ПРЕТЍЧАМ1. Вж. п р е т и ч в а м.
ПРЕТЍЧАМ2, -аш, несв.; претека̀, претечѐш, мин. св. претѐкох, претѐче, прич. мин. св. деят. претѐкъл, -кла, -кло, мн. -кли, св., непрех. Остар. и диал. 1. За вода, река, поток, ручей и под. — преставам да тека; претичам се. Само воденицата непримиримо се кара с реката и сякаш говори ядовито: — Течеш, течеш — ще претечеш, ще претечеш! Елин Пелин, Съч. I, 93. — Я ме годи, мамо, я ме жени: / пуста младост, .., не се търпи! / Не е огън, .., да прегори, / не е вода, .., да претече. Т. Влайков, Съч. I, 1941, 28. // Преставам да тека силно, буйно; претичам се. На пъто стретил [сиромахът] една река мътна. Карвано се удавил, а човеко не влезел во реката — .., изчекал да претече и измине силата. СГ, 1894, кн. 1, 345. Накрай стои лудо младо, / та водата матна чека, / матна вода да претече, / да прегази лудо младо. Нар. пес., СбНУ ХХIХ, 29. Минаха полйе широко, / .., / та па ойдоха при вода, / .., / а она млого дотекла. / Тъкмо са три дни чекали, / та ега вода претече, / а вода още дотича. Нар. пес., СбНУ ХLIII, 400.
2. За вода, река, поток, ручей и под. — прииждам, преливам; притичам2, придохождам, дотичам1. „Дъждовете бяха и са толкова извънредни, щото лудост би било да се не предпазва човек. Сичките реки са претекли, сичките друмове са покрити с вода.“ Б. Горанов, ЖГС (превод), 99. В ъ л к а н а: — Нима морето .. излиза .. от мястото си? .. У ч и т е л к а: — Учените казват, че месецът натиска въздуха: .., той натиска морето и го прави да претича и да излиза от сичките страни. Кр. Пишурка, МК (побълг.), 244. Ако реката Ръча (.. тя е суходолица) претече преди „Благоец“ [Благовещение], показва, че годината ще бъде берекетлия. Нар. прик., СбНУ ХV, 62. // За съд с течност — преливам (във 2 знач.). Скоро — гърнето зе да претича. Нар. прик., СбНУ ХLII, 274.
ПРЕТЍЧАМ СЕ несв.; претека̀ се св., непрех. Остар. и диал. Претичам2 (в 1 знач.). Витен по сухо минахме / .. / Кога се назад врънахме / .. / и Витен беше притекал. / Три дни седехме край Витен, / дано се Витен претече — / той ми по-голем дохожда, / та дребен плавут носеше. Нар. пес., СбНУ ХLIV, 39.
ПРЕТЍЧАМ3, -аш, несв.; претека̀, претечѐш, мин. св. претѐкох, претѐче, прич. мин. св. деят. претѐкъл, -кла, -кло, мн. -кли, св., прех. Остар. и диал. 1. Преминавам, изминавам. Той 80-годишен старец претече цяла Европа да моли другите дръжави да спомогнат за благоприятен мир. Ч, 1871, бр. 17, 525. Сълнцето на заранта още не бе претекло всичкото си поприще, а Андрей беше вече седнал с децата си при кореня на старата круша. С. Радулов, НД (превод), 47. Преминува [Амазонка] през Перу от юг кам север .. и ся влива в Океана .., като претече едно разстояние от тисяща ливги. А. Никопит, УД (превод), 319.
2. Изпреварвам някого, обикн. като го надбягвам; надгонвам, надтичвам, надприпквам, надпреварвам, напреварям, преварвам, преварям, надварвам, надбързвам, надбързям. Он бързал да претече сватбарете и да отиде да раздума момата, та да им разтури сватбата. Нар. прик., СбНУ III, 180. — Имам коня вирогона, / та претича вири ветър, / претекъл би ясно сълнце. Нар. пес., СбНУ ХLIII, 495. — Ти пущай, пашо, кошия, / менека да ме претечеш, / мене облоги да земеш. Нар. пес., СбНУ ХLIII, 346. Почекал йе църква дур опущи, / па се качи коню на рамена, / претече го два саата напред, / дочека го край Солуна града. Нар. пес., СбНУ ХLIII, 123.
3. Пресрещам. Поизкачи се, но толкова, че да претече Синигера, ако скочи. Т. Харманджиев, КЕД, 50. Слънце пладне дойде, / мома от вода не дойде. / Да не са я пусти овчаре претекле. Нар. пес., СбВСтТ, 212. Везден седи, сва нощ хайдук оди, / .. / та претича друмници, пътници, / претича ги, горо, та ги губи. Нар. пес., СбНУ ХLIII, 546. Ненковото сиво стадо / нагрънало низ зло стране / .. / Па го врънал воз речица / .. / Претече го малка мома, / па подава Ненко китка. Нар. пес., СбНУ ХLIV, 202.