. Шàë­÷å îò ãàç.

— Фð. gaze.