ЕЗЍК1, ìí. ‑öè, ñëåä ÷èñë. ‑êà, ì. 1. Аíàò. У ãðú­á­íà­÷­íè­òå æè­âî­ò­íè è ÷î­âå­êà — ïðî­äúë­ãî­âàò ïîä­âè­æåí ìóñ­êóë, ðàç­ïî­ëî­æåí â óñ­ò­íà­òà êó­õè­íà, îð­ãàí íà âêó­ñà è õðà­íå­íå­òî, êîé­òî ó ÷î­âå­êà âçå­ìà ó÷àñ­òèå è ïðè îá­ðà­çó­âà­íå­òî íà çâó­êî­âå­òå íà ðå÷­òà. Лå­êà­ðÿò ïðå­ã­ëå­äà áîë­íèÿ âíè­ìà­òåë­íî: êàê­òî ìó å ðå­äà.. ãëå­äà ìó åçè­êà è î÷è­òå, ïà ñå­ä­íà äî ìà­ñà­òà è, êà­òî ïî­ìè­ñ­ëè ìàë­êî, èç­âà­äè ëèñ­ò­÷å õàð­òèÿ è çå äà ïè­øå ðå­öåï­òà. Т. Вëàé­êîâ, Сú÷. II, 55. Пî åä­íî âðå­ìå Бàé Гàí­üî, ïîä âïå­÷à­ò­ëå­íè­å­òî íà ðàç­êà­çà, çàö­âú­êà òîë­êî­âà ñèë­íî ñ åçè­êà ñè, ùî­òî âñè÷­êè óñ­ò­ðå­ìè­õà î÷è êúì íå­ãî. Аë. Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ, БГ, 21. — Оïè­òàõ ãî [âè­íî­òî], îïè­òàõ ãî, îò­÷å! — Е? — Тúí­êî, âêó­ñ­íî è ðÿç­êî, ðÿç­êî! Нà åçè­êà ñëà­ä­íè, à â î÷è­òå èç­êàð­âà ñúë­çè. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. I, 61. Тà­êà­âà çà­äó­õà áå, ÷å äî­ðè è êó­÷å­òà­òà, ñ èç­ï­ëå­çå­íè åçè­öè, ñå êðè­å­õà èç ñåí­êè­òå. К. Пåò­êà­íîâ, СВ, 124. Оã­ëà­ä­íå­ëè­òå æè­âî­ò­íè ëà­êî­ìî çàñ­êó­áà­õà âè­ñî­êà­òà òðå­âà, êà­òî ïðî­òÿ­ãà­õà ñè­íè­òå ñè åçè­öè è ñà­ìî­äî­âîë­íî è òåæ­êî ïðúõ­òÿ­õà. Й. Йîâ­êîâ, ЧКГ, 155. Сòî âú­ç­ëè äà ìó âúð­æåø íà åçè­êà, íå áè ìúë­÷àë. Пî­ãîâ. П. Р. Сëà­âåé­êîâ, БП II, 133. Еçè­êúò êîñ­òè íÿ­ìà, íî êîñ­òè òðî­øè. Пî­ñ­ëîâ. Вî­ëúò ñå âðúç­âà çà ðî­ãà­òà, à ÷î­âå­êúò çà åçè­êà. Пî­ñ­ëîâ. Нà åä­íè åçè­êúò, à íà äðó­ãè çú­áè­òå ðà­áî­òÿò. Пî­ãîâ. П. Р. Сëà­âåé­êîâ, БП II, 71. Дå­òå­òî ñè ïðå­õà­ïà åçè­êà.Бîë­íè­ÿò èìà­øå îá­ëî­æåí åçèê.

2. Яäå­íå, ïðè­ãîò­âå­íî îò òî­çè îð­ãàí íà æè­âîò­íî, îáèêí. ãî­âåæ­äè èëè ñâèí­ñ­êè. Кàê­âî ëè íå áå ñëî­æå­íî â òàÿ ÷àí­òà! Нàé-ïúð­âî — ðú­æå­íè õëåá­÷å­òà, ñëàä­êè­øè.. Пî­ñ­ëå — ïó­øåí åçèê, ïúð­æå­íî ïè­ëå. Д. Кàë­ôîâ, Иçáð. ðàçê., 280. Аê­ðà­íîâ ñè ïðåä­ñ­òà­âè íà­ïó­ñ­íà­òà­òà ïðåæ­äå­â­ðå­ìåí­íî òðà­ïå­çà â ëå­ò­íèÿ äâî­ðåö,.. èçÿ­ù­íè­òå äâè­æå­íèÿ íà ñú­ï­ðó­ãà­òà ñè Кîð­íå­ëèÿ, êî­ÿ­òî ñè ñèï­âà çà òðå­òè ïúò æå­ëè­ðàí åçèê. Й. Пî­ïîâ, ИЖП, 33. — Пî­äèð òóé, ìî­ëÿ, äà ìè ñå äà­äå / åä­íà ïî-ãúñ­òà ñó­ïà ñúñ ôè­äå. / Сëåä íåÿ — ïè­ëåø­êî íà êà­øà, / áó­òèë­êà âè­íî — åä­íà ÷à­øà, ðà­ãó... åçèê ñî­òå... Д. Пîä­âúð­çà­÷îâ, Б, 98. Пðè­ãîò­âèõ çà­äó­øå­íè åçè­öè.

3. Нå­ùî, êî­å­òî èìà óäúë­æå­íà, ïðî­äúë­ãî­âà­òà ôîð­ìà, ïî­äî­á­íà íà òî­çè îð­ãàí. Кó­ï­íè­òå ïðà­ùÿ­õà. Оã­íå­íè åçè­öè ñå ðàç­âúð­÷à­õà îò òÿõ è çà­ïà­ëè­õà ñòúð­íè­ùå­òî. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХIV, 75. Нà ñå­äÿí­êà òúé ñå ñâè­ðè. Оãú­íÿò ïëàì­òè è âèå æúë­òè åçè­öè, èñ­êà äà ïî­ãà­ëè ìî­ìè­íè áó­çè. К. Пåò­êà­íîâ, СВ, 83. Пå­ò­ðà­íîâ ÿñ­íî âèæ­äà­øå ïðî­òî­÷å­íè­òå åçè­öè íà ìú­ã­ëà­òà. Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. I, 191. В ïà­äèí­êà­òà òå­÷å­øå âî­äà è ïú­òÿò ѝ ñå ïî­çíà­âà­øå ïî äúë­ãèÿ çå­ëåí åçèê îò ñúâ­ñåì ñâå­æà òðå­âà. П. Вå­æè­íîâ, НС, 170. Юæ­íè­òå è èç­òî­÷­íè­òå ñêëî­íî­âå íà ïëà­íè­íà­òà ñà íà­ðÿ­çà­íè ñ äúë­áî­êè äî­ëè­íè, çà­òî­âà åçè­öè­òå íà ëå­ä­íè­öè­òå ñå ñïóñ­êàò ïî äî­ëè­íè­òå íà ïî-äúë­ãî ðàç­ñ­òî­ÿ­íèå. Сò. Пå­ò­ðîâ, П, 46. Нîù­òà èç­ïúë­íè ñå ñ ãúð­ìåæ è âèê / è ïëà­ìú­êúò èç­âè ÷åð­âåí åçèê, / áëåñ­òÿù íà ïî­ê­ðè­âè­òå êàò ðó­áèí... Хð. Сìèð­íåí­ñ­êè, Сú÷. I, 61. Сêú­ñà ñå åçè­êúò íà îáóâ­êà­òà ìè.

4. Мå­òàë­íà ÷àñò íà êàì­áà­íà èëè çâú­íåö, êî­ÿ­òî ïðî­è­ç­âåæ­äà çâúí, êà­òî ñå óä­ðÿ â ñòå­íè­òå èì. Тåæ­êè­òå æå­ëå­ç­íè åçè­öè íà êàì­áà­íè­òå âè­ñÿ­õà íå­ïîä­âè­æ­íè, çà òÿõ áÿ­õà âúð­çà­íè âú­æå­òà, êî­è­òî ñå ñïó­ùà­õà ÷àê äî­ëó. Д. Тà­ëåâ, ПК, 47. У÷è­ëè­ù­íè­ÿò ïðè­ñ­ëó­æ­íèê èç­ëå­çå ïðåä âðà­òà­òà è õâà­íà âðúâ­÷è­öà­òà, êî­ÿ­òî âè­ñå­øå îò åçè­êà íà êàì­áàí­êà­òà ïîä ñòðÿ­õà­òà íà âõî­äà. Т. Хàð­ìàí­ä­æè­åâ, Р, 103. — Пðîñ­òè ìè, îò­÷å, ÷å íå ìî­ãà äà òå ïðè­å­ìà, êàê­òî ïî­äî­áà­âà, çà­ùî­òî áåç æå­íà å ìî­ÿò äîì. А îâ­÷à­ðî­âà êú­ùà áåç æå­íà å êà­òî ÷àí áåç åçèê. А. Дîí­÷åâ, ВР, 54. Сà­ìî êëè­ñà­ðÿò — ñòàð­÷å­òî íÿ­ìî — / â ñú­áî­òà, êàê­òî ïðåç ïðå­æ­íè­òå äíè, / äúð­ïà åçè­êà íà âåõ­òà êàì­áà­íà, / áà­â­íî, èç­ëè­ø­íî çâú­íè. П. Мà­òåâ, СВХ, 48. И ïî­íå­ñå íè äà­ëå­êî íàä ñà­ìî­ò­íè­òå ïî­ëÿ­íè, / âå­åì âè­õ­ðå­íè îäåæ­äè — è íàä ñúí­íè­òå çå­ìè / áè­åì ìå­ä­íè­òå åçè­öè íà çà­ãà­äú­÷­íè êàì­áà­íè / è ïè­ðó­âà­ìå, è ïå­åì â íà­ïëàñ­òå­íè­òå òú­ìè. Хð. Яñå­íîâ, Сúáð. ïð, 56.

5. Пîä­âè­æ­íà, çà­ê­ðå­ïå­íà ñà­ìî â åäè­íèÿ ñè êðàé ïëàñ­òèí­êà èëè ìå­òàë­íà ïðú­÷è­öà ñ ðà­ç­ëè­÷­íî ïðå­ä­íà­ç­íà­÷å­íèå â ïðå­ä­ìå­òè, ìå­õà­íè­ç­ìè, óðå­äè. Нà­òè­ñ­íà [Яí­êî] ñèë­íè­òå ïðó­æè­íè [íà êà­ïà­íà] ñ êðàê è êà­òî ñè ïî­ìà­ãà­øå ñ êëþ­÷à, ëå­ñ­íî çà­ïú­íà íà êó­êà­òà ãî­ëå­ìèÿ, ðúæ­äèâ åçèê. Еì. Сòà­íåâ, ПЕГ, 112.

6. Дè­àë. Зà­î­ñ­ò­ðå­íà ÷àñò íà ðà­ëî, íà êî­ÿ­òî ñå íà­äÿ­âà ðàë­íè­êúò (Н. Гå­ðîâ, РБЯ).

Вîë­ñ­êè åçèê.1 Мíî­ãî­ãî­äè­ø­íî ïà­ï­ðà­òî­âî ðàñ­òå­íèå ñ äúë­ãè (15-40 ñì) åçè­êî­âè­ä­íè òúì­íî­çå­ëå­íè êî­æåñ­òè ëèñ­òà, êî­å­òî âè­ðåå âúâ âëà­æ­íè ñåí­÷åñ­òè ãî­ðè ïðå­äèì­íî â ïëà­íè­íè­òå; åëå­íîâ åçèê, áè­âîë­ñ­êè åçèê, Sco­lo­pen­dri­um vulgare. Нà­ëà­ãà­õ­ìå ÿ [áîë­íà­òà] ñ ãî­ðå­ùè òðè­öè è ñì­ðà­ä­ëè­êà, äà­âà­õ­ìå ѝ äà ïèå ñúð­÷àâ­÷å è âîë­ñ­êè åçèê. ВН, 1961, áð. 3175, 4. — А íà òå­áå, áàé Гîð­÷î, ùå òè êà­æà, ÷å íÿ­ìà äà îç­ä­ðà­âå­åø, ùîì íî­ñèø õðî­ìå­ëà íà ãúð­áà ñè.. Нà òè äå­ëÿí­êà è âîë­ñ­êè åçèê, âà­ðè ãî ñ íå­áåò-øå­êåð è ïèé ïî åä­íî êàí­÷å âñÿ­êà ñó­ò­ðèí íà ãëà­ä­íî ñúð­öå. Д. Нå­ìè­ðîâ, Б, 54. Вîë­ñ­êè åçèê2. Рàçã. В ìè­íà­ëî­òî — áàí­ê­íî­òà îò õè­ëÿ­äà ëå­âà. — Кîë­êî ùå òðÿá­âàò? — ïî­ïè­òàõ ãè. — Аìè ùå òðÿá­âàò ïî 20 âîë­ñ­êè åçè­öè íà ÷î­âåê.. Зà­ëî­æèõ àç êú­ùà­òà ñè, èç­òå­ã­ëèõ îò áàí­êà­òà äâà­é­ñåò õè­ëÿ­äàð­êè è çà­ìè­íàõ çà Бàë­÷èê. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, НЗ, 184. Зà­äî­ìè ñå, âçå ñè áóë­êà ñúñ çåñ­ò­ðà, è òî êàê­âà çåñ­ò­ðà! Тðèñ­òà õè­ëÿ­äè âîë­ñ­êè åçè­öè ìàë­êî ëè ñà? П. Вåë­êîâ, СДН, 385. Мîð­ñ­êè åçèê. Зî­îë. Мîð­ñ­êà ðè­áà ñ èç­òî­÷å­íî ëèñ­òî­âè­ä­íî òÿ­ëî, ïî­ê­ðè­òî ñ äðå­á­íè áî­ä­ëè­âè ëþñ­ïè, êî­ÿ­òî æè­âåå â ïå­ñú­÷­ëè­âè­òå ìåñ­òà êðàé áðå­ãà. Solea nasuta. Сèí åçèê. Вå­òåð. Вè­ðó­ñ­íî çà­áî­ëÿ­âà­íå ïî äî­ìà­ø­íè­òå è äè­âè­òå ïðå­æè­â­íè æè­âî­ò­íè, ïðå­íà­ñÿ­íî

îò èí­ñåê­òè, êî­å­òî ïðî­òè­÷à ñ èç­ìå­íå­íèÿ â óñò­íà­òà êó­õè­íà, ïî­ñè­íÿ­âà­íå íà åçè­êà (ïðè îâ­öå­òå è êî­çè­òå), îòî­öè íà êëå­ïà­÷è­òå è âè­ñî­êà òåì­ïå­ðà­òó­ðà; êà­òà­ðàë­íà òðåñ­êà.

? Вè­ñè ìè (âúð­òè ìè ñå) íà åçè­êà. Рàçã. 1. Зíàÿ íå­ùî, íî íå ìî­ãà â ìî­ìåí­òà ñå ñå­òÿ è äà ãî êà­æà; ìàë­êî îñ­òà­âà íà­ïúë­íî äà ñè ïðè­ïîì­íÿ íå­ùî, êî­å­òî èñ­êàì äà êà­æà. Дó­ìà­òà ìè âè­ñè íà åçè­êà, àìà íå ìî­ãà äà ÿ êà­æà. 2. Иç­ïèò­âàì ñèë­íî æå­ëà­íèå äà êà­æà íå­ùî, íî ñú­ç­íà­òåë­íî ãî ïðå­ìúë­÷à­âàì. Дî­á­ðà íå­âîë­íî ñå óñ­ìè­õ­íà.. Вúð­òå­øå ѝ ñå íå­ùî íà åçè­êà çà Бîã­äà­íà, íî íå ïî­ñ­ìÿ äà ãî êà­æå, çà äà íå ñå èç­äà­äå. К. Пåò­êà­íîâ, Х, 41. Вî­ëà ìè åçè­êà èç­ïà­ñúë. Дè­àë. Иðîí. Мúë­÷à, íå ïðî­ãî­âà­ðÿì íè­ùî. Вðúç­âàì / âúð­æà (çà­âúð­ç­âàì / çà­âúð­æà) åçè­êà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. 1. Сòà­âàì ïðè­÷è­íà íÿ­êîé äà íå ìî­æå èëè äà íå ñìåå äà êà­æå íå­ùî. Тóê î÷è­òà­âå­ëè­òå íè­êî­ïîë­ñ­êè áå­ãúë­öè áÿ­õà ïðå­á­ëå­ä­íå­ëè — óæà­ñúò âðúç­âà­øå åçè­êà èì. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ II, 74. Сå­ãà ñå íà­ìå­ñè âå­ëè­êè­ÿò áî­ëÿ­ðèí Гå­íà­äèé. И íå­ìó ïîñ­òúï­êà­òà íà ñå­ëÿ­íè­íà áå íà­ï­ðà­âè­ëà ñèë­íî âïå­÷à­ò­ëå­íèå è ìó âúð­çà çà íÿ­êîå âðå­ìå è åçè­êà, è ðú­öå­òå, íî ëå­êà-ïî­ëå­êà ñå îïîì­íè. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð III, 26. 2. Пî­ï­ðå÷­âàì íà íÿ­êî­ãî äà ãî­âî­ðè, çàñ­òà­âÿì ãî äà ìúë­÷è. — Нî õî­ðà­òà ïî íàñ, çíàéø... íå ìî­æåø äà èì âúð­æåø åçè­êà... Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. VIII, 24. Вðúç­âàì ñè / âúð­æà ñè åçè­êà. Рàçã. Пðåñ­òà­âàì äà ãî­âî­ðÿ, ìëúê­âàì, çà äà ïðå­ìúë­÷à èëè ïðè­ê­ðèÿ íå­ùî. Вúë­íà ìè ïî­íè­ê­íà íà åçè­êà. Дè­àë. Дî­òå­ã­íà ìè äà êàç­âàì, äà ïîâ­òà­ðÿì åä­íî è ñú­ùî íå­ùî. Вúð­çàí (ñâúð­çàí) â åçè­êà. Рàçã. Кîé­òî íå ìî­æå, íå óìåå äà ãî­âî­ðè, íå ñå èç­ðà­çÿ­âà äî­á­ðå. Зà­êà­÷­ëè­âè ñà íà­øè­òå ìî­ìè­÷å­òà, íà­é­äàò ëè ìîì­÷å ìàë­êî ñðà­ìå­æ­ëè­âî è ñâúð­çà­íî â åçè­êà, îùå ñå ðàç­äÿ­âî­ëÿ­âàò. Ц. Цåð­êîâ­ñ­êè, Сú÷. III, 185. Нå ñå èç­êàç­âà íè­êî­ãà, çà­ùî­òî å âúð­çàí â åçè­êà. Вðúç­âàì ñè / âúð­æà ñè åçè­êà íà ôë­üîí­ãà. Жàðã. Оò ñèë­íî ñìó­ùå­íèå íå ñúì â ñúñ­òî­ÿ­íèå íè­ùî äà ãî­âî­ðÿ, äà êà­æà. Гëúò­âàì ñè / ãëú­ò­íà ñè (ïî­ã­ëú­ùàì ñè / ïî­ãúë­íà ñè) åçè­êà. Рàçã. 1. Зàì­ëúê­âàì, çà­íå­ìÿ­âàì ïî­ðà­äè ñèë­íà óï­ëà­õà, ñìó­ùå­íèå èëè ó÷óä­âà­íå îò íå­ùî; ñèë­íî ñå èç­ï­ëàø­âàì, ñëèñ­âàì ñå, ñìàé­âàì ñå. — Сòðà­æà­ðè­òå ñà ñè ãëú­ò­íà­ëè åçè­öè­òå è ñà èç­÷å­ç­íà­ëè... Дð. Аñå­íîâ, ТКНП, 166. Сà­ìî áàé Тà­íî êè­ïå­øå îò ÿä.. Тîë­êî­âà íà­÷àë­íè­öè å ïî­ñ­ðå­ùàë è èç­ï­ðà­ùàë, à ñå­ãà äà ñè ãëú­ò­íå åçè­êà è äâå äó­ìè­öè äà íå ìî­æå äà êà­æå. Сò. Дàñ­êà­ëîâ, ПЯ, 75. 2. Мëúê­âàì, îáèêí. çà äà íå èç­äàì íå­ùî ïðåä íÿ­êî­ãî. — Сëåä äå­ñå­òè­íà äíè ïàê ùå òå íà­âåñ­òèì. Нà­ëè Бîã­äà­íå? Аêî íÿ­êîé òå ïè­òà çà íàñ — ãëú­ò­íè ñè åçè­êà! К. Пåò­êà­íîâ, Х, 118. Дâå­òå æå­íè ãëå­äà­õà îãîð­÷å­íè: íå, òóê íÿ­ìà­øå íè­êú­äå ñëå­äà îò æè­âîò!.. Сòî­å­øå ñà­ìî ïðåä âõî­äà íà ïå­ùå­ðà­òà åòî òîÿ, çà­êî­âàë íî­çå è ãëú­ò­íàë åçè­êà ñè ñòðàæ, êî­é­òî íà­ïîì­íÿ­øå äðà­êî­íà ïðåä âðà­òè­òå íà Пðå­è­ç­ïî­ä­íÿ­òà... А. Сòðà­øè­ìè­ðîâ, Сú÷. V, 113. Дà­âàì ñè / äàì ñè <è> ñëþí­êà­òà ïîä åçè­êà. Дè­àë. Гî­òîâ ñúì äà æåðò­âàì èëè æåð­ò­âàì âñè÷­êî, êî­å­òî èìàì, äà­æå è íàé-íå­î­á­õî­äè­ìî­òî. — Иç­ï­ðî­äà­äå ñòî­êà­òà ñè, çà­ëî­æè êú­ùà­òà ñè, àêî áè ìî­ãúë, ñëþí­êà­òà ïîä åçè­êà ñè áè äàë äà ìå ïîä­äúð­æà. П. Тî­äî­ðîâ, Сúáð. ïð II, 379-380. И ñëþí­êà­òà ñè ïîä åçè­êà äà­äå / äà èì ïî­ìî­ã­íå! К. Хðèñ­òîâ, ЧБ, 121. Дà ìè èç­ñú­õ­íå åçè­êà. Рàçã. 1. Зà èç­ðà­çÿ­âà­íå íà ðàç­êà­ÿ­íèå è ÿä, êî­ãà­òî íÿ­êîé êà­æå íå­ùî, êî­å­òî íå å òðÿá­âà­ëî äà êàç­âà — äà îíå­ìåÿ, äà íå ìî­ãà äà ãî­âî­ðÿ. "Дà ìè èç­ñú­õ­íå åçè­êúò!" — òþõ­êà­øå ñå íà óì òîé, çà­ùî­òî ïî­ëè­÷à, ÷å è Кà­ðà Фå­é­çè å çà­áå­ëÿ­çàë ïà­êîñ­ò­íè­òå äó­ìè. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ II, 42. 2. Зà óâå­ðÿ­âà­íå â íå­ùî, èç­ðà­çå­íî ñúñ ñëåä­âà­ùî­òî èç­ðå­÷å­íèå — äà îíå­ìåÿ. — На̀, åçè­êà ìè äà èç­ñú­õ­íå, àêî ñúì ïðî­äó­ìà­ëà äó­ìà! П. Тî­äî­ðîâ, Сúáð. ïð II, 171. Дî­õîæ­äà ìè / äîé­äå ìè (èä­âà ìè, èäå ìè) íà åçè­êà. Рàçã. Кàç­âàì íå­ùî, êî­å­òî ìè õðóì­âà â ìî­ìåí­òà, áåç äà ñúì ãî îá­ìè­ñ­ëèë èëè áåç ïðåä­âà­ðè­òåë­íî äà ñúì èñ­êàë äà ãî êà­æà. И êà­òî ñå èç­ï­ðà­âè äà çà­ãî­âî­ðè, òîé íè­òî ïî­ìè­ñ­ëè äà ïîä­õ­âà­íå ïî-èç­êó­ñ­íî ïðè­êàç­êà­òà ñè.. , à çà­ïî­÷­íà ñ ïúð­âè­òå äó­ìè, êî­è­òî äî­é­äî­õà íà åçè­êà ìó. Д. Тà­ëåâ, ПК, 222. Дúð­æà ñè äó­ìè­òå ïîä åçè­êà. Рàçã. Мúë­÷à, âúç­äúð­æàì ñå äà ãî­âî­ðÿ, îáèêí. çà äà íå êà­æà íå­ùî, êî­å­òî íå èñ­êàì, èëè çà äà íå èç­äàì òà­é­íà. — Тè äðúæ äó­ìè­òå ñè ïîä åçè­êà, ñòà­ðî õà­ðî! Пà ïèé! Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 476. Дúð­æà ñè åçè­êà <çàä çú­áè­òå>. Рàçã. 1. Мúë­÷à, âúç­äúð­æàì ñå äà íå ãî­âî­ðÿ, îáèêí. çà äà íå èç­äàì òà­é­íà èëè çà äà íå êà­æà íå­ùî, êî­å­òî íå èñ­êàì. — Нà­øè­ÿò ñèí íå å äå­òå. Кî­ÿ­òî ñè õà­ðåñ­âà, äà ñè ÿ âçå­ìå.. Дà ñè äúð­æèø åçè­êà è äà íå ñè ãú­ê­íà­ëà! И. Пå­ò­ðîâ, НЛ, 92. — А ïúê çà òî­âà, ÷å ùå­ëè ñìå äà ïîñ­ò­ðà­äà­ìå... Щîì ñè äúð­æèì çäðà­âî åçè­êà çàä çú­áè­òå, íè­êîé íè­ùî íÿ­ìà äà íà­ó­÷è. Д. Аí­ãå­ëîâ, ЖС, 373. — Тÿ íå­âÿñ­òà­òà å äèï äî­á­ðà, àìè òè ñè íå äúð­æèø åçè­êà! Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. I, 276. 2. В ïîâ. íàêë. Гðó­áî. Вíè­ìà­âàé êàê­âî ãî­âî­ðèø, âúç­äúð­æàé ñå äà ãî­âî­ðèø íå­î­á­ìè­ñ­ëå­íî èëè îáè­ä­íè äó­ìè; ìëú­ê­íè.Мî­õà­ìåä Аëè àãà — îò­âúð­íà Лà­çàð. — Сâà­ëè ñè ðú­êà­òà îò îðú­æè­å­òî. Нè­êî­ãî íå­ìà äà óï­ëà­øèø.. — Дðúæ åçè­êà ñè, Лà­çàð Гëà­óø! Тè îùå íå ñè ñòà­íàë êàé­ìà­êà­ìèí òóê... Д. Тà­ëåâ, ПК, 650-651. — И êú­äå ñè áè­ëà? — Нà ÷å­ø­ìà­òà.. — Тîë­êîç êú­ñ­íî çà âî­äà è ñà­ìà... Дà ÷ó­âà ãîñ­ïîä òà­êà­âà æå­íà! .. — Я ñè äðúæ åçè­êà, ÷å... — ïðå­êú­ñ­íà ãî òÿ è îò­ìè­íà, áåç äà ãî ïîä­êà­íè äà òðú­ã­íå. П. Мè­õà­é­ëîâ, ПЗ, 142-143. Еä­íà ìó (ѝ) ãëà­âà, à ñòî ìó (ѝ) åçè­êà. Дè­àë. Зà ìíî­ãî óñ­òàò ÷î­âåê. Кà­òî äîé­äå òà­çè áà­áè÷­êà íà ãîñ­òè, òðó­ä­íî ñå èç­ò­ðàé­âà, çà­ùî­òî åä­íà ѝ ãëà­âà­òà, à ñòî ѝ åçè­êà. Еä­íî ìè <å> íà åçè­êà, <à> äðó­ãî <ìè å> íà ñúð­öå­òî. Рàçã. Нå­è­ñ­ê­ðåí ñúì è íå ãî­âî­ðÿ òî­âà, êî­å­òî ìè­ñ­ëÿ è ÷óâ­ñ­ò­âàì. Нå ìó âÿð­âàé, íà íå­ãî åä­íî ìó å íà åçè­êà, à äðó­ãî íà ñúð­öå­òî. Еçè­êúò ìè å âúð­çàí íà âú­çåë. Рàçã. Оò ñèë­íî ñìó­ùå­íèå íå ñúì â ñúñ­òî­ÿ­íèå íè­ùî äà ãî­âî­ðÿ, äà êà­æà. О÷è­òå ìó ìú­ò­íå­å­õà îò óï­ëà­õà, à êî­ãà­òî

îò­âî­ðè óñ­òà, èç­ã­ëåæ­äà­øå, ÷å åçè­êúò ìó å âúð­çàí íà âú­çåë — íå ìî­æå­øå äà êà­æå ñâÿñ­ò­íà äó­ìà. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛВС I, 113. Еçè­êúò ìè ñå âðúç­âà / âúð­æå (ñõ­âà­ùà / ñõ­âà­íå). Рàçã. Иç­ãóá­âàì ñïî­ñî­á­íîñòòà äà êà­æà íå­ùî, íå ìî­ãà äà ïðî­ãî­âî­ðÿ ïî­ðà­äè íÿ­êàê­âî ñèë­íî ïðå­æè­âÿ­âà­íå, îáèêí. ñòðàõ, óï­ëà­õà, èç­íå­íà­äà èëè âñ­ëåä­ñ­ò­âèå íà íÿ­êàê­âî òåæ­êî çà­áî­ëÿ­âà­íå. А ñòà­ðè­ÿò âñå óíå­ñåí, âñå õúð­êà è ãúð­äè­òå ìó ñå ïî­äè­ãàò, ïî­äè­ãàò. Пî åä­íî âðå­ìå òîé òî­êó ñêî­÷è, ïî­ã­ëå­ä­íà ÿ, èñ­êà­øå äà êà­æå íå­ùî, íî íå ìî­æà: åçè­êúò ìó áå­øå ñå âúð­çàë. Й. Йîâ­êîâ, ВАХ, 180. Кî­ãà­òî ïî­ëó­÷èõ òå­ëå­ã­ðà­ìà­òà ñúñ ñòðà­ø­íî­òî èç­âåñ­òèå, íå ìî­æàõ äà êà­æà íè­ùî — åçè­êúò ìè ñå áå­øå ñõ­âà­íàë. Еçè­êúò ìè ñå çà­ï­ëè­òà / çà­ï­ëå­òå (ïðå­ï­ëè­òà / ïðå­ï­ëå­òå, ñï­ëè­òà / ñï­ëå­òå, ïëå­òå). Рàçã. Гî­âî­ðÿ òðó­ä­íî, èç­ãî­âà­ðÿì äó­ìè­òå íå­ÿ­ñ­íî, íå­ðàç­á­ðà­íî, îáèêí. çà­ùî­òî ñúì â ïè­ÿ­íî ñúñ­òî­ÿ­íèå, ïî­ðà­äè ñèë­íî ñìó­ùå­íèå èëè âñ­ëåä­ñ­ò­âèå íà íÿ­êàê­âî çà­áî­ëÿ­âà­íå. Оò ïúð­âè­òå îùå äó­ìè, êî­è­òî ïðî­è­ç­íå­ñå, âè­äÿ­õ­ìå, ÷å åçè­êúò ìó ñå çà­ï­ëè­òà è ãî­âî­ðè ñ ìú­êà. К. Вå­ëè÷­êîâ, ПССú÷. VIII, 69. Еí­üî ñòî­å­øå çàä òåç­ãÿ­õà ñúâ­ñåì ïè­ÿí, íà­ëè­âà­øå íÿ­êî­ìó è ãî­âî­ðå­øå íå­ùî, íî åçè­êúò ìó ñå ïðå­ï­ëè­òà­øå è óñ­òà­òà ìó ñå êðè­âÿ­õà òà­êà ãðî­ç­íî, ÷å íè­ùî íå ìó ñå ðàç­áè­ðà­øå. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. III, 149. Мå­íå ìè ñå ñï­ëå­òå åçè­êà. Нå çíàÿ êàê­âî ùÿõ äà òè êà­æà. П. Тî­äî­ðîâ, Сúáð. ïð II, 288. И ñè­ëè ñå Мëà­äåí äà âè­ê­íå äà ïî­ïè­òà, / à ñìî­òî­ëå­âå­íî åçè­êà ìó ñå ñïëè­òà. П. П. Сëà­âåé­êîâ, Сúáð. ñú÷. III, 195. Еçè­êúò ìè õâà­íà ìà­çî­ëè. Рàçã. Оì­ðú­ç­íà ìè, äî­òå­ã­íà ìè äà êàç­âàì, äà ïîâ­òà­ðÿì åä­íî è ñú­ùî íå­ùî. Еçè­êúò ïî-êúñ. Рàçã. Пðå­äó­ï­ðåæ­äå­íèå êúì íÿ­êî­ãî äà ãî­âî­ðè ïî-ìàë­êî èëè äà ñè ïîä­áè­ðà âíè­ìà­òåë­íî äó­ìè­òå, çà äà íå êà­æå íå­ùî íå­ó­ìåñ­ò­íî èëè çà äà íå èç­äà­äå íÿ­êàê­âà òà­é­íà. — Бðåé, ÷îä­æóì, åçè­êúò ïî-êúñ... ÷å ðå­æà åçèê âå­÷å! Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. VIII, 141. Еçè­êà òè ùå îò­ðå­æà, ùå îò­êú­ñ­íà; åçè­êà òè îò­ðÿç­âàì. Рàçã. Пðå­äó­ï­ðåæ­äå­íèå, çà­êà­íà êúì íÿ­êî­ãî çà æåñ­òî­êî íà­êà­çà­íèå çà êà­çà­íè äó­ìè èëè àêî íÿ­êîé ñìåå äà êà­æå, äà èç­äà­äå íå­ùî. — Мè­íî! — ðå­÷å ѝ Мà­òåé ñòðà­ø­íî. — Аêî èç­òúð­âåø ìà­êàð åä­íà äó­ìè­öà, åçè­êà òè ùå îò­ðå­æà! Д. Аí­ãå­ëîâ, ЖС, 274. — Еçè­êà òè ùå î-î-î-îò­êú­ñ­íà, àêî ÷óÿ íÿ­êú­äå èç­ëè­ø­íà ïðè-ïðè-ïðè­êàç­êà! П. Аí­ãå­ëîâ, Ж, 191. Зà­ï­ëè­òàì / çà­ï­ëå­òà (ïðå­ï­ëè­òàì / ïðå­ï­ëå­òà, ñï­ëè­òàì / ñï­ëå­òà, ïëå­òà) åçèê; çà­ï­ëè­òàì ñè / çà­ï­ëå­òà ñè (ïðå­ïëè­òàì ñè / ïðå­ï­ëå­òà ñè, ñï­ëè­òàì ñè / ñï­ëå­òà ñè, ïëå­òà ñè) åçè­êà. Рàçã. Гî­âî­ðÿ òðó­ä­íî, èç­ãî­âà­ðÿì äó­ìè­òå íå­ÿ­ñ­íî, íå­ðàç­á­ðà­íî, îáèêí. çà­ùî­òî ñúì â ïè­ÿ­íî ñúñ­òî­ÿ­íèå, ïî­ðà­äè ñèë­íî ñìó­ùå­íèå, ñòðàõ èëè âñ­ëåä­ñ­ò­âèå íà íÿ­êàê­âî çà­áî­ëÿ­âà­íå. Пî­ðú÷­âà­õà ùå­ä­ðî, ïè­õà âè­íî è Вàí­êî, íåñ­âè­ê­íàë äà ïèå, ïî­÷­íà äà ñïëè­òà åçèê. М. Гðó­áå­ø­ëè­å­âà, ПИУ, 52. Нåí­êî ñðå­ù­íà ïî­ã­ëå­äà íà Рà­é­êà.. И çà­òî­âà ñå çà­áúð­êà, çà­ï­ëå­òå åçè­êà ñè è íå ìî­æà äà ñè äî­è­ç­êà­æå ïðè­êàç­êà­òà. Т. Вëà­é­êîâ, Сú÷. I, 1941, 46. — Сå­ãà ùå âè­äèø êà­êúâ ãðîã çíàì äà ïðà­âÿ! — (Мè­ñèñ Лåìá ñ óæàñ êîí­ñ­òà­òè­ðà, ÷å òîé ïëå­òå­øå åçè­êà). В. Иç­ìèð­ëè­åâ, СáСò, 385. И òîé äà­âà äó­ìà­òà íà áàé Мè­òüî Пàñ­òè­ðà. Пî­íå­æå áàé Мèò­üî ñè ïðå­ïëè­òà åçè­êà è ïî­ðà­äè òà­çè ïðè­÷è­íà íè­ùî íå ìó ñå ðàç­áè­ðà, íÿ­êîë­êî âî­éí­ñ­ò­âà­ùè äî­á­ðî­âîë­öè âå­ä­íà­ãà çà­ïî÷­âàò êî­ëåê­òè­â­íî äà ïðå­âåæ­äàò äó­ìè­òå. Сò, 1965, áð. 1005, 2. Иäå ìè (èä­âà ìè) íà åçè­êà. Рàçã. Хðóì­âà ìè äà êà­æà íå­ùî, ãî­òîâ ñúì äà êà­æà íå­ùî, áåç äà ñúì ãî îá­ìè­ñ­ëèë, ìå­õà­íè­÷­íî, íå­âîë­íî èëè ïî íà­âèê. Бå­øå ìó òà­êà íà­êè­ïÿ­ëî îò­âú­ò­ðå, ÷å ðó­ãà­ò­íè­òå íà îâ­÷à­ðÿ â ñðà­â­íå­íèå ñ òî­âà, êî­å­òî ìó äîé­äå íà åçè­êà, ùÿ­õà äà çâó­÷àò êà­òî ñúð­äè­òè çà­êà÷­êè. Й. Пî­ïîâ, ИЖП, 31. Иç­ï­ëåç­âàì / èç­ï­ëå­çÿ åçèê. Рàçã. Иç­ìî­ðÿ­âàì ñå ìíî­ãî, îáèêí. ïðè òè­÷à­íå, áúð­çî õî­äå­íå, èç­êà÷­âà­íå. Бå­æàí­öè­òå, èç­ï­ëå­çè­ëè åçèê, âìú­ê­íà­õà ñå â ïúð­âà­òà óëè­öà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХV, 39. Иç­òúð­âà­âàì / èç­òúð­âà åçè­êà ñè <îò çú­áè­òå>; èç­òúð­âà­âàì / èç­òúð­âà åçèê. Рàçã. Кàç­âàì íå­ùî, îáèêí. íå­âîë­íî, êî­å­òî å òðÿá­âà­ëî äà ñå êðèå, äà ñå ïðå­ìúë­÷è èëè å íå­ó­ìåñ­ò­íî äà ñå ãî­âî­ðè. — Нå ñè â÷å­ðà­ø­íà äà íå çíà­åø, ÷å ìîé­òà ðà­áî­òà å ãî­ëÿ­ìà è ÷å òðÿá­âà äî­á­ðå äà ÿ ãëå­äàì.. — Пóñ­òà äà îïóñ­òåå òà­çè òâîÿ ðà­áî­òà! — èç­òúð­âà åçèê Мè­òà, áåç äà èñ­êà. К. Пåò­êà­íîâ, ЗëЗ, 225. — Дæî­íå!... — ðå­÷å òîé [Сòî­è­÷­êî]. — Дà ëú­æà õî­ðà­òà íà âðúõ Бî­æè÷... Аìàí, ãðå­ø­íî å, áðàò­êî.. — Сëó­øàé, äà íå èç­òúð­âåø åçè­êà ñè?... Пî­ñ­ëå íÿ­ìà äà âè­äèø íè ãðàì áðà­ø­íî. Д. Дè­ìîâ, Т, 167. — Дà íå áè òÿ äà òè å êà­çà­ëà íå­ùî äà äî­äåø äà ìè êà­æåø?.. — Тú­ê­ìî. Нà­ìå­ðèë ñè. Нå äðó­ãè, àìè ñòðè­íà ùå ñè èç­òúð­âå îò çú­áè­òå åçè­êà. П. Тî­äî­ðîâ, Сúáð. ïð II, 169. Иìàì äú­ëúã åçèê; äú­ëúã ìè <å> åçè­êà. Рàçã. Мíî­ãî ïðè­êàç­âàì è ÷åñ­òî ãî­âî­ðÿ íå­î­á­ìè­ñ­ëå­íè, íå­óìåñò­íè íå­ùà, êî­è­òî ìî­ãàò è äà îáè­äÿò íÿ­êî­ãî. — Жå­íà òè èìà ëè äú­ëúã åçèê?.. — Тÿ, äà ðå­÷åì, òà­êà, îò æåí­ñ­êà ãëó­ïîñò äà å èç­ï­ëþ­ëà êà­ìú­÷å­òî íÿ­êú­äå? В. Нåø­êîâ, Н,12. — Тóé ìîì­÷å... èìà ñìåò­êà îò ïî­ëè­òè­êà­òà, çà­òóé ìó å äú­ëúã åçè­êúò. — Тóê ñè ïðàâ, ãîñ­ïî­äè­íå, çà­ãî­âî­ðè ëè çà ïî­ëè­òè­êà, çúë ñòà­âà! Н. Кà­ðà­ëè­å­âà, РП, 70. И ñëþí­êè­òå ïîä åçè­êà í à í ÿ­ ê î­ ã î,  ç í à ÿ. Дè­àë. Мíî­ãî äî­á­ðå, âñè÷­êî (çíàÿ çà íÿ­êî­ãî). И äâå­òå ïàð­òèè ðà­áî­òå­õà ñå­ê­ðå­ò­íî, íî è äâå­òå çíà­å­õà åä­íè íà äðó­ãè è ñëþí­êè­òå ïîä åçè­êà. ВН, 1962, áð. 3253, 4. Кàê­âî­òî ìè äîé­äå (èä­âà) íà åçè­êà,  ã î â î ð ÿ, ä ð ú í ê à ì, ä ú ð ä î­ð ÿ. Рàçã. Нå­î­á­ìè­ñ­ëå­íî, ïðè­áúð­çà­íî, áåç äà ìè­ñ­ëÿ (ãî­âî­ðÿ). — Пðîñ­òå­òå, àêî âè îáè­äèõ — .., íî òî­âà, êî­å­òî âè ãî­âî­ðÿ, çà ìå­íå å íàé-ãî­ëÿ­ìà èñ­òè­íà. Аç íå ñúì ãèì­íà­çèñò, çà äà ñè ïîç­âî­ëÿ äà ãî­âî­ðÿ áå­çîò­ãî­âîð­íî, êàê­âî­òî ìè äîé­äå íà åçè­êà. Д. Аí­ãå­ëîâ, ЖС, 243. Дÿ­êî­íîâ ìè­íà­âà­øå îò òå­ìà íà òå­ìà áå­ç­ðå­ä­íî — ãî­âî­ðå­øå, êàê­âî­òî èä­âà­øå íà åçè­êà ìó. Д. Тà­ëåâ, ГЧ, 281. Кàê­âî­òî ìè å íà ñúð­öå<òî>, òà­êî­âà (òî­âà, òóé, òî) ìè å íà åçè­êà. Рàçã. Иñ­ê­ðåí ñúì è ãî­âî­ðÿ òî­âà, êî­å­òî ìè­ñ­ëÿ è ÷óâ­ñ­ò­âàì. Нà íå­ãî ìî­æåø äà ìó âÿð­âàø — êàê­âî­òî ìó å íà

ñúð­öå­òî, òî­âà ìó å íà åçè­êà. <Кà­òî> ñ åçèê ëè­çàí. Дè­àë. Кîé­òî å ìíî­ãî ãëà­äúê è ÷èñò. Сòå­íè­òå áå­ëè, ãëàä­êè, êà­òî ñ åçèê ëè­çà­íè. Кðà­âà ìè åçè­êà èçÿ­ëà. Дè­àë. Иðîí. Мúë­÷à, íå ïðî­ãî­âà­ðÿì íè­ùî. Кúë­÷à ñè (÷ó­ïÿ ñè) åçè­êà. Рàçã. 1. Мú­÷à ñå äà ïðî­è­ç­íå­ñà íÿ­êîÿ òðó­ä­íà èëè íå­ïî­ç­íà­òà äó­ìà. Сõ­âà­ò­ëèâ è ïðè­ðî­ä­íî èí­òå­ëè­ãåí­òåí, òîé ÷å­òå­øå, ñà­ìî­îáðà­çî­âà­øå ñå, ÷ó­ïå­øå åçè­êà ñè, óñ­âî­ÿ­âà­øå íî­âè äó­ìè, íî­âè èç­ðà­ç­íè ôîð­ìè, íî­âè ïðè­âè÷­êè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ IV, 208. Дî­êà­òî ñâè­ê­íà äà âè­êà íà êðú­÷­ìè­òå "àò­ðàê­öè­î­í­íè çà­âå­äå­íèÿ", äîñ­òà ñè ÷ó­ïè åçè­êà. В. Пëà­ìå­íîâ, ГШ, 49. 2. Мú­÷à ñå äà ãî­âî­ðÿ íà ÷óæä åçèê, êî­é­òî íå çíàÿ äî­á­ðå. Оïèò­âà­øå ñå äà ãî­âî­ðè ïî ôðåí­ñ­êè, íî ñà­ìî ñè êúë­÷å­øå åçè­êà. Лå­æè ìè íà åçè­êà. Зà ÷óæä åçèê èëè ñëî­âå­ñ­íî õó­äî­æåñ­ò­âå­íî ïðî­è­ç­âå­äå­íèå — çà­ó­÷à­âàì è ïðî­è­ç­íà­ñÿì íå­ùî ëå­ñ­íî, áåç çà­ò­ðó­ä­íå­íèå. Аí­ã­ëè­éñ­êè­ÿò åçèê íå ìè ëå­æè íà åçè­êà, íî ôðåí­ñ­êè ñ óäî­âîë­ñ­ò­âèå ó÷à. Мå­ëÿ ñ åçè­êà ñè. Рàçã. Нå­ï­ðå­êú­ñ­íà­òî ãî­âî­ðÿ, ìíî­ãî ñúì áú­á­ðèâ. Чå êîé å Бî­÷î? Аç ëè ùå ãî îáÿ­ñ­íÿ­âàì? Аìà òè ìå êà­ðàø äà ìå­ëÿ ñ åçè­êà ñè èç­âåñ­ò­íè íà öÿë ñâÿò èñ­òî­ðèè. Д. Вú­ëåâ, Ж, 34. Мî­ÿò ñúê­âàð­òè­ðàíò íå ìëúê­âà, íå­ïðå­êú­ñ­íà­òî ìå­ëè ñ åçè­êà ñè. Мî­òàå ìè ñå íà åçè­êà. Рàçã. Зíàÿ íå­ùî, íî íå ìî­ãà â ìî­ìåí­òà èç­âå­ä­íúæ äà ñå ñå­òÿ è äà ãî êà­æà. Нà âúð­õà íà åçè­êà ìè å. Рàçã. Пðå­ìè­ñ­ëèë ñúì äó­ìè­òå ñè, òå ñà ãî­òî­âè è îñ­òà­âà ñà­ìî äà ãè êà­æà, ïðî­è­ç­íå­ñà. Нå­âå­ä­íúæ â ïðèñ­òúï íà çëî­áà è îò­÷à­ÿ­íèå òî­çè âú­ï­ðîñ áå­øå èç­íèê­âàë ïðåä Мà­íåâ, çà­òî­âà è îò­ãî­âî­ðúò ìó áå­øå ñå­ãà íà âúð­õà íà åçè­êà ìó: — Пðè åä­íà ñïî­êîé­íà îá­ñ­òà­íîâ­êà è ãëà­â­íî áåç ïðè­ñúñ­ò­âèå íà ðó­ñ­íà­öè ó íàñ.. òèÿ ãîñ­ïî­äèí­÷îâ­öè íå áè­õà îñ­òà­íà­ëè â êà­çàð­ìà­òà è ïî­ëî­âèí ÷àñ. В. Нåø­êîâ, Н, 142. Кà­òî ÷å âñè÷­êî áå íà âúð­õà íà åçè­êà ѝ è ÷à­êà­øå äà ñå îò­êú­ñ­íå. Нàé-ëþ­áè­ìè­òå ѝ ïðè­êàç­êè áÿ­õà æå­íèò­áè­òå. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, Р, 230. Нà åçè­êà ìè å. Рàçã. 1. Зíàÿ íå­ùî, íî íå ìî­ãà â ìî­ìåí­òà èç­âå­ä­íúæ äà ñå ñå­òÿ è äà ãî êà­æà. Пî­÷à­êàé, íà åçè­êà ìè å èìå­òî íà òî­âà ëå­êàð­ñ­ò­âî, ñå­ãà ùå òè ãî êà­æà. 2. Иç­ïèò­âàì ñèë­íî æå­ëà­íèå äà êà­æà íå­ùî. Дà­ìÿí ñå îêà­ø­ëÿ: ùå ðå­÷å, èñ­êà­øå äà äî­áà­âè íå­ùî. — Кà­æè, ùî­òî òè å íà åçè­êà, Дà­ìÿ­íå — îáúð­íà ñå Иâàé­ëî êúì íå­ãî. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð III, 234. Бå íà åçè­êà ìó îò äúë­ãî âðå­ìå, íî îò­íî­âî ãî ïðå­ìúë­÷à è ãî äî­ÿ­äÿ íà ñà­ìèÿ ñå­áå ñè. К. Кî­ëåâ, ТЕ, 76. Нå ìè ñå­äè åçè­êà çàä çú­áè­òå. Рàçã. Нå ìúë­÷à è êàç­âàì íå­ùî, êî­å­òî íå òðÿá­âà. Нå ñïî­äå­ëÿé âñè÷­êî ñúñ ñú­ñåä­êà­òà ñè, ÷å íå ѝ ñå­äè åçè­êà çàä çú­áè­òå. Нå ìè ñïè­ðà åçè­êà. Рàçã. Нå­ï­ðåñ­òàí­íî ãî­âî­ðÿ, ãî­ëÿì áú­á­ðè­âåö ñúì. Мî­ÿ­òà áà­áà íå çíàå äà ìúë­÷è, åçè­êà ѝ íå ñïè­ðà. Нå ìî­ãà äà ñè çà­âúð­òÿ åçè­êà. Рàçã. Нå óìåÿ, íå ìî­ãà äà ãî­âî­ðÿ. — Дå­áå­ëà ãëà­âà! Еä­íà äó­ìà íå ìî­æå äà êà­æå. Нå ìî­æå äà ñè çà­âúð­òè åçè­êà. Й. Йîâ­êîâ, ЖС, 89. Нÿ­ìà äà ìè ñå îò­êú­ñ­íå (îòÿ­äå) îò åçè­êà. Дè­àë. Нÿ­ìà äà íè ñòà­íå ïî-ëî­øî, ïî-çëå. — Нÿ­ìà äà òè ñå îò­êú­ñ­íå îò åçè­êà, àêî ìè êà­æåø ñëàä­êà äó­ìà è àêî ìå íà­ðå­÷åø "áëà­ãî­ðî­äèå"! Л. Кà­ðà­âå­ëîâ, Хð. Бî­òåâ, ЗК, 213. Аêî ïðå­ìúë­÷è­òå, òî íÿ­ìà äà âè ñå îòÿ­äå îò åçè­êà. Хð. Бî­òåâ, Сú÷. 1929, 110. Оêúð­ø­âàì ñè / îêúð­øà ñè (î÷óï­âàì ñè / î÷ó­ïÿ ñè) åçè­êà. Рàçã. Уñ­âî­ÿ­âàì ñëåä ïðî­äúë­æè­òåë­íè óï­ðà­æ­íå­íèÿ íà­÷è­íà íà ãî­âî­ðå­íå íà ÷óæä åçèê, íÿ­êàê­âà ðå÷ è ïîä.; ïî÷­âàì äà ãî­âî­ðÿ ïëà­â­íî, ñ ëå­êî­òà. Пå­ò­íàé­ñåò ïú­òè ãî ïîâ­òî­ðè­õ­ìå: õåì òå ñè ïðà­âè­õà äæóì­áóø è ïðè­ìè­ðà­õà îò ñìÿõ, õåì àç ñè îêúð­øèõ åçè­êà òúé, ÷å ñå­ò­íå, êî­ãà­òî ìå èç­âà­äè­õà íà ñúä — çà­íå­ìÿ­õà è ïðî­êó­ðî­ðè­òå, è ñú­äè­ÿ­òà. Н. Хà­é­òîâ, ДР, 140. Оò­ëåï­âàì / îò­ëå­ïÿ åçèê. Рàçã. Пðî­ãî­âîð­âàì. Мîì­÷å­òî òà­êà ñå âúë­íó­âà­øå, ÷å åä­âà îò­ëå­ïè åçèê. Оò­ïóñ­êàì ñè (îò­ïó­ùàì ñè) / îò­ïó­ñ­íà ñè åçè­êà. Рàçã. Пðè­êàç­âàì ïî­âå­÷å, îò­êîë­êî­òî òðÿá­âà, îáèêí. íå­ó­ìåñ­ò­íè íå­ùà. — И ñà­ìî çà­ùî­òî íå âÿð­âàò â ïî­áå­äà­òà íà Хè­ò­ëåð, âèå ãè ïîä­âåæ­äà­òå ïîä îò­ãî­âîð­íîñò?.. — Дîñ­òà­òú­÷­íî å è ñà­ìî òî­âà — óñ­ìè­õ­íà ñå Зà­õà­ðîâ. — А íàø Сïè­ðî ñè áå­øå îò­ïó­ñ­íàë åçè­êà è áðú­ùî­ëå­âå­øå êàê­âî ëè íå. Д. Аí­ãå­ëîâ, ЖС, 143. Оò­ðÿç­âàì ñè / îò­ðå­æà ñè åçè­êà. Рàçã. Нà­ïúë­íî ñúì óâå­ðåí, ñè­ãó­ðåí, ÷å íå­ùî ùå ñòà­íå, ÷å å òà­êà. Иâàí Нå­äÿë­êî­âè­ÿò ùå äà ÿ ãðà­á­íå [Кà­ðà-Вåë­üî­âà­òà äú­ùå­ðÿ], îò­ðÿç­âàì ñè åçè­êà. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХII, 177. Пå­ïåë ìè íà åçè­êà. Рàçã. Дà ìúë­÷à, äà íå ïðè­êàç­âàì (óïî­ò­ðå­áÿ­âà ñå ïðè îïà­ñå­íèå äà íå ñå ñëó­÷è èëè äà íå ñå ðàç­÷óå òî­âà, çà êî­å­òî ñå ãî­âî­ðè). Пå­ïåë ìè íà åçè­êà, çà òî­âà íÿ­ìà äà ïðè­êàç­âàì. П. Вåë­êîâ, СДН, 385. Пî­ïà­äàì / ïî­ïà­ä­íà íà åçè­êà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Оäóì­âàò ìå, íÿ­êîé ãî­âî­ðè ïî ìîé àä­ðåñ, îáèêí. êëþ­êè, ïî­äè­ã­ðàâ­êè è ïîä. Вñè÷­êè [ãèì­íà­çèñ­òè] ïî­ç­íà­âà­õà íå­ãî­âà­òà æè­ç­íå­ðà­äîñò è îñ­ò­ðî­ó­ìèå. Нè­êîé íå æå­ëà­å­øå äà ïî­ïà­ä­íå íà åçè­êà ìó — Сïàñ óìå­å­øå äà îñ­ìè­âà íå­ïî­ä­ðà­æà­å­ìî è äðó­ãè­òå, è ñå­áå ñè. Д. Жî­òåâ, ПМИ, 13. Пî­ðàç­âúð­ç­âàì / ïî­ðàç­âúð­æà åçè­êà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. 1. Оáèêí. çà ñïèð­ò­íè íà­ïèò­êè — ñòà­âàì ïðè­÷è­íà íÿ­êîé äà ïî­÷­íå äà ãî­âî­ðè ìàë­êî ïî­âå­÷å è äà êà­æå íÿ­êîè íå­ùà, êî­è­òî áè òðÿá­âà­ëî äà ïðå­ìúë­÷è. Рà­êè­ÿ­òà áå ïî­ðàç­âúð­çà­ëà åçè­êà ìó. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. II, 22. Пî­ðàç­âúð­ç­âàì ñè / ïî­ðàç­âúð­æà ñè åçè­êà; ïî­ðàç­âúð­ç­âàì / ïî­ðàç­âúð­æà åçèê. Рàçã. Зà­ïî÷­âàì äà ãî­âî­ðÿ ìàë­êî ïî­âå­÷å, êà­òî ïî­íÿ­êî­ãà êàç­âàì è íå­ùà, êî­è­òî áè òðÿá­âà­ëî äà ïðå­ìúë­÷à, äà íå êàç­âàì; ðàç­ï­ðè­êàç­âàì ñå. Хî­ðà­òà ñè ïî­ðàç­âúð­çà­õà åçè­öè­òå, ïî­ðàç­øå­òà­õà ñå, çà­ïî­÷­íà­õà äà ñïî­ìå­íà­âàò íå ñà­ìî çà ìå­ðà­òà, íî è çà ìíî­ãî äðó­ãè ðà­áî­òè, êî­è­òî áÿ­õà ñòà­íà­ëè ïðåç äå­ïó­òàò­ñ­ò­âî­òî íà ñåë­ñ­êèÿ ïúð­âå­íåö. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Тàò., 119. — Нå óäúð­æàõ... è ïî­ðàç­âúð­çàõ ïî­âå÷­êî åçè­êà ñè, îò­êîë­êî­òî òðÿá­âà­øå... К. Кàë­÷åâ, ЖП, 289. Пîñ­âè­âàì ñè / ïîñ­âèÿ ñè åçè­êà. Рàçã. Зà­ïî÷­âàì ïî-ìàë­êî äà ãî­âî­ðÿ è äà âíè­ìà­âàì êàê­âî ãî­âî­ðÿ. В êðú­÷­ìà­òà ìå ïî­ñ­ðå­ù­íà­õà íå­õàé­íî.. Вñå ïàê ìàë­êî ïî ìàë­êî ïî­÷­íà­õà äà ìå ðàç­ïèò­âàò. Пúê àç òî­âà è ÷à­êàõ: êà­òî çà­ãî­âî­ðèõ,

íå ìëúê­âàì! Нî õî­ðà­òà ñòà­âà­õà âñå ïî-ìðà÷­íè,.. è àç íàé-ïî­ñ­ëå ïîñ­âèõ åçè­êà ñè. А. Сòðà­øè­ìè­ðîâ, А, 333. Пî­òÿ ñå (èç­ïî­òÿ­âàì ñå / èç­ïî­òÿ ñå) <è> ïîä åçè­êà. Рàçã. 1. Мú­÷à ñå ìíî­ãî ïðè èç­âúð­ø­âà­íå íà íå­ùî, îáèêí. â ðà­áî­òà­òà. Оíåç, êî­è­òî ñìå îñ­òà­íà­ëè, / ñå ïî­òå­õ­ìå è ïîä åçè­êà, / ðà­áî­òå­õ­ìå êú­äå ùî õâà­íåì, / ðà­áî­òå­õ­ìå êà­òî äî­áè­òúê. Н. Вàï­öà­ðîâ, Иçáð. ñò, 1946, 45. — Вñå­êè áúë­ãà­ðèí è ïîä åçè­êà ñè ùå ñå ïî­òè îò çîð­ëúê. К. Сòðàí­ä­æåâ, ЖБ, 50. 2. Шåã. Мíî­ãî ìè å ñòó­äå­íî. "Щå ñå ñïè, ÷å ùå ñå èç­ïî­òèì ïîä åçè­êà" — âè­êàõ íà Нè­êî­ëà. "— Лå­ã­íè, êà­çà òîé áëè­çî äî ìå­íå äà ñå òî­ï­ëèì!" Иâ. Дîê­òî­ðîâ, ЗД, 78. Пî­÷åñ­âàì ñè / ïî­÷å­øà ñè åçè­êà. Рàçã. Иðîí. Гî­âî­ðÿ ïðà­ç­íè ïðè­êàç­êè çà èç­âåñ­ò­íî, îáèêí. íå­ï­ðî­äúë­æè­òåë­íî âðå­ìå. Аç óñ­êî­ðÿ­âàì êðà÷­êè­òå — íå æå­ëàÿ "ñó­áåê­òè­òå".. äà ñå ñðå­ù­íàò ïðå­äè ìå­íå è äà ñè ÷å­øàò åçè­öè­òå çà "ìîÿ ñìåò­êà"! Дð. Аñå­íîâ, СВ, 58. Пðå­ñúõ­âà ìè / ïðå­ñú­õ­íå ìè åçè­êà. Рàçã. Оò ñèë­íà óï­ëà­õà èëè âúë­íå­íèå óñå­ùàì ñó­õîñò â óñ­òà­òà ñè è ìè å òðó­ä­íî äà ãî­âî­ðÿ. Нå ìî­æåõ äà ïðî­äúë­æà äà ãî­âî­ðÿ. Пðå­ñú­õ­íà ìè åçè­êúò. Пðå­õàï­âàì / ïðå­õà­ïÿ åçèê; ïðå­õàï­âàì ñè / ïðå­õà­ïÿ ñè åçè­êà. Рàçã. 1. Зàìëúê­âàì, çà­íå­ìÿ­âàì ïî­ðà­äè ñèë­íà óï­ëà­õà, ñìó­ùå­íèå, ó÷óä­âà­íå èëè âúç­òîðã îò íå­ùî; èç­ï­ëàø­âàì ñå, ñòðåñ­âàì ñå, ñìàé­âàì ñå. Кà­òî ñå ïî­êà­÷è­õ­ìå íà åä­íî âúç­âè­øå­íî ìÿñ­òî.., íèå òðÿá­âà­øå äà ïðå­õà­ïèì åçèê, òðÿá­âà­øå äà ñïðåì ìàð­øà ñè çà íÿ­êîë­êî ìè­íó­òè. Нå­ùî íå­âå­ðî­ÿ­ò­íî! Рà­â­íè­íà­òà íà­ï­ðå­äÿ íè ïðåä­ñ­òà­â­ëÿ­âà­øå ìî­ðå îò õî­ðà, îò êî­ëà, îò äî­áè­òúê. З. Сòî­ÿ­íîâ, ЗБВ II, 45. Оùå îò­äà­ëå­÷å çà­áå­ëÿ­çà [Бà­òå Кî­ëå], ÷å ïîä äúá­÷å­òî ñå­äè ÷î­âåê, íî íå ãî ïî­ç­íà. — Хó­áà­âà ñÿí­êà ñè èç­á­ðàë â òàÿ æå­ãà. Хà­é­äå, ñòà­âàé äà òå âî­äÿ íà íè­âà­òà! Иç­âå­ä­íúæ ïî­ãúë­íà äó­ìè­òå ñè, ïðå­õà­ïà åçèê. Пðåä íå­ãî ñå ïîâ­äè­ã­íà îò çå­ìÿ­òà Аëè Пå­õ­ëè­âàí ñúñ çå­ëå­íî îò çëî­áà ëè­öå è ñòè­ñ­íà­òè çú­áè. К. Пåò­êà­íîâ, Х, 174-175. 2. Сú­ç­íà­òåë­íî ìëúê­âàì, çà äà íå êà­æà íå­ùî, êî­å­òî íå òðÿá­âà, èëè çà äà íå èç­äàì íÿ­êàê­âà òà­é­íà. Аç ïðå­õà­ïàõ åçèê, çà äà íå êà­æà íè­òî äó­ìà ïî­âå­÷å. Пðè­áè­ðàì ñè / ïðè­áå­ðà ñè (ñú­áè­ðàì ñè / ñú­áå­ðà ñè) åçè­êà. Рàçã. Сâè­âàì <ñè> / ñâèÿ <ñè> äúë­ãèÿ åçèê. Рàçã.; Сâè­âàì ñè / ñâèÿ ñè åçè­êà <çàä çú­áè­òå>. Рàçã. Гðó­áî; Сáè­ðàì ñè / ñáå­ðà ñè åçè­êà. Дè­àë. Вíè­ìà­âàì êàê­âî ãî­âî­ðÿ, âúç­äúð­æàì ñå äà ãî­âî­ðÿ íå­î­á­ìè­ñ­ëå­íî, íå­ó­ìåñ­ò­íè èëè îáè­ä­íè äó­ìè; ìëúê­âàì. — Лåë­üî, ñú­áè­ðàé ñè åçè­êà! Нå ïîç­âî­ëÿ­âàì äà ãî­âî­ðèø çà æå­íà ìè òà­êà, ðàç­á­ðà ëè? И. Пå­ò­ðîâ, МВ, 72. Сâå­ùå­íè­êúò ÿ ãëå­äà­øå ìðà­÷­íî, ïî­ñ­ëå îò­ñå­÷å íà­êú­ñî: — Сëó­øàé êàê­âî ùå òè êà­æà, êà­êî Нå­é­êå, — äà ñè ñâè­âàø äúë­ãèÿ åçèê, äà íå èç­ïó­ñ­íåø íÿ­êîÿ äó­ìà ïðåä Нà­é­äå­íà èëè ïðåä áà­ùà ìó! Г. Рàé­÷åâ, ЗК, 112. — Сâè­âàé ñè åçè­êà çàä çú­áè­òå, äà íå ãî ïðå­õà­ïåø àé ñå­ãà! П. Тî­äî­ðîâ, Сúáð. ïð II, 360. Пó­ùàì åçèê îò àð­øèí ïî­âå­÷å. Дè­àë. Мíî­ãî ïðè­êàç­âàì. Рàç­âúð­ç­âàì / ðàç­âúð­æà åçèê; ðàç­âúð­ç­âàì ñè / ðàç­âúð­æà ñè (îò­âúð­ç­âàì ñè / îò­âúð­æà ñè) åçè­êà. Рàçã. Зà­ïî÷­âàì äà ãî­âî­ðÿ ìíî­ãî, îáèêí. çà íå­ùà, êî­è­òî áè òðÿá­âà­ëî äà ïðå­ìúë­÷à, äà íå êàç­âàì; ðàç­ï­ðè­êàç­âàì ñå. Бàå Бà­ëàø­êî ðàç­âúð­ç­âà­øå åçèê ñà­ìî ìåæ­äó õî­ðà îò ñâî­ÿ­òà ïî­ðà è òî àêî ñà åñ­íà­ôè. А. Сòðà­øè­ìè­ðîâ, К, 21. Сå­ä­íà­õà íà ìà­ñà­òà äà ïè­ÿò.. Нå­é­êî ðàç­âúð­çà åçèê è çà­ðàç­ï­ðà­âÿ ðà­ç­íè ñëó­õî­âå. К. Пåò­êà­íîâ, МЗК, 233. Кà­çà­êúò çà­ïî­÷­íà äà ñè ðàç­âúð­ç­âà åçè­êà è âñè÷­êè â êðú­÷­ìà­òà íà­áëþ­äà­âà­õà ñ èç­ïú­íà­òè øèè òî­çè íîâ è íå­ïî­ç­íàò çà òÿõ ÷î­âåê.. — Тà òîé áèë öÿë àä­âî­êà­òèí, ïî­ðà­çè­ÿ­òà, — ÷ó­äå­øå ñå øå­ï­íåø­êîì íÿ­êîé... Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, СИ, 103. Рàç­âúð­ç­âàì / ðàç­âúð­æà (îò­âúð­ç­âàì / îò­âúð­æà) åçè­êà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. 1. Оáèêí. çà ñïèð­ò­íè íà­ïèò­êè — ñòà­âàì ïðè­÷è­íà íÿ­êîé äà ãî­âî­ðè ìíî­ãî, äà ñå ðàç­ï­ðè­êàç­âà è îáèêí. äà êà­æå íå­ùà, êî­è­òî áè òðÿá­âà­ëî äà ïðå­ìúë­÷è. Вè­íî­òî ðàç­âúð­çà åçè­öè­òå íà æå­íè­òå. Вäî­âè­öà­òà Нî­íà âñå ïî-÷åñ­òî çà­ïî­÷­íà äà êúð­øè ñìÿõ. К. Пåò­êà­íîâ, ДЧ, 112. Вå­ëè­êî­äó­ø­íî­òî ïè­òèå ãî îæè­âè è ðàç­âúð­çà îùå ïî­âå­÷å åçè­êà ìó. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХVI, 25. Иí­òå­ðå­ñúò, ñ êî­é­òî íèå ñëó­øà­ìå âñè÷­êè èñ­òî­ðèè îêî­ëî ñú­ï­ðî­òè­âà­òà â òî­çè êðàé è ñïå­öè­à­ë­íî çà ñú­ï­ðî­òè­âà­òà â Бó­êî­âåö, ðàç­âúð­ç­âà ïîñ­òå­ïåí­íî åçè­öè­òå íà íà­øè­òå äî­ìà­êè­íè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, Иçáð. ñú÷. III, 282. 2. Сòà­âàì ïðè­÷è­íà íÿ­êîé äà ïî­÷­íå äà ãî­âî­ðè ïî-ñâî­áîä­íî, ïî-ëå­êî è ïî­âå­÷å. Иìà áèë­êè, äå­òî ìî­ãàò äà ïðî­ìå­íÿò ÷î­âåê, êî­ãà ïî­è­ñ­êà: òî­çè, äå­òî öÿë æè­âîò å ìúë­÷àë, òî­êó âèæ, áèë­êà­òà ìó ðàç­âúð­çà­ëà åçè­êà — èäè òî­ãà­âà, ÷å òúð­ñè äðó­ãà áèë­êà äà ãî âúð­æå! Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð III, 343. Рàç­âúð­ç­âàì ñè / ðàç­âúð­æà ñè åçè­êà. Рàçã. Рàç­ï­ðè­êàç­âàì ñå è êàç­âàì íå­ùà, êî­è­òî áè òðÿá­âà­ëî äà ïðå­ìúë­÷à, äà çà­ïà­çÿ â òà­é­íà. — Нå ñúì íè­êà­êúâ êíÿç, àìè ñúì ñòî­ò­íèê è ñå êàç­âàì Йî­ñèô. Зà­ïîì­íè òî­âà è ãî êà­æè íà äðó­ãè­òå. Аêî íÿ­êîé ñè ðàç­âúð­æå åçè­êà è ìå èç­äà­äå, åä­âà ëè ùå èìà âú­ç­ìî­æ­íîñò íÿ­êî­ãà äà ïðî­ãî­âî­ðè! А. Гó­ëÿø­êè, ЗВ, 357. Рå­æà ïîä åçè­êà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. 1. Кà­ðàì ñå ìíî­ãî, ìúì­ðÿ ñòðî­ãî íÿ­êî­ãî, íà­êàç­âàì íÿ­êî­ãî çà íå­ùî. — Щå ñè îò­âà­ðÿ­ìå î÷è­òå íà ÷å­òè­ðè — èì áå ïî­ðú­÷àë Мè­ëàí.Шóì­êà äà øóì­íå, ùå ñòðå­ëÿ­òå. Хà ñòà­íå íå­ùî, õà äà ìó ïðà­âè­òå ñìåò­êà. Оêî­ëèéñ­êè­ÿò íà­÷àë­íèê ùå ðå­æå ïîä åçè­êà íè íà âñè÷­êè! Кð. Гðè­ãî­ðîâ, ОНУ, 136. 2. Иç­ìú÷­âàì íÿ­êî­ãî, çà äà ïðè­ç­íàå íå­ùî. Рÿç­âàì / ðå­ç­íà ïîä åçè­êà íà íÿ­êî­ãî. Рàçã. Оáèêí. ñâ. Сêàð­âàì ñå îñ­ò­ðî íà íÿ­êî­ãî, ñìúì­ðÿì ãî; íà­êàç­âàì íÿ­êî­ãî çà íå­ùî. — А êîë­êî äå­êà­ðà çà­ñÿ åñå­íåñ? Оùå òî­ãà­âà òðÿá­âà­øå äà òè ðå­ç­íà ïîä åçè­êà, àìà íå ñúì äî­ã­ëå­äàë. Сå­ãà ùå ñè ïëà­òèø äÿ­âî­ëú­êà. Кð. Гðè­ãî­ðîâ, РД, 1950, áð. 207, 2. Сäúð­æàì ñè / ñäúð­æà ñè åçè­êà. Рàçã. Оáèêí. â ïîâ. Вíè­ìà­âàì êàê­âî ãî­âî­ðÿ, âúç­äúð­æàì ñå äà ãî­âî­ðÿ íå­î­á­ìè­ñ­ëå­íî, íå­ó­ìåñ­ò­íî èëè îáè­ä­íè äó­ìè; ìëúê­âàì. Сòàí çíà­å­øå, ÷å áðàò ìó ñêè­òà ïî êðú­÷­ìè­òå è ïèå, ÷å ëî­øè õî­ðà ñè óñ­ò­ðîé­âà­õà ñ íå­ãî øå­ãè è ÷å Дè­êî íå óìå­å­øå äà

ñäúð­æà åçè­êà ñè. Г. Рàé­÷åâ, Иçáð. ñú÷. I, 133. — Сúð­öå­òî ìè âçå­õà òèÿ àé­äó­öè, âè­äè­òå ëè ãè! — Сäúð­æàé ñè åçè­êà, Вè­õ­ðóø­êà! — îáà­äè ñå îò úãú­ëà ïðåä­ñå­äà­òå­ëÿò. Сò. Дàñ­êà­ëîâ, ЕС, 50. С èç­ï­ëå­çåí åçèê. Рàçã. Сèë­íî èç­ìî­ðåí, îáèêí. îò òè­÷à­íå, áúð­çî õî­äå­íå, èç­êà÷­âà­íå. — Тè­÷àé â Пðåñ­ïà! Аìà ùå òè­÷àø! Шåñò ÷à­ñà ïúò, òè ùå ãè âçå­ìåø çà òðè.. Пðå­äà­òå­ëè­òå òè­÷à­õà êúì Пðåñ­ïà ñ èç­ï­ëå­çå­íè åçè­öè. Д. Тà­ëåâ, ГЧ, 445. Дî âúð­õà ñòè­ã­íà­õ­ìå ñ èç­ï­ëå­çå­íè åçè­öè. Сõ­âà­íàò â åçè­êà. Рàçã. Кîé­òî íå ìî­æå, íå óìåå äà ñå èç­ðà­çÿ­âà äî­á­ðå. В åçè­êà òÿ áå ìàë­êî ñõ­âà­íà­òà, / à òîé áå åäúð è ïëå­øèâ. Хð. Яñå­íîâ, Сúáð. ïð, 127. Сúð­áè ìå åçè­êà. Рàçã. Мíî­ãî ìè ñå èñ­êà, èç­ïèò­âàì ñèë­íî æå­ëà­íèå äà êà­æà, äà ðàç­êà­æà íå­ùî. Хàä­æè Рî­âî­à­ìà ÿ ñúð­áå­øå åçè­êúò äà êà­æå îò­ê­ðè­òè­å­òî ñè. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХII, 64. Мåæ­äó ãîñ­òè­òå ñå­ëÿ­íè ïðî­ëà­çè òèõ ñìÿõ. Вñå ïàê åäèí îò òÿõ ñÿ­êàø íå ñå çà­äî­âî­ëè ñà­ìî ñúñ ñìå­õà — áå ïàê òî­çè Дè­ìè­òúð. Сúð­áå­øå ãî åçè­êúò äà ðàç­÷î­ï­ëè âñè÷­êî. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, Иçáð. ïð III, 339. Тå­æè ìè íà åçè­êà. Дè­àë. Иç­ïèò­âàì ñèë­íî æå­ëà­íèå äà êà­æà íå­ùî, êî­å­òî ñúì ïðå­ìúë­÷à­âàë. Мà­íîë ìëú­ê­íà è íå çíà­å­øå êàê­âî ïî-íà­òà­òúê òðÿá­âà­øå äà êà­æå. Тî­âà áå­øå âñè÷­êî, êî­å­òî òå­æå­øå íà åçè­êà ìó. Иâ. Мàð­òè­íîâ, М, 117. Тó­ðÿì / òó­ðÿ (òóð­âàì / òóð­íà) íà åçè­êà ñè íÿ­êî­ãî. Дè­àë. Зà­ïî÷­âàì äà çëî­ñ­ëî­âÿ çà íÿ­êî­ãî, äà ãî îäóì­âàì. Еä­íà æå­íà ãî [Бîã­äàí] çà­áå­ëÿ­çà, óñ­ìè­õ­íà ñå, ïî­áó­ò­íà äðó­ãàð­êà­òà ñè è äÿ­âî­ëè­òî ïîä­õ­âúð­ëè: — Дî­á­ðî, ÿ ñå ïî­êà­æè, òå­áå èñ­êà äà âè­äè! С æå­íè íà ãëà­âà íå ñå èç­ëè­çà.. Щå ãè ðàç­ñúð­äè, ùå ãî òó­ðÿò íà åçè­öè­òå ñè è öÿë äåí ùå ãî ïî­ä­ìÿ­òàò ïî âðà­òè è õî­ðà­òѝ. К. Пåò­êà­íîâ, Х, 60. Уæè­ëè­ëà ìå îñà ïîä åçè­êà; óõà­ïà­ëà ìå ï÷å­ëà (îñà) çà åçè­êà. Дè­àë. Пî­íà­ïèë ñúì ñå è ìú­÷­íî ãî­âî­ðÿ; ïåë­òå­÷à, ôú­ô­ëÿ. Уñ­òà èìàì, åçèê íÿ­ìàì. Рàçã. Нå îáè­÷àì äà ïðè­êàç­âàì, äà ñïî­ðÿ, êðî­òúê, òèõ ñúì ïî íðàâ. — Еé ãî òîÿ, äå­òî èäå ñ î÷è­ëà­òà... Кà­òî ÷å­êèñò õî­äè è äå­á­íå äà íà­ê­ëà­äå íÿ­êî­ãî íà îãú­íÿ. Тà­êà ÷å âíè­ìà­âàé. Уñ­òà äà èìàø, åçèê äà íÿ­ìàø. Сò. Дàñ­êà­ëîâ, ЕС, 347. Чå­øà ñè åçè­êà. Рàçã. Пðå­íåáð. Гî­âî­ðÿ ïðà­ç­íè ïðè­êàç­êè. — Зíà­åø, íà âî­äå­íè­öà­òà èä­âàò âñÿ­êàê­âè õî­ðà.., ñïî­ðÿò òàì, ÷å­øàò ñè åçè­öè­òå, áèñ­ò­ðÿò ïî­ëè­òè­êà­òà. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ III, 142. — Тè ïî­ç­íà­âàø ëè íå­ùà­òà â Сòà­ðî­ñåë îò­á­ëè­çî èëè ñè ðå­øèë äà ñè ÷å­øåø åçè­êà ñà­ìî? Сò. Мàð­êîâ, ДБ, 14.

— Дðó­ãà (îñ­òàð.) ôîð­ìà:  ÿ ç ѝ ê.

      ЕЗЍК2, ìí. ‑öè, ñëåä ÷èñë. ‑êà, ì. 1. Еçèêîçí. Сèñ­òå­ìà îò çâó­êî­âè, ðå­÷­íè­êî­âè è ãðà­ìà­òè­÷­íè ñðåä­ñ­ò­âà, ñå­òè­â­íî âúç­ï­ðè­å­ìà­íè, êî­ÿ­òî ñëó­æè çà ñëî­âå­ñ­íî èç­ðà­çÿ­âà­íå íà ìè­ñ­ëè­òå è å íàé-âà­æ­íî­òî ñðåä­ñ­ò­âî çà îá­ùó­âà­íå â ÷î­âåø­êî­òî îá­ùåñ­ò­âî. — Оêî­ëî òå­áå çâó­÷è áúë­ãàð­ñ­êè åçèê, òó­ïàò áúë­ãàð­ñ­êè ñúð­öà, âñè÷­êî òè å ðî­ä­íî, ñâîå. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХ, 68. Тóê, â òîÿ ïðå­ê­ðà­ñåí êúò, ñúì íà­ó­÷èë íà­øèÿ õó­áàâ åçèê. Еëèí Пå­ëèí, ПБ, 6. Тî­çè ìî­ìúê [Иðå­÷åê] çíàå âñè÷­êè­òå ñëà­âÿí­ñ­êè åçè­öè, à ìî­æå äà ïè­øå îùå íà ôðàí­öóç­êè è íåì­ñ­êè. А. Кà­ðà­ëèé­÷åâ, ПГ, 186. Оñî­áå­íî ìíî­ãî ìå óíè­ñà­øå Сî­ô­ðî­íè­å­òî ñúñ ñâîÿ ñòà­ðè­íåí åçèê. Сò. Чè­ëèí­ãè­ðîâ, ХНН, 227. Пà­è­ñèé ñå îá­ðú­ùà êúì îíå­çè, êî­è­òî èñ­êàò äà ÷å­òàò è èçó­÷à­âàò íå­ãî­âà­òà èñ­òî­ðèÿ; ó÷è ãè äà ïà­çÿò åçè­êà è íà­ðî­ä­íîñòòà ñè. Б. Пå­íåâ, НБВ, 50. Бúë­ãàð­ñ­êà­òà êíè­æ­íè­íà ñÿ îáî­ãà­òè­ëà ñ ìíî­ãî ïðå­âî­äè îò ãðúö­êè åçèê. ВИ, 122. Нà ñå­êè­ìó ãî­âî­ðè ïî åçè­êà, àêî èñ­êàø äà òå ðàç­áè­ðà. Пî­ãîâ., П. Р. Сëà­âåé­êîâ, БП I, 294. Нàé-ñëàä­êî å åçè­êúò è íàé- ãîð­÷è­âî å ïàê åçè­êúò. П. Р. Сëà­âåé­êîâ, БП I, 285. Сòà­ðî­áúë­ãàð­ñ­êè åçèê. Рóñ­êè åçèê. Уñ­òåí åçèê. Пè­ñ­ìåí åçèê. Бî­ãàò åçèê. Бå­äåí åçèê. Сú­â­ðå­ìåí­íè åçè­öè. // Еçè­êî­âà­òà ñèñ­òå­ìà êà­òî ïðå­ä­ìåò íà èçó­÷à­âà­íå èëè ïðå­ïî­äà­âà­íå. Мàð­ãà­ðèò­êà âäè­ã­íà ãëà­âà îò ó÷å­á­íè­êà ñè ïî áúë­ãàð­ñ­êè åçèê. П. Нå­ç­íà­êî­ìîâ, МА, 29. Кà­òî áÿõ ó÷å­íèê â ãèì­íà­çè­ÿ­òà, àç ìíî­ãî íå îáè­÷àõ äà ó÷à ëà­òèí­ñ­êè è ãðúö­êè åçè­öè. Т. Вëà­é­êîâ, Д, 1890, êí. 11, 494. У÷è­ëè­ùå­òî å íà­ï­ðà­âå­íî íà äî­á­ðî ìÿñ­òî.. В íå­ãî ñà ïðå­ïî­äà­âàò òðè åçè­êà: àðàá­ñ­êè, ãðúö­êè è ôðàí­öóç­êè. С, 1872, áð. 34, 270. Дíåñ â Бúë­ãà­ðèÿ îò ïðîñ­òî­òà­òà íà íà­ðî­äà, îò áåç­ñî­âåñ­ò­íîñòòà íà íÿ­êîè ó÷è­òå­ëè.. èñ­òèí­íî­òî ó÷å­íèå å ïðå­íå­á­ðå­ã­íà­òî è ñà óäà­ðè­ëè ñàë åçè­öè äà ó÷ÿò. Г, 1863, áð. 8, 61. Иçó­÷à­âàì ÷óæ­äè åçè­öè.

2. Сà­ìî åä. Еçè­êîçí. Рà­ç­íî­âè­ä­íîñò íà îá­ùî­íà­ðî­ä­íà­òà åçè­êî­âà ñèñ­òå­ìà, êî­ÿ­òî ñå õà­ðàê­òå­ðè­çè­ðà ïðå­äèì­íî ñúñ ñâî­å­îá­ðà­çåí ðå­÷­íèê è å ñâúð­çà­íà ñ îï­ðå­äå­ëå­íè ñôå­ðè íà îá­ùó­âà­íå­òî; ñòèë. Оá­ðú­ùà­é­êè ñå êúì Кà­ðà­âå­ëîâ, Кå­âåí­õþ­ëåð ãî­âî­ðå­øå íà ôðåí­ñ­êè, íî ìíî­ãî áà­â­íî è îò­÷å­ò­ëè­âî, ñ êî­å­òî èñ­êà­øå äà ïîä­÷åð­òàå, ÷å å ãî­òîâ äà óëå­ñ­íè åäèí ÷î­âåê, êîé­òî íå äî­òàì ïî­ç­íà­âà­øå äè­ï­ëî­ìà­òè­÷åñ­êèÿ åçèê. В. Гå­íîâ­ñ­êà, СГ, 95. Еñ­õà÷ ñå ïî­êëî­íè è ñå îáúð­íà êúì áðà­òÿ­òà íà íàé-èç­òúí­÷åí ðî­ìåéñ­êè äâîð­öîâ åçèê: — Сúð­öå­òî ìè å ñëà­áî äà ïî­áå­ðå ìî­ÿ­òà ðà­äîñò îò òî­âà çà­ïî­ç­íàí­ñ­ò­âî! Й. Вúë­÷åâ, СКН, 250. В äðà­ìà­òóð­ãè­ÿ­òà íå­è­ç­ìå­ðè­ìî ãî­ëÿ­ìà ðî­ëÿ èã­ðàå ðàç­ãî­âîð­íè­ÿò åçèê. Н. Лè­ëè­åâ, Сú÷. III, 330. Пî­å­òè­÷åñ­êè åçèê. Вåñ­ò­íè­êàð­ñ­êè åçèê. Кàí­öå­ëàð­ñ­êè åçèê. Тå­õ­íè­÷åñ­êè åçèê. Пî­ëè­òè­÷åñ­êè åçèê.

3. Еçè­êîçí. Рà­ç­íî­âè­ä­íîñò íà îá­ùî­íà­ðî­ä­íà­òà åçè­êî­âà ñèñ­òå­ìà, êî­ÿ­òî ñå óïî­ò­ðå­áÿ­âà îò îã­ðà­íè­÷åí êðúã õî­ðà, óï­ðà­æ­íÿ­âà­ùè åä­íà è ñú­ùà ïðî­ôå­ñèÿ, äåé­íîñò; ïðî­ôå­ñè­î­íà­ëåí åçèê, ñî­öè­à­ëåí äè­à­ëåêò. И êî­ãà­òî âðå­ìå­òî íå áå âå­ò­ðî­âè­òî è ñòó­äå­íî, êî­ãà­òî áå èñ­òèí­ñ­êî "ðè­á­íî âðå­ìå", êàê­òî ñå êàç­âà íà ðè­áàð­ñ­êè åçèê, òî­ãà­âà òîé [áàé Мëà­äåí] íà­ïúë­âà­øå äî îáÿä êî­ø­íè÷­êà­òà ñè è ïî­òå­ã­ëÿ­øå çà Сî­ôèÿ. Д. Кàë­ôîâ, КР, 47. Пðåä­ñ­òà­âè­òå, àñî­öè­à­öè­è­òå íà íàø àê­ò­üîð­ñ­êè åçèê íèå íà­ðè­÷à­ìå âèæ­äà­íå ñ âú­ò­ðå­øåí èç­âîð. Т, 1954, êí. 5, 19. В íà­øè­òå ñïåê­òà­ê­ëè òâúð­äå ÷åñ­òî ñå çà­áå­ëÿç­âà ñëå­ä­íî­òî ÿâ­ëå­íèå — àê­ò­üî­ðè­òå íà ïðúâ ïî­ã­ëåä ïðà­âÿò âñè÷­êî æè­ç­íå­íî ïðàâ­äè­âî.. Вú­ï­ðå­êè òî­âà òÿ­õ­íà­òà èã­ðà íå

âúç­äå­éñ­ò­âó­âà, íå âúë­íó­âà çðè­òå­ëÿ, íå "ïðåõ­âúð­ëÿ ðàì­ïà­òà", êàê­òî ñå êàç­âà íà òå­à­ò­ðà­ëåí åçèê. Т, 1954, êí. 4, 40. Нå çíàÿ çà­ùî áÿ­õà ãî êðúñ­òè­ëè Пðà­øèë­íèê. Зà­òî­âà ëè, çà­ùî­òî õî­äå­øå îâà­ëåí.. è ïðà­øåí.. èëè çà­òî­âà ïî-ïðà­âî, ÷å áå­øå ñíà­æåí è åäúð; çà­ùî­òî íà îñî­áå­íèÿ êà­çàí­ä­æèéñ­êè åçèê ïðà­øèë­íèê çíà­ìå­íó­âà­øå åäúð, ñíà­æåí ÷î­âåê. П. Р. Сëà­âåé­êîâ, Иçáð. ïð II, 39. Оáó­ùàð­ñ­êè åçèê. Пå­÷à­òàð­ñ­êè åçèê.

4. Сà­ìî åä. Нà­÷èí íà èç­ðà­çÿ­âà­íå, ïðè­ñúù íà äà­äå­íî ëè­öå; èí­äè­âè­äó­à­ëåí ñòèë. — Пðî­÷å­òîõ ãè [âúç­âà­íè­ÿ­òà]. Нî êà­æå­òå, Кà­ðà­âå­ëîâ ëè ãè ïè­øå? — Цåí­ò­ðàë­íè­ÿò êî­ìè­òåò. — Вèå ïàê... Пî­ç­íà­âàì àç åçè­êà, ñòè­ëà íà Кà­ðà­âå­ëîâ... Сò. Дè­÷åâ, ЗС II, 497. — Мëà­äà áóë­êà ñè îñ­òà­âèë! — îáà­äè ñå çà­êà­÷­ëè­âî è õè­ò­ðî Бëà­ãî­ëà­æúò è çà­ãî­âî­ðè ïàê ñ åçè­êà íà ïðè­êàç­êè­òå ñè: — Бóé­íà å ìëà­äåæ­êà­òà êðúâ, ìîì­÷å­òà! Нå­äåé­òå ñå ÷ó­äè, ÷å èç­ëè­çàò íå­âåð­íè ìëà­äè íå­âåñ­òè, îñ­òà­âå­íè îò þíà­öè­òå ñè! Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. I, 11. Нèå ïî­ç­íà­âà­ìå ÷èÿ å òà­çè ñòà­òèÿ ïî íåé­íè­òå ìè­ñ­ëè, ïî íå­é­íèÿ åçèê è ïî íåé­íî­òî êðè­âî­ïè­ñà­íèå. Л. Кà­ðà­âå­ëîâ è Хð. Бî­òåâ, ЗК, 138. // Оáèêí. ñúñ ñúãë. îï­ðåä. Нà­÷èí íà èç­ðà­çÿ­âà­íå, êî­é­òî ñå õà­ðàê­òå­ðè­çè­ðà ñ îï­ðå­äå­ëå­íè ÷åð­òè, ñâî­éñ­ò­âà (èç­ðà­çå­íè ñ îï­ðå­äå­ëå­íè­å­òî). Оðà­òî­ðúò èìà­øå öâå­òèñò, îá­ðà­çåí åçèê. △ У÷è­òå­ëÿò ãî­âî­ðå­øå íà ïðîñò, äîñ­òú­ïåí åçèê.

5. Сïî­ñî­á­íîñò íà ÷î­âå­êà äà ãî­âî­ðè; ðå÷. Тúé êà­òî ñå îòúð­âà.. îò äåéñ­ò­âè­å­òî íà àôè­î­íà, êîé­òî áå òó­ðåí âúâ âè­íî­òî îò êà­ïè­òà­íè­íà, áåð­áå­ðè­íúò â òà­çè ìè­íó­òà áå­øå ñè âúç­âúð­íàë èç­ãó­áå­íèÿ óì è åçèê. Н. Мè­õàé­ëîâ­ñ­êè, ПА (ïðå­âîä), 78.

6. Сúâ­êó­ï­íîñò îò äâè­æå­íèÿ íà òÿ­ëî­òî, îò çâó­êî­âå è äð., êî­è­òî ñå èç­ïîë­ç­âàò îò æè­âî­ò­íè­òå, ïòè­öè­òå è íÿ­êîè íà­ñå­êî­ìè ïðè îá­ùó­âà­íå­òî ïî­ìåæ­äó èì (íàïð. ïðå­äó­ï­ðåæ­äå­íèå çà îïà­ñ­íîñò, ñú­î­á­ùà­âà­íå, ÷å å íà­ìå­ðå­íà õðà­íà è äð.). Пðå­ìú­ä­ðè­ÿò öàð Сî­ëî­ìî­í.. ðàç­áè­ðàë åçè­êà íà ïèë­öè­òå. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХII, 44. В ñå­ëî­òî íå ñå íà­ìè­ðà­øå ÷î­âåê, êî­é­òî äà ðàç­áè­ðà îò åçè­êà íà ëàñ­òî­âè­öè­òå, íî òÿ ãî ðàç­á­ðà ñúñ ñúð­öå­òî ñè. К. Пåò­êà­íîâ, СВ, 64-65. Бëà­ãî­äà­ðå­íèå íà îñ­ò­ðî­ó­ì­íè­òå îïè­òè è íà­á­ëþ­äå­íèÿ íà íåì­ñ­êèÿ ïðè­ðî­äî­è­ç­ïè­òà­òåë К. Фðèø â îñ­íî­â­íè ëè­íèè "åçè­êúò" íà ï÷å­ëè­òå å ñòà­íàë ðàç­áè­ðà­åì è çà ÷î­âå­êà. ВН, 1961, áð. 3003, 4. Еçèê íà æè­âî­ò­íè­òå.

7. Бåç­ñ­ëî­âå­ñ­íà çíà­êî­âà ñèñ­òå­ìà çà ïðå­äà­âà­íå íà èí­ôîð­ìà­öèÿ. Оò­ðà­çÿ­âàé­êè â ñâî­è­òå ìî­äå­ëè ñâîéñ­ò­âà­òà è âçà­è­ìî­î­ò­íî­øå­íè­ÿ­òà íà ÿâ­ëå­íè­ÿ­òà, ìà­òå­ìà­òè­êà­òà èç­ðà­áîò­âà ñâîÿ ñèì­âî­ëè­÷åí åçèê. Вñå­ëå­íà 69, 4. Жå­ëà­íè­å­òî íà ôè­çè­öè­òå å âñÿ­êà ôè­çè­÷åñ­êà çà­êî­íî­ìåð­íîñò, äà­æå è íàé-ñëî­æ­íà­òà, äà ñå èç­ðà­çè íà ñòðî­é­íèÿ è äúë­áîê ìà­òå­ìà­òè­÷åñ­êè åçèê. Мà­òåì., 1966, êí. 2, 16. Чåð­òå­æúò å åä­íî îò íàé-äî­á­ðè­òå ñðåä­ñ­ò­âà çà ïðå­äà­âà­íå íà íà­ó­÷­íà­òà è òå­õ­íè­÷åñ­êà­òà ìè­ñúë, çà­òî­âà å ïðè­å­òî äà ñå êàç­âà, ÷å ÷åð­òå­æúò å "åçè­êúò íà òå­õ­íè­êà­òà". Мàø. IХ êë, 28. Пî­ñ­ëå­ä­íà­òà çà­äà­÷à å äà ñå ñâå­äå ñòðà­òå­ãè­ÿ­òà äî ðå­äè­öà îò êî­ìàí­äè, ïðå­âå­äå­íè íà ìà­øè­íåí åçèê. Мà­òå­ìàò., 1968, êí. 5, 19. Еçèê íà ôîð­ìó­ëè­òå. // Пðåí. Бåç­ñ­ëî­âå­ñåí íà­÷èí íà îá­ùó­âà­íå. Тå âå­÷å íå ñà­ìî ñå ïî­ã­ëåæ­äà­õà, òå âî­äå­õà ðàç­ãî­âî­ðè ñ íå­ìèÿ åçèê íà î÷è­òå ñè. Еì. Мà­íîâ, ДСР, 379. Фàê­òè­òå ñà âè­íà­ãè ìíî­ãî îïà­ñ­íè è èç­ìàì­íè çà ëúæ­öè­òå è ãëó­ïà­öè­òå. Тå ñå ñòðà­õó­âàò îò òÿõ, çà­ùî­òî îïè­òúò ãè å íà­ó­÷èë ïî­íå äà ðàç­áè­ðàò, ÷å åçè­êúò íà ôàê­òè­òå å ïî-ÿñåí îò.. òå­õ­íè­òå ëú­æ­ëè­âè èëè ãëó­ïà­âè äó­ìè. Т. Гå­íîâ, ДОД, 76.

8. Пðåí. Сà­ìî åä. Сúñ ñúãë. èëè íå­ñúãë. îï­ðåä. Сúâ­êó­ï­íîñò îò èç­ðà­ç­íè ñðåä­ñ­ò­âà â èç­êóñ­ò­âî­òî. Тÿ âëå­çå ñ Цîí­êà â ìà­íàñ­òèð­ñ­êèÿ ïà­ðà­ê­ëèñ.. è âè­äÿ èçî­ã­ðà­ôè­ñà­íèÿ â äå­áúð­ñêî­÷åð­âå­íî è öàð­ñ­êî­ñèí­üî êó­ïîë ñâå­òè­è­òå è Иñóñ. В èã­ðà­òà íà òî­ï­ëè­òå, æè­âè êðàñ­êè.. òÿ ñÿ­êàø âèæ­äà­øå Кîñ­òà­äè­íî­âà­òà äó­øà, ñÿ­êàø â òèÿ ìè­íó­òè î÷è­òå ѝ ñå áÿ­õà îò­âî­ðè­ëè çà åçè­êà íà áî­è­òå. Еì. Сòà­íåâ, ИК III è IV, 512-513. Мà­å­ñ­ò­ðî Аòà­íà­ñîâ å åäèí îò îñ­íî­âà­òå­ëè­òå íà íà­øà­òà áè­òî­âà ðå­à­ëèñ­òè­÷­íà îïå­ðà.. Гî­ëÿ­ìî âëè­ÿ­íèå çà îôîð­ìÿ­âà­íå íà ìó­çè­êàë­íèÿ ìó åçèê èìà íà­ðî­ä­íà­òà ïå­ñåí. Пå­å­íå VIII êë, 56. Лà­êî­íè­÷­íè â ñâîÿ ãðà­ôè­÷åí åçèê è ïúë­íè ñúñ ñî­öè­à­ë­íî ñú­äúð­æà­íèå, ñà è äâå­òå ãðà­âþ­ðè íà Тî­äîð Дè­íîâ. ВН, 1960, áð. 2625, 4. Еçè­êúò íà ñú­â­ðå­ìåí­íà­òà.. àð­õè­òåê­òó­ðà òðÿá­âà äà áú­äå ÿñåí è äîñ­òú­ïåí. А. Дà­ìÿ­íîâ, ЖС, 23.

9. Пðåí. Сà­ìî åä. Сúñ ñúãë. èëè íå­ñúãë. îïðåä. Оñî­áå­íîñò, õà­ðàê­òå­ðåí ïðè­ç­íàê íà ïðåä­ìåò èëè ÿâ­ëå­íèå, êî­é­òî ãî õà­ðàê­òå­ðè­çè­ðà, íî å äîñ­òú­ïåí çà ÷î­âåê, êî­é­òî ãî ïî­ç­íà­âà ìíî­ãî äî­á­ðå, îò­á­ëè­çî. — Зà íàñ òðÿá­âà ÷î­âåê — äî­áúð ñòî­ïà­íèí. Дà ðàç­áè­ðà åçè­êà íà çå­ìÿ­òà... Кð. Гðè­ãî­ðîâ, Н, 116. — Пî­íå­æå íà­ïóñ­êà­ìå ìî­ðå­òî.., àç æå­ëàÿ äà ïî­ñ­ëó­øàì øó­ìà ìó îò­á­ëè­çî.. Пî­å­òè­òå óâå­ðÿ­âàò, ÷å òå ðàç­áè­ðàò åçè­êà ìó. Иâ. Вà­çîâ, Сú÷. ХХVI, 122. З ì å ÿ ò: Сòðó­âà ìè ñå, ÷å èì [íà öâå­òÿ­òà] ñëó­øàì ñìå­õî­âå­òå, äî­ëà­âÿì èì ñêðè­ø­íè­òå äó­ìè!... Ц å í à: — Тè ðàç­áè­ðàø ëè îò åçè­êà íà öâå­òÿ­òà? П. Тî­äî­ðîâ, Сúáð. ïð II, 316. Дúë­áî­êà åñåí å ñå­ãà, / íî òè ðàç­áè­ðàø ëè åçè­êà / íà òàÿ ïóñ­òî­òà âå­ëè­êà, / íà òàÿ ÷å­ìåð­íà òú­ãà? Н. Лè­ëè­åâ, Сò 1932, 85.

10. Вî­åí. Вî­å­í­íî­ï­ëåí­íèê, îò êî­ãî­òî ìî­ãàò äà ñå èç­ò­ðú­ã­íàò ñâå­äå­íèÿ çà íå­ï­ðè­ÿ­òå­ëÿ. — Зà­ëî­âåí ïëåí­íèê ïî âî­å­í­íî­ìó ñå íà­ðè­÷à "åçèê". Пè­ï­íåø ëè ïðè­êà­ç­ëèâ "åçèê".., ïî­ëî­âè­íà­òà îò âî­å­í­íà­òà ðà­áî­òà å ñâúð­øå­íà. П. Вå­æè­íîâ, ЗЧР, 64. Кî­ãà­òî ðà­çó­ç­íà­âà­÷è óñ­ïÿ­âà­ëè äà äî­âå­äàò îò íåì­ñ­êè­òå ëè­íèè íÿ­êîé "åçèê", ãå­íå­ðà­ëúò îñ­òà­âÿë íà íà­÷àë­íè­êà íà îïå­ðà­òè­â­íèÿ îò­äåë äà ãî ðàç­ïèò­âà çà ÷è­ñ­ëå­íîñòòà íà áî­é­öè­òå, íà îðú­æè­å­òî è ïî­çè­öè­è­òå èì. П. Сëà­âèí­ñ­êè, ПЩ, 401. — Гî­ðå íà ðè­äà íà åäèí õâúð­ëåé å öàð­ñ­êè­ÿò äðóì. Вîé­âî­äà­òà Мîì­÷èë ðå­êúë äà ìó õâà­íåì åçèê. Вñå ùå ìè­íå íÿ­êîé: ÿ çà­á­ëó­äå­íè ñî­êîë­íè­öè îò öàð­ñ­êà­òà ÷å­ëÿä, ÿ öàð­ñ­êè

áúð­çî­õî­äåö. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 61. — Зà êàê­âî òîë­êî­âà ñè ñå ðàç­áúð­çàë? — .. — Рà­áî­òà­òà íå òúð­ïè, ùî­òî — ñ íå­ïî­äî­çè­ðà­íà çà ñå­áå ñè ëå­êî­òà ïî­äå áþ­ëþê­áà­øè­ÿ­òà.. — Пðå­äè äâà äíè óëî­âè­õ­ìå åçèê. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, ЛСВ II, 217.

11. Оñ­òàð. Рÿä­êî. Мåñ­ò­íà, òå­ðè­òî­ðè­à­ë­íà ðàç­íî­âè­ä­íîñò íà îá­ùî­íà­ðî­ä­íà­òà åçè­êî­âà ñèñ­òå­ìà, íà êî­ÿ­òî ãî­âî­ðè ÷àñò îò äà­äå­íà íà­ðî­ä­íîñò èëè íà­öèÿ; äè­à­ëåêò, íà­ðå­÷èå, ãî­âîð. Пî­ñ­ëå îò­ê­ðè­âà­øå åä­íà êíè­ãà, ïîä­âúð­çà­íà ñ äå­áå­ëè òåæ­êè êî­ðè­öè, è ÷å­òå­øå.., êà­òî ÷å ëè íå Оá­ðàä ÷å­òå­øå, à ñà­ìà êíè­ãà­òà ñè ïðè­êàç­âà­øå íà îíÿ åçèê, íà êîé­òî ñè ãî­âî­ðå­õà ÷ó­é­ïåò­ë­üîâ­öè ïî­ìåæ­äó ñè, êà­òî ñå­÷å­õà äúð­âà èëè äå­á­íå­õà íÿ­êîÿ ñúð­íà â øó­á­ðà­öè­òå. Сò. Зà­ãîð­÷è­íîâ, ДП, 72. Зà ïî­âå­÷å ïî­âåð­âà­íèå íà ÷å­ò­íè­öè­òå ùå áú­äå òàÿ ïå­ñ­íÿ, íà­ïè­ñà­íà íà ÷èñ­òî êî­ò­ëåí­ñ­êè åçèê. БО, 1846, áð. 1, 2.

12. Оñ­òàð. Кíèæ. Нà­ðîä, ïëå­ìå (Сò. Мëà­äå­íîâ, БТР). Вú­ç­ðàä­âàé­òå ñå, ïëå­ñ­íå­òå ñ ðú­öå, âñè åçè­öè! Сò. Мëà­äå­íîâ, БТР I, 648.

Аíà­ëè­òè­÷åí åçèê. Еçè­êîçí. Еçèê, â êîé­òî îò­íî­øå­íè­ÿ­òà ìåæ­äó ÷àñ­òè­òå íà èç­ðå­÷å­íè­å­òî ñå ïðå­äà­âàò íå ñ ãðà­ìà­òè­÷­íè­òå ôîð­ìè íà äóìè­òå, à ñ ïî­ìîù­òà íà ñëó­æå­á­íè äó­ìè èëè ñúñ ñú­î­ò­âå­òåí ñëî­âî­ðåä, èí­òî­íà­öèÿ è äð. Пðîòèâîï. ñèí­òå­òè­÷åí åçèê. Бúë­ãàð­ñ­êè­ÿò åçèê å àíà­ëè­íè­÷åí åçèê. Дåò­ñ­êè åçèê. Еçèêîçí. Еçèê íà äå­öà â ðàí­íà âú­ç­ðàñò, êîé­òî ñå õà­ðàê­òå­ðè­çè­ðà ñ îï­ðîñ­òå­íà ñèñ­òå­ìà íà ôî­íå­ìè­òå, ñ îã­ðà­íè­÷å­íî èç­ïîë­ç­âà­íå íà ãðà­ìà­òè­÷­íè ñðåä­ñ­ò­âà, ñ ïðè­ìè­òè­âåí ñèí­òàê­ñèñ è ñ èçî­áè­ëèå íà ñïå­öè­ôè­÷­íè äó­ìè. Нå ñïè­ðà­øå è ðàç­ãî­âî­ðúò ìåæ­äó äâà­ìà­òà, ìàë­êè­ÿò óñ­âî­ÿ­âà­øå íî­âè äó­ìè, à ñòà­ðè­ÿò ïî­ñ­ëå ãè ïîâ­òà­ðÿ­øå íà äåò­ñ­êèÿ åçèê. Д. Тà­ëåâ, ПК, 813. Еñ­òåñ­ò­âåí åçèê. Еçè­êîçí. Чî­âåø­êè­ÿò åçèê êà­òî åñ­òåñ­ò­âå­íî îðú­äèå íà ìè­ñúë­òà è ñðåä­ñò­âî çà îá­ùó­âà­íå çà ðà­ç­ëè­êà îò èç­êóñ­ò­âå­íî ñúç­äà­âà­íè­òå ìó çà­ìåñ­òè­òå­ëè. Пðî­òè­âîï. èç­êóñ­ò­âåí åçèê. Жèâ åçèê. Еçè­êîçí. Еçèê, êîé­òî â íàñ­òî­ÿ­ùèÿ ìî­ìåíò å ñðåä­ñ­ò­âî çà îá­ùó­âà­íå íà äà­äåí íà­ðîä è âúâ âðúç­êà ñ òî­âà íå îñ­òà­âà íå­è­ç­ìå­íåí. Пðî­òè­âîï. ìúð­òúâ åçèê. Иç­êóñ­ò­âåí åçèê. Еçè­êîçí. Нå­å­ñ­òåñ­ò­âåí, ñïå­öè­à­ë­íî ñúç­äà­äåí, ñúò­âî­ðåí ñïî­ìà­ãà­òå­ëåí åçèê, êîé­òî îáèêí. ñå èç­ïîë­â­ç­âà êà­òî ñðåä­ñòâî çà ìåæ­äó­íà­ðî­ä­íî îá­ùó­âà­íå. Пðî­òè­âîï. åñ­òåñ­ò­âåí åçèê. Мíî­ãî åçè­êî­âå­äè ñ÷è­òàò âî­ëà­ïþê çà ïúð­âèÿ èç­êóñ­ò­âåí åçèê. Нî âñúù­íîñò ïúð­âè­ÿò èç­êóñ­ò­âåí åçèê ñå å ïî­ÿ­âèë ñòî è ïåò­äå­ñåò ãî­äè­íè ïðå­äè âî­ëà­ïþê. К, 1963, êí. 8, 37. Еñ­ïå­ðàí­òî å èç­êóñ­ò­âåí åçèê. Кíè­æåí åçèê. Еçè­êîçí. Оñ­òàð. Кíè­æî­âåí åçèê. Тå [áúë­ãàð­ñ­êè­òå òúð­ãîâ­öè] äî­á­ðå ñå ðàç­áè­ðà­ëè, ÷å Рà­è­÷å­âî­òî ñú­÷è­íå­íèå, íà­ïè­ñà­íî íà êíè­æåí åçèê è ñòèë, íå ìî­æå äà áú­äå ïðè­ÿ­ò­íî çà ïî-øè­ðî­êà­òà ÷è­òà­òåë­ñ­êà ñðå­äà. Б. Пå­íåâ, НБВ, 28. Нå å íó­æ­íî äà êàç­âà­ìå êîë­êî å ïî­ëå­ç­íî îá­íà­ðîä­âà­íå­òî íà òà­êè­âà ïà­ìå­ò­íè­öè [íà ïðîñ­òî­íà­ðî­ä­íèÿ åçèê] è äî­êîë­êî å òî íó­æ­íî çà îï­ðà­âà­òà íà íà­øèé êíè­æåí åçèê. ПСï, 1876, êí. 11-12, 211. Кíè­æî­âåí (ëè­òå­ðà­òó­ðåí, ñòàí­äàð­òåí) åçèê. Еçè­êîçí. Оá­ðàç­öîâ, íîð­ìà­ëè­çè­ðàí åçèê, ÷èé­òî íîð­ìè ñå âúç­ï­ðè­å­ìàò êà­òî ïðà­âèë­íè è îá­ùî­çà­äúë­æè­òåë­íè è êîé­òî ñå ïðî­òè­âî­ïîñ­òà­âÿ íà äè­à­ëåê­òè­òå è ïðîñ­òî­ðå­÷è­å­òî. Тî­âà [åçè­êúò íà ïðîñ­âå­ò­íè­òå ëþ­äå] áå­øå íå­ó­ñ­òà­íî­âå­íè­ÿò îùå êíè­æî­âåí åçèê, êîé­òî áå­øå ïðè­ç­íàê íà ãî­ëÿ­ìà îá­ðà­çî­âà­íîñò è êúì êîé­òî ñå ïðè­áÿã­âà­øå îñî­áå­íî ïðè òúð­æåñ­ò­âå­íè ñëó­÷àè èëè êî­ãà­òî ñå­ä­íå­øå ÷î­âåê äà ïè­øå ïè­ñ­ìî èëè äî­ïèñ­êà äî íÿ­êîé îò öà­ðè­ã­ðàä­ñ­êè­òå âåñ­ò­íè­öè. Д. Тà­ëåâ, ПК, 245. Кóë­òó­ðåí åçèê. Еçè­êîçí. Еçèê íà íà­ðîä, äîñ­òè­ã­íàë âè­ñî­êà ñòå­ïåí íà öè­âè­ëè­çà­öèÿ, êîé­òî ñå ïðå­ïî­äà­âà â ó÷è­ëè­ùå, ïðè­åò å çà äúð­æà­âåí åçèê è å ðàç­ï­ðîñ­ò­ðà­íåí ïî öÿ­ëà­òà òå­ðè­òî­ðèÿ íà ñòðà­íà­òà. Мúð­òúâ åçèê. Еçè­êîçí. Еçèê, êîé­òî å èç­ëÿ­çúë îò æè­âà óïî­ò­ðå­áà, ïðåñ­òà­íàë å äà áú­äå åñ­òåñ­ò­âå­íî ñðåä­ñ­ò­âî çà îá­ùó­âà­íå è å çà­ïà­çåí ñà­ìî â ïè­ñ­ìå­íè ïà­ìå­ò­íè­öè. Пðî­òè­âîï. æèâ åçèê. Сòà­ðî­áúë­ãàð­ñ­êè­ÿò åçèê å ìúð­òúâ åçèê. Ро̀äåí (ìàé­÷èí) åçèê. Рàçã.; Мà­òå­ðåí åçèê. Кíèæ.; Бà­ùèí åçèê. Оñ­òàð. Еçèê íà ðî­äè­òå­ëè­òå, êîé­òî ñå óñ­âî­ÿ­âà îò ÷î­âå­êà â ðàí­íî äåò­ñ­ò­âî ïî ïú­òÿ íà ïî­ä­ðà­æà­âà­íå­òî íà ðå÷­òà íà çà­î­áè­êà­ëÿ­ùè­òå ãî âú­ç­ðàñ­ò­íè. И ìëà­äè, è ñòà­ðè áÿ­õà èç­ëå­ç­ëè íà­âúí. Нî­ñå­õà êî­ò­ëè íå âå­÷å ñ âî­äà, à ñ âè­íî.. И êàê ñòðàí­íî è õó­áà­âî çâó­÷å­øå ðî­ä­íè­ÿò åçèê îò òå­õ­íè­òå óñ­òà! Й. Йîâ­êîâ, Рàçê. II, 118. Нà­öè­î­íàë­íè­òå ìàë­öèí­ñ­ò­âà èìàò ïðà­âî äà ñå ó÷àò íà ñâîÿ ìàé­÷èí åçèê. Кîíñò., 24. Вëàé­êîâ âÿð­âà­øå â ñâî­è­òå ñè­ëè è âî­äåí îò æå­ëà­íè­å­òî äà äî­ï­ðè­íå­ñå è òîé íå­ùî çå óñ­ïå­ø­íî­òî îáó­÷å­íèå ïî ìà­òåð­íèÿ åçèê, ïðåä­ï­ðèå ñúñ­òà­âÿ­íå­òî íà ÷è­òàí­êà çà IV îò­äå­ëå­íèå. СáЦГМГ, 314. Тóê òîé [Мà­òåâ­ñ­êè] íà­ïèñ­âà êíè­ãà­òà "Гúð­êî­ìà­íè­òå", ãíå­â­íà ïëå­ñ­íè­öà ñðå­ùó îíå­çè, êî­è­òî ñå ñðà­ìó­âàò îò áà­ùèí åçèê è íå æå­ëà­ÿò äà ñå íà­ðè­÷àò áúë­ãà­ðè. К. Сòðàí­ä­æåâ, ЖБ, 74. Сèí­òå­òè­÷åí åçèê. Еçè­êîçí. Еçèê, ïðè êîé­òî îò­íî­øå­íè­ÿ­òà ìåæ­äó ÷àñ­òè­òå íà èç­ðå­÷å­íè­å­òî ñå èç­ðà­çÿ­âàò ñ ãðà­ìà­òè­÷­íè­òå ôîð­ìè íà äó­ìè­òå. Пðî­òè­âîï. àíà­ëè­òè­÷åí åçèê. Рóñ­êè­ÿò åçèê å ñèí­òå­òè­÷åí åçèê. Тà­åí åçèê. Еçè­êîçí. Еçèê íà îáî­ñî­áå­íà ñî­öè­à­ë­íà ãðó­ïà, êîé­òî ñå ñúç­äà­âà êà­òî ñðåä­ñ­ò­âî çà îá­ùó­âà­íå ñà­ìî çà íå­é­íè­òå ÷ëå­íî­âå ñ öåë äà ñå èçî­ëè­ðàò, äà îñ­òà­íàò íå­ðàç­á­ðà­íè çà âúí­ø­íè ëè­öà. Бå­øå âðå­ìå, êî­ãà­òî ìî­æå­øå äà ñå ïè­øå ñå­ðè­î­ç­íî çà ñú­ùåñ­ò­âó­âà­íå­òî íà òà­êà íà­ðå­÷å­íè­òå "òà­é­íè åçè­öè" ó íàñ. Н. Лè­ëè­åâ, Сú÷. III, 331. Тà­åí åçèê íà êðàä­öè­òå.

? Гî­âî­ðèì íà åäèí <è ñúù> åçèê. Кíèæ.; Иìà­ìå åäèí <è ñúù> åçèê. Кíèæ. Еä­íàê­âî ìè­ñ­ëèì, ðàç­áè­ðà­ìå ñå. Вñè÷­êè âèæ­äà­õà ñ ïðî­ÿ­ñ­íå­íè î÷è êàê­âî áå­øå äíåñ.. ãî­âî­ðå­õà íà åäèí è ñúù åçèê, åä­íàê­âî ìè­ñ­ëå­õà, åä­íàê­âî çíà­å­õà. Д. Тà­ëåâ, ЖС, 266. Гî­âî­ðèì (ïðè­êàç­âà­ìå) íà ðà­ç­ëè­÷­íè åçè­öè. Рàçã. Нå ìî­æåì äà ñå ðàç­áå­ðåì, äà ïîñ­òè­ã­íåì ðàç­áè­ðà­òåë­ñ­ò­âî. Кà­òî ñëó­øà­øå ñå­ãà áèâ­øèÿ îêî­ëèéñ­êè íà­÷àë­íèê, Кè­ðî áå óáå­äåí, ÷å àêî ïîä­õ­âà­íàò ðàç­ãî­âîð ïî ïî­ëè­òè­êà­òà, òî òå ùå ïðè­êàç‑

âàò íà ðà­ç­ëè­÷­íè åçè­öè. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, ОХ IV, 312. Сå­ãà ïúê áå­øå ðåä íà Юìåð áåé äà ñå èç­íå­íà­äà.. Бå­ä­ðèå õà­íúì ðàç­á­ðà, ÷å äíåñ äâà­ìà­òà ãî­âî­ðÿò íà ðà­ç­ëè­÷­íè åçè­öè. Д. Мàí­òîâ, ХК, 56. Дúð­æà íÿ­êà­êúâ åçèê; äúð­æà åçèê íà íÿ­êà­êúâ. Рàçã. Гî­âî­ðÿ ïî íÿ­êà­êúâ íà­÷èí èëè ïî íà­÷èí, ïðè­ñúù íà íÿ­êî­ãî. — Дú­ùå­ðÿ áè­ëî òî­âà! Дà ÿ îò­ã­ëå­äàø îò ïàð­÷å ìå­ñî, äå­òî ñå êàç­âà, è íà òóé îò­ãî­ðå äà òè äúð­æè òà­êúâ íå­ï­ðè­ëè­÷åí åçèê! Сâ. Мèí­êîâ, РТК, 115. Дîí­êî Пå­ò­ðîâ è äîê­òî­ðúò íå ñå ñòúð­ïÿ­õà äà ïî­êà­æàò íå­äî­âîë­ñ­ò­âî­òî ñè ïðåä Сëàâ­÷î Кóð­òî­î­ëó è Лà­çà­ðÿ, çà­äå­òî ãè ïîä­âå­ëè äà äúð­æàò ëîø åçèê ïðåä äàñ­êàë Сòå­ôà­íà. Д. Нå­ìè­ðîâ, Б, 53. — Я äðúæ­òå ïî-ïðè­ëè­÷åí åçèê! — èç­áó­õ­íà òîé âíå­çà­ï­íî. — Кà­êúâ ñòå âèå, ÷å äà ìè çà­ïî­âÿä­âà­òå. Пðåä âàñ ñòîè áúë­ãàð­ñ­êè ïîä­ïî­ðó­÷èê, à âèå íÿ­ìà­òå äî­ðè è ïà­ãî­íè íà åô­ðå­é­òîð... П. Вå­æè­íîâ, ВР, 268. Тÿ äúð­æå­øå åçèê íà óëè­÷­íè­öà. Зëè<òå> (ëî­øè<òå>) åçè­öè. Хî­ðà, êî­è­òî ñú­÷è­íÿ­âàò è ðàç­ï­ðîñ­ò­ðà­íÿ­âàò êëþ­êè, êëå­âå­òè; êëå­âå­ò­íè­öè. — Нè­êàê­âî âðú­ùà­íå! Щå ñå âúð­íåø äà êó­êó­âàø ñàì! Дà ìå íî­ñÿò çëè­òå åçè­öè ïî ñå­ëî, ÷å íå ìî­ãà äà ãëå­äàì áà­ùà ñè. Н. Хà­é­òîâ, ДР, 57. В ìè­íà­ëî­òî èìå­òî ѝ áå­øå ñï­ëå­òå­íî ñ èìå­íà­òà íà äâà­ìà âè­ä­íè òúð­ãîâ­öè îò ãðà­äà. Нî òî­âà ãî­âî­ðå­õà ìî­æå áè ñà­ìî çëè­òå åçè­öè. М. Гðó­áå­ø­ëè­å­âà, ПП, 28. Лî­øè åçè­öè ðàç­ï­ðà­âÿ­õà, ÷å êî­ãà­òî ïîë­êúò èì áèë íà ïî­÷èâ­êà â Бå­ëî­ìî­ðè­å­òî, Юð­òà­ëà­íà ñå ïî­ðàç­øú­òàë è äî­êà­÷èë äîñ­òà æúë­òè­öè îò èç­ã­ëà­ä­íå­ëè­òå áî­ãà­òà­øè ïî îíÿ êðàé. Г. Кà­ðà­ñ­ëà­âîâ, С, 95. Зìèéñ­êè åçèê. Рàçã. 1. Чî­âåê, êîé­òî å ñêëî­íåí äà ãî­âî­ðè ñ îñ­ò­ðè, ÿç­âè­òåë­íè äó­ìè. Нå ìî­ãà äà ãî òúð­ïÿ. Тîé å çìè­é­ñêè åçèê. 2. Оñ­ò­ðè, ÿç­âè­òåë­íè, õà­ï­ëè­âè äó­ìè. Жåí­ñ­êè ôà­ñî­íè. Зìèéñ­êè åçèê, äâå ñúë­çè, òðúø­êà­íå íà êà­íà­ïå­òî. Й. Пî­ïîâ, ББ, 37. Вñå­êè ñå áî­å­øå îò íå­é­íèÿ çìè­éñ­êè åçèê. Зíàÿ ñè åçè­êà. Рàçã. Оáèêí. ñ îò­ðèö. è â ïîâ. íàêë. Вíè­ìà­âàì êàê­âî ãî­âî­ðÿ, ïðå­öå­íÿ­âàì êàê­âî òðÿá­âà äà ãî­âî­ðÿ è êàê­âî íå. — С òÿõ îòè­äî­õà è áå­ëîã­âàð­äåé­öè­òå — ÷ó­âà­øå ñå ãëà­ñúò íà ïè­ñàð­÷å­òî îò ñâå­ùî­ëè­â­íè­öà­òà. — Нå ñà áå­ëîã­âàð­äå­é­öè, à ðóñ­êè åìè­ã­ðàí­òè. Тè äà ñè çíà­åø åçè­êà! — áà­ñî­âî ãî êàñ­ò­ðå­øå Тî­ïà­ëîâ. Еì. Сòà­íåâ, ИК III, 220-221. Зà­÷åð­âåí, çà­ïî­òåí, áàé Фèë­üî íå çíà­å­øå åçè­êà ñè. Кàê ëè íå íà­ðè­÷à­øå Сà­äåò, Мèë­êî, òó­êà­ø­íè­òå õî­ðà. Б. Нåñ­òî­ðîâ, АР, 87-88. Иìàì îñ­òúð åçèê; îñ­òúð ìè å åçè­êà. Рàçã. Рÿ­çúê ñúì, íå ñúì äå­ëè­êà­òåí, êî­ãà­òî ãî­âî­ðÿ èëè êðè­òè­êó­âàì. — Пàí­äîâ å íåð­âåí, ñï­ðè­õàâ è ... êàê äà âè êà­æà... èìà îñ­òúð åçèê. М. Мàð­÷åâ­ñ­êè, П, 170. Нà áúë­ãàð­ñ­êè åçèê, ã î â î­ ð ÿ, ï ð è ê à ç â à ì  è ïîä. Сú­âúð­øå­íî ÿñ­íî, ðàç­áè­ðà­å­ìî, íåä­âó­ñ­ìè­ñ­ëå­íî (ãî­âî­ðÿ). Кàê­âî ñå ïðà­âèø, ÷å íå ìå ðàç­áè­ðàø? Гî­âî­ðÿ òè íà áúë­ãàð­ñ­êè åçèê. Нà­ìè­ðàì / íà­ìå­ðÿ îáù åçèê. Оáèêí. ñ íÿ­êî­ãî. Кíèæ. Сòè­ãàì äî ðàç­áè­ðà­òåë­ñ­ò­âî ñ íÿ­êî­ãî, äî îá­ùî ìíå­íèå, ñõ­âà­ùà­íå. Оáÿ­ñ­íèõ ìó íà­äúë­ãî è íà­øè­ðî­êî, ÷å å íà­ïè­ñàë ôå­é­ëå­òî­íà ñè ìíî­ãî êóë­òóð­íî, ÷å èìà ÷óâ­ñ­ò­âî çà õó­ìîð è ÷å âëà­äåå ïðà­âî­ïè­ñà. — Пðî­á­ëå­ìúò âè îáà­÷å å äðå­á­íè­÷úê — êà­çàõ.. — Яñ­íî å, ÷å ñ âàñ íÿ­ìà äà íà­ìå­ðèì îáù åçèê — õëà­ä­íî êà­çà Шïåð­ëèíã. Хð. Пå­ëè­òåâ, ХО, 129. И Пàç­âàí­òî­ã­ëó, è Тðúñ­òå­íè­ê­ëè­î­ã­ëó çà­ïî­÷­íà­ëè êà­ðè­å­ðà­òà ñè êà­òî äðå­á­íè ðà­ç­ìèð­íè­öè.. Пî åä­íî âðå­ìå äî­ðè.. èç­ã­ëåæ­äà­ëî, ÷å òå ùå íà­ìå­ðÿò îáù åçèê è ùå óñ­òà­íî­âÿò âçà­è­ìî­äåéñ­ò­âèå. В. Мó­òàô­÷è­å­âà, КВ, 252. Нå çíàÿ ìÿð­êà íà åçè­êà ñè. Рàçã. Нå âíè­ìà­âàì êàê­âî ãî­âî­ðÿ, íå ïðå­öå­íÿ­âàì êàê­âî òðÿá­âà äà ñå êà­æå è êàê­âî äà ñå ïðå­ìúë­÷è. Кà­òî íå çíà­åø ìÿð­êà íà åçè­êà ñè, ùå èìà äà òå­ã­ëèø. Нà ðàç­âà­ëåí åçèê, ã î â î ð ÿ, ï è ø à  è ïîä. Рàçã. Зà ÷óæä åçèê, êîé­òî íå çíàÿ, íå âëà­äåÿ äî­á­ðå — íå­ï­ðà­âèë­íî, ñ ìíî­ãî ãðåø­êè (ãî­âî­ðÿ, ïè­øà). Пà­âåë ñå­äå­øå íà ñòúë­áà­òà è ïðå­ï­ðî­÷è­òà­øå äå­ñå­òè ïúò ïè­ñ­ìî­òî.. Тî áå ïîä­ïè­ñà­íî îò íÿ­êîÿ ñè Лþ­áè­öà, ïî÷­âà­øå ñ íå­æ­íîñ­òè, íà­ïè­ñà­íè íà ðàç­âà­ëåí åçèê, è ñâúð­ø­âà­øå ñúñ çà­êà­íà. Еëèí Пå­ëèí, Сú÷. III, 57. Нÿ­ìàì îáù åçèê ñ íÿ­êî­ãî. Кíèæ. Тðó­ä­íî ìè å äà ïîä­äúð­æàì ðàç­ãî­âîð, äà îá­ùó­âàì ñ íÿ­êî­ãî ïî­ðà­äè îò­÷óæ­äà­âà­íå, ðà­ç­ëè­÷èå â êóë­òó­ðà­òà, èí­òå­ðå­ñè­òå è äð. Нèå ñå òúð­ñå­õ­ìå åäèí äðóã — ïðå­äè­ø­íè­òå, îíèÿ îò ìèð­íè­òå ãî­äè­íè — è íå ñå íà­ìè­ðà­õ­ìå: íÿ­êîè ëèï­ñ­âà­õà, îò­ñú­ñòâà­ùè çà­âè­íà­ãè, ñ äðó­ãè íÿ­ìà­õ­ìå âå­÷å îáù åçèê. К. Кîí­ñ­òàí­òè­íîâ, ППГ, 328. А òèÿ ñòà­ðè ïî­ç­íàéí­ñ­ò­âà íà æå­íà ìó ñ õî­ðà îò òîÿ ÷óæä çà íå­ãî, òúé íà­ðå­÷åí àð­òèñ­òè­÷åí ñâÿò, âè­íà­ãè ìó áÿ­õà íå­ï­ðè­ÿ­ò­íè è ñòå­ñ­íÿ­âà­ùè. Тÿ, äà, òÿ ñå ðàç­áè­ðà­øå äî­á­ðå ñ âñè÷­êè, íî òîé íÿ­ìà­øå îáù åçèê ñ òÿõ. К. Кîí­ñòàí­òè­íîâ, Иçáð. ðàçê., 106. Оñ­òúð åçèê. Рàçã. Рÿç­êî è îò­ê­ðè­òî ãî­âî­ðå­íå èëè êðè­òè­êó­âà­íå. Уâà­æà­âà­õà ãî è äðó­ãè­òå ðà­áî­ò­íè­öè, çà­ùî­òî ñú­ç­íà­âà­õà, ÷å â îñ­ò­ðèÿ åçèê íà Пàí­äîâ íÿ­ìà çëî­áà, à æå­ëà­íèå äà ñå îï­ðà­âè ðà­áî­òà­òà. М. Мàð­÷åâ­ñ­êè, П, 183. Нÿ­êî­ãà ïîï Бî­ãî­ìèë áèë çàò­âî­ðåí îò ñú­ùè­òå òå­çè îò­öè â ìà­íàñ­òèð­ñ­êà­òà êó­ëà íà õëÿá è âî­äà.., çà äà èç­ìî­ëè îï­ðî­ùå­íèå. Тðÿá­âà­ëî äà ñå ïðå­âèå áóé­íè­ÿò íðàâ íà ïî­ïà, äà ñå ñìåê­÷è ñ íà­êà­çà­íèå îñ­ò­ðè­ÿò ìó åçèê. М. Сìè­ëî­âà, ДСВ, 10. Оò åçè­êà ñè òå­ã­ëÿ (ïà­òÿ). Рàçã. 1. Гî­âî­ðÿ ñìå­ëî, îò­ê­ðè­òî, êðè­òè­÷­íî, ïî­ðà­äè êî­å­òî èç­ïà­äàì â íå­á­ëà­ãî­ï­ðè­ÿ­ò­íî çà ìå­íå ïî­ëî­æå­íèå. Нè­êîé íå òè å êðèâ, ÷å ñè çà­ãó­áè ïðè­ÿ­òå­ëÿ. Сà­ìî îò åçè­êà ñè òå­ã­ëèø. 2. Гî­âî­ðÿ íå­ó­ìåñ­ò­íî, íå­î­á­ìè­ñ­ëå­íî, áå­çîò­ãî­âîð­íî, êî­å­òî ìè ñúç­äà­âà íå­ï­ðè­ÿ­ò­íîñ­òè. С åçè­êà ñè ñâà­ëÿì (ñíå­ìàì) çâåç­äè. Рàçã. Уìåÿ äà ãî­âî­ðÿ, ðàç­êàç­âàì ìíî­ãî õó­áà­âî, óâ­ëå­êà­òåë­íî; ñëàä­êî­äó­ìåí ñúì. Сìå­øå­íèå íà åçè­öè­òå. Кíèæ. Гî­ëÿ­ìà íå­ðàç­áî­ðèÿ, îáúð­ê­âà­íå ñðåä íÿ­êàê­âà ãðó­ïà õî­ðà, â íÿ­êàê­âî îá­ùåñ­ò­âî.

— Дðó­ãà (îñ­òàð.) ôîð­ìà: ÿ ç ѝ ê.